Halyqtyq tuǵyrnama – partııanyń basty strategııasy

Keshe «Nur Otan» HDP-nyń Ortalyq apparatynda Májilis Tóraǵasy, «Nur Otan» HDP Májilistegi fraksııasynyń jetekshisi Oral Muhamedjanovtyń tóraǵalyǵymen fraksııanyń keńeıtilgen otyrysy bolyp ótti. Onda 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan úsh jyldyq bıýdjet jobasy men partııanyń Halyqtyq tuǵyrnamasynyń oryndalý barysy talqylandy. Fraksııanyń keńeıtilgen oty­rysyna Premer-Mınıstr K.Má­simov, partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary E.Nyǵmatýlın, Senat pen Májilis depýtattary, Prezıdent Ákimshiligi men Premer-Mınıstr Keńsesiniń jaýap­ty qyzmetkerleri qatysty. Oral Muhamedjanov óziniń kirispe sózinde Elbasynyń Parlament jumysyna joǵary baǵa bergendigin aıta kelip, bul ba­ǵa­nyń Parlamentke kúsh-jiger qo­syp, jańa jetistikterge jeteleıtinin atap kórsetti. Prezıdent Jol­daýy men partııanyń Halyq­tyq tuǵyrnamasynda belgilengen mejeler elimiz Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda aıtar­lyq­taı jetistiktermen aıshyqtalyp otyr. «Nur Otan» HDP men onyń Májilistegi fraksııasynyń jáne Úkimettiń ózara yntymaqtasty­ǵy­nyń arqasynda Elbasynyń alǵa qoıǵan mindetteri oń sheshimin taýyp otyr, dedi Tóraǵa. K.Másimov óziniń sózinde qa­zaq­standyqtardyń turmysyn jaq­sartý maqsatynda kóptegen ońdy isterdiń atqarylyp jatqan­dyǵyna nazar aýdardy. 2008-2010 jyldary 19,7 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, 535 myń qazaqstandyq ózderiniń turǵyn úı jaǵdaı­la­ryn jaqsartqan. Ortasha zeı­net­aqy 2007 jylmen salystyrǵanda 2,6 esege ósip, 27 665 teńgeni qu­raǵan. Al 2011 jyly tórt jáne odan kóp balaǵa tólenetin jár­dem­aqy 2007 jylmen salystyr­ǵan­da 4,6 esege ulǵaıyp otyr. Bilim berý salasyna bólingen qarjy da eki esege deıin artyp, ol 2011 jyly 898 mıllıard teńgege jetken. Mektepke deıingi mekemeler sany 4000-ǵa kóbeı­gen. 137 jańa balabaqsha paı­da­lanýǵa berilse, 2011 jyly taǵy 65-i iske qosylady dep kútilýde eken. Mektepter sany men muǵa­lim­der jalaqysynyń da artyp kele jatqany nazardan tys qalǵan joq. Ǵylymǵa qarjy bólý 2011 jyly 1,8 esege artypty. IýNESKO-nyń esebinshe, Bilim berýdi damytý ındeksi boıynsha Qazaqstan 129 eldiń ishinde tórtinshi orynǵa turaqtaǵan. Osy rette Kárim Qajymqanuly den­saý­lyq saqtaý salasyn qarjy­lan­dyrýdyń da 2 esege artyp, ústimizdegi jyly 640 mıllıard teńgege jetkendigin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, medısı­na­lyq mekemelerge zamanaýı qural-jabdyqtar satyp alýǵa 100 mıllıard teńge bólinipti. Sondaı-aq 145 densaýlyq saqtaý nysany­nyń qurylysy aıaqtalǵan. 2007 jylmen salystyrǵanda ústi­miz­degi jyldyń alǵashqy jarty­syn­da ana ólimi 63 paıyzǵa, al bala ólimi 26 paıyzǵa kemigen. Úkimet basshysy keltirgen málimetterge qaraǵanda, IJО́-degi orta jáne shaǵyn kásip­ker­liktiń úlesi 30 paıyzdan asqan. Qazaqstanda ishki jalpy ónimniń asa tómendeýine jol berilmepti. Daǵdarystyq 2009 jyly elimizdegi ekonomıkalyq ósim 1,2 paıyz bolsa, AQSh – 2,6, Reseı – 7,9, al Ýkraına 15,1 paı­yz­dyq quldy­raýǵa jol berip qoıǵan. Búgingi kúni Qazaqstan Brazılııa, Malaızııa, Túrkııa sııaqty tabys deńgeıi ortasha elder arasynda kósh­basshy orynda turǵan kórinedi. 2010 jyly ishki jalpy ónim 148 mıllıard dollardan assa, bul Or­talyq Azııadaǵy tórt mem­le­ket­tiń ishki jalpy ónimin qosa eseptegendegiden eki ese kóp. Bıýd­jet salasy qyzmetkerleriniń ortasha jalaqysy 2 ese ulǵaıyp, 2011 jylǵy 1 shildede 67 myń teńge bolǵan. Qarjy júıesin turaqtandy­rý­ǵa qarjy bólinip, Alıans, Temir jáne BTA bankterin qaıta qurylymdaý 2010 jyly aıaqta­lyp­ty. Bank sektorynyń 2007 jylǵy syrtqy qaryzy 46 mıllıard AQSh dollary bolsa, 2011 jyly ol 16,6 mıllıardqa deıin tómendegen. Osylaısha ekinshi deńgeıli bankterdiń syrtqy qa­ryzy 29,4 mıllıard dollarǵa kemigen. Tıisinshe Ulttyq qor qar­jysy 2007 jylǵy 14,7 mıllıard dollardan 2011 jyly 40,3 mıl­lıardqa deıin artqan. Eger buǵan Ulttyq bank qarjysyn qosqanda jınaqtalǵan qarjy 76,3 mıllıard AQSh dollary bolady eken. Jańa Salyq kodeksin ázir­leý­diń nátıjesinde barlyq zańdy tul­ǵalar úshin korporatıvtik sa­lyq 30-dan 20 paıyzǵa, al qo­symsha qun salyǵy 13-ten 12 paı­­yzǵa tómendetilgen. Sonyń ná­tıjesinde kásipkerler 800 mıl­­lıon teńgeni ózderinde qal­dy­rýǵa múmkindik alypty. Kerisinshe, shıkizat sektoryna, ásire­se, munaı sektoryna salyq aýyrt­­palyǵy 30 paıyzǵa artty­ryl­ǵany málim. Elektrondy sa­lyq eseptiligi 80 paıyzǵa jetip, «Sa­lyq tóleý» kórsetkishi boı­ynsha Qazaqstan Búkilálemdik banktiń «Doing Business» reıtınginde 183 eldiń ishinde 39 orynǵa ıe bolǵan. Budan keıin Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev jáne Ulttyq bank tóraǵasy Grıgorıı Marchenko sóz alyp, óz salalary boıynsha naq­ty málimetterdi ortaǵa saldy. Q.Kelimbetov sarapshylar bol­jamy­na súıene otyryp, 2012 jyly bazalyq ssenarıı boıyn­sha munaıdyń barreline baǵa 80 dollar bolaryn, al 2013-2016 jyldary 70 dollar deń­geı­in­de qalaryn jetkizdi. Osy jyl­dar aralyǵynda ekonomıkalyq ósim 7 paıyzdyq, al ınflıasııa 6-8 paıyzdyq dálizdegi kórsetkish tóńireginde bolady dep kútilýde. Mınıstr «Indýstrııalyq-ınno­va­sııalyq qyzmetti memlekettik qoldaý týraly» jáne «Energııa únemdeý men energııanyń tıimdiligin arttyrý týraly» zańdardyń qabyldanarynan, «О́nimdi­lik-­2020», «Básekege qabiletti ká­s­iporyn­dar­dy saýyqtyrý» baǵdarla­ma­la­ry sheńberinde iri joǵary teh­nologııalyq jobalar júzege asy­rylarynan da habardar ete ketti. Sonymen qatar, «Arnaıy eko­nomıkalyq aımaqtar týraly» jańa zańdyq qujattyń ázir­le­nýi­men ınvestısııa tartý boıynsha sharalar qabyldanary da belgili boldy. Budan basqa, áleýmettik salany jańǵyrtý boıynsha qa­byldanǵan baǵdarlamalar óz jalǵasyn tappaq. Bolat Jámishev óz sózinde 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan res­pýblıkalyq bıýdjettiń kór­set­kishterine toqtaldy. Atap aıt­qanda, 2012 jyly bıýdjet túsimi 4 751 mıllıard teńgeni qurasa, shyǵys 5 509,5 mıllıard teńge bolady dep boljanypty. 2013 jyly túsim 5 030,6 mıllıard teńge bolsa, shyǵys 5 504,8 mıllıardqa kemıtini kútiledi eken. Al 2014 jylǵy bıýdjettik túsim 5 423,9 mıllıard teńgeni, shyǵys 5 884,1 mıllıard teńgeni quraıdy dep josparlanypty. Baıandamalar aıaqtalysymen Úkimet músheleri zalda otyrǵan­dar­dyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Sonyń ishinde Má­jilis depýtaty Jeksenbaı Dúı­sebaev janar-jaǵar maı prob­le­masyn ótkir qoıdy. Úkimet bas­shysy elimizdegi úsh munaı óńdeý zaýyty 2014 jyly ǵana qaıta jańǵyrtylatynyn alǵa tartyp, ázirge jedel is-sharalardyń iske asyryla bererin jetkizdi. Depýtat Petr Dmıtrıenkonyń sura­ǵyna oraı jaýabynda Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov elimizdegi astyqtyń ortasha túsimi 16 sentnerden aınalyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Soltústik oblystarda ol 30 sentnerge deıin barypty. A.Ma­mytbekovtiń aı­týyn­sha, qazirgi tańda elimizdiń eksporttyq múm­kindigi 6 mıllıon tonna bolsa, bıýdjette temir jol tasymalyn sýbsıdııalaýǵa 7 mıllıard teńge qarastyrylypty. Osy jerde K.Másimov Túrki­menstan arqyly Taıaý Shyǵysqa, al Qytaı arqyly Shyǵys Azııa elderine astyq tasymaldaýǵa múm­kindik bar ekenin alǵa tart­ty. Depýtat Gúlmıra Isimbaeva­nyń suraǵyna jaýap bergen Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov 5 jyl ishinde 523 mek­tep salynarynan habardar etti. Mınıstr osy oraıda halqy kóp Reseıde tek 640 mekteptiń salynaryn mysal retinde keltirdi. Budan keıin Májilis depý­tattary Qurmanjan Ýálı, Erjan Rahmetov jáne Valerıı Kotovıch sóz alyp, naqty jetistikter barysyn baıandap berdi. Otyrys sońynan sóz alǵan Nur­lan Nyǵmatýlın bylaı dedi: «Úki­met pen Parlamenttiń jáne «Nur Otannyń» birlesken jumy­sy­nyń nátıjesinde biz Elbasy­myzdyń tarıhı Joldaýyn jáne partııa­myz­dyń Halyqtyq tuǵyr­namasyn iske asyrýda birqatar oń kórsetkishterge qol jetkizdik. Árıne, osynyń bári – tikeleı qarajat arqyly sheshiletin óte mańyzdy máseleler. Sondyqtan, búgin qaralǵan úsh jyldyq bıýd­jette barlyq jáıt naqty sheshimin tapqany – bul elimizdiń árbir azamatynyń jaǵdaıyn jaqsar­tý­ǵa depýtattyq korpýstyń, Úki­mettiń jáne partııanyń óz úlesin qosýy dep aıtýǵa bolady». Osylaısha fraksııa otyry­synda partııanyń Halyqtyq tu­ǵyrnamasyndaǵy mindetterdiń daǵ­darys jaǵdaıynda sátti oryn­dalýy, áleýmettik máselelerdiń sheshimin tabýy, daǵdarysqa qar­sy jumystyń tıimdiligi men ózge de kóptegen baǵdarlama­lardyń iske asyrylýy jan-jaqty aı­tyl­dy. Endigi jerde partııa jumys qarqynyn údetip, árbir turǵyn­nyń ál-aýqatyn arttyrý baǵy­tyn­daǵy jaýapkershilikti joǵa­rylata tússe, nur ústine nur bolmaq. Asqar TURAPBAIULY.