Senim men birlik adamzatqa aýadaı qajet

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev  BUU Bas Assambleıasynyń 66-sessııasynda sóz sóıledi «Nursultan Nazarbaev búgin Ame­rı­kaǵa ushady. Elbasymyz onda qazir ótip jatqan Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıa­sy­nyń 66-sessııasyna qaty­syp, sóz sóıleıdi. Prezıdent usha­ǵy seısenbide Nıý-Iorktegi Dj.F.Ken­nedı áýejaıyna qonǵan kezdiń ózinde Astanada túngi saǵat 12 bolǵaly tur. Sondyqtan Nursultan Nazarbaevtyń búgin keshke ótetin kezdesýlerin Elba­sy­myzdyń BUU minberinen sár­sen­biniń sátindegi sózimen qosa áńgimeleıtin shyǵarmyz».

 Saýytbek ABDRAHMANOV  – Nıý-Iorkten.

Parıjden joldanyp, gazette ja­rııa­lanǵan maqalamyzdy osy­laı aıaq­ta­ǵanbyz, sársenbilik nó­mir­ge Amerıkadan biz jazǵan ma­qala shyqpaıtynyn ańǵart­qan­byz. Keshegi nómirde Prezı­dent­tiń baspasóz qyzmeti daıyndaǵan shaǵyn aqparat berýmen shektelgenimiz sondyqtan (Onda «Qa­zaq­stan Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev Birikken Ult­tar Uıymy Bas Assambleıasynyń 66-sessııa­sy­na qatysý úshin jumys sa­pary­­men Nıý-Iork qalasyna keldi. Memleket basshysy BUU Bas As­sam­bleıasynyń 66-sessııasynyń jalpy ja­ryssózine, ıadrolyq qaýip­sizdik jó­nin­degi joǵary deńgeıdegi otyrysqa qaty­sa­dy, sondaı-aq ju­mys sapary aıasynda birqatar eki­jaqty kezdesýler ótkizedi», dep qana jazylǵan – red.). Iá, aınalasy eki-úsh kúnniń ishinde Oralda, Atyraýda bolyp, óńirlerdegi istiń jaıymen tanysqan, Astrahanda Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevpen memleketaralyq máselelerdi tal­qy­laǵan Elbasymyz attyń basyn Parıjge burǵan edi. Jahandyq saıasattaǵy salmaǵy dáıim sezilip turatyn Fransııa basshysymen kelissóz júrgizip, birneshe kompanııalar basshylarymen kezdeskennen keıin de Nursultan Nazarbaev «álem astanasy» dep áspetteletin sol ásem qalada aıaldamaı, kók muhıt­tyń ar jaǵyna attanyp kete bardy. Atlant aspanyndaǵy alty myń shaqy­rym­dy segiz saǵatta artqa tastaǵan Prezıdent ushaǵy Nıý-Iork áýejaıyna qon­ǵan­nan keıin nebári úsh saǵat ótkende Elbasymyzdyń eki jaqty kezdesýleri bastalyp júre berdi. Qazaqstan Prezıdentiniń Kıpr Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Dımıtrıs Hrıstofıaspen kezdesýinde ekijaqty qa­rym-qatynastardyń jaı-kúıi men damý perspektıvasy, sondaı-aq BUU Bas As­sambleıasynyń 66-sessııasy aıasynda tal­qylaýǵa engizilgen máseleler sóz boldy. – Bizdiń elderimiz arasynda esh­qan­daı problema joq. Biz óz elderimiz syrt­qy ister mınıstrleriniń sapar al­ma­sýyn sheshtik. Men Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaevty Kıprge kelip qaı­týǵa shaqyrdym, – dedi D.Hrıstofıas qazaqstandyq jýrnalısterge arnalǵan brıfıng kezinde. Al Memleket basshysynyń «Ekson Mobıl» korporasııasy dırektorlar ke­ńe­siniń tóraǵasy Reks Tıllersonmen kezdesýinde ınvestısııalyq ynty­maq­tas­tyqty tereńdetý, sondaı-aq qazaq­standyq jobalardy iske asyrýǵa ame­rı­kalyq kompanııalardyń qatysýyn ke­ńeıtý máseleleri talqylandy. Kezdesýler aıaqtalǵan kezde mundaǵy saǵat tiliniń ózi keshki jetige jetip jyǵylǵan bolatyn. Astanada bul kezde tańǵy saǵat bes. Sonda Prezıdent úshin aldyńǵy kúnniń uzaqtyǵy... otyz úsh saǵatqa sozylǵanyn kóremiz. Jahan­da­ný zamanynyń jantalasy osyndaı. El dep, jer dep attan túspeı, tebingini ter­ge shaldyryp, qus uıqyly bolyp júrgen Azamatymyzdyń jumys yrǵaǵy osyndaı. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Amerıka Qurama Shtattaryna jumys babyn­daǵy saparynyń ekinshi kúni keshe tań­erteń Birikken Ulttar Uıymy Bas Assam­bleıasynyń 66-ses­sııa­syn­da­ǵy jalpy jaryssózdiń ashy­lýyna qa­ty­sýdan bastaldy. BUU Bas Assam­bleıa­synyń sessııasy 13 qyr­kúıekte ashyl­ǵanymen, buǵan deıin munda kún tár­ti­bindegi talaı máse­le­ler talqy­la­nyp tastalǵanymen, negizgi jalpy jaryssóz resmı túrde keshe máreden attandy. BUU-nyń Bas hatshysy qyzmetine qaıta saılanǵan Pan Gı Mýn Uıymnyń beıbitshilikti saqtaýǵa bóletin qarjy­sy 8 mıllıard dollardy quraıtynyn, eger álemdegi qaqtyǵystardyń aldyn alýdyń sáti tússe, osynsha aqshanyń biraz bóligin basqa maqsattarǵa jumsaýǵa múmkindik týatynyn aıtty. Birikken Ulttar Uıymynyń bul baǵytta ıgi ister tyndyra alatynyna mysal retinde ol Gvıneıadaǵy, Kenııadaǵy, Qyrǵyz­stan­daǵy ahýaldardy retteýdiń sáti tús­­kenin atady. Aıyr qalpaqty aǵaıyn­dardyń tutanyp kete jazdaǵan azamat soǵysyn Qazaqstannyń EQYU-daǵy tóraǵalyǵy toqtatqany, dál osy Vashıngtonda jahandyq antııadrolyq sammıt júrip jatqan kúnderi Nur­sul­tan Nazarbaevtyń tóraǵa eldiń bas­shy­sy retinde sol túıindi tarqatýda qatty qaırat kórsetkeni belgili. Pan Gı Mýn Palestına máselesine baılanysty «Pa­lestınalyqtar memleket qurýǵa qu­qy­ly, ızraıldikter tynysh ómirge qu­qyly» degen turǵyda sóıledi. Bas dıplomat odan basqa ne aıtsyn. BUU Bas Assambleıasy 66-sessııasy­nyń tóraǵasy Násir Ábd ál-Ázız án-Násir on úsh jyldyń ishinde Katardyń BUU-daǵy turaqty ókili qyzmetin at­qar­ǵan. Ol óz sózinde adamzattyń jańa myńjyldyq basynda jańa qaterlermen betpe-bet kelip otyrǵanyn, olardy eń­serý úshin halyqaralyq qoǵamdastyq­tyń belsendiligi, jaýapkershiligi qaı ke­zdegiden de mańyzdy ekenin basa aıtty. Brazılııa Prezıdenti D.Rýsserf­ftiń sózi qyzyǵýshylyqpen tyńdaldy. Jańa saılanǵan basshynyń oıyn erkin jetkizetini, kósilip sóıleıtini kórinip turdy. AQSh Prezıdenti Barak Obamany osy joly burynǵydaı baspasóz ókil­de­ri­ne bólingen zaldaǵy ekrannan emes, balkonnan tyńdaı aldyq. Balkon BUU minberine kóterilgen sheshenderdi «tirideı» kórýge múmkindik bergenimen, iles­pe aýdarmaǵa onsha jarytpaıdy eken. Oryssha aýdarmanyń sapasy nashar, sóılemderi irkes-tirkes, onyń ús­tine daýysy sondaı nashar estiledi. Barak Obama búkil álemdegi ahýaldy taldap ótýdi maqsat tutqandaı áser qal­dyr­dy. Irak ta, Aýǵanstan da, Oń­tústik Sýdan da, Lıvııa da, Iemen de, Bahreın de, Sırııa da qozǵaldy. «Biz únsiz qalǵandardyń báriniń daýysy bolamyz» – (sınhrondy aýdarmada «My býdem golosom dlıa vseh, kto ıavlıaetsıa bezmolvnym» dep aıtyldy). Obamanyń bul sózi kóp jaıdy ańǵartyp tur. AQSh Prezıdentiniń Palestınaǵa baılanys­ty ne aıtatyny osy kúnderdegi basty «ıntrıga» bolyp turǵan edi. Osydan bir jyl buryn Palestına memleketin qurý ıdeıasyn qoldaıtynyn málimdegen Obama jaqynda ǵana eger Mahmud Abbas Bas Assambleıaǵa Palestınany taný týraly másele qoısa, óz eliniń veto quqyn paıdalanýy múmkin ekenin eskertken. Qaýipsizdik Keńesiniń bes mú­shesiniń kez kelgeni kez kelgen másele boıynsha veto qoısa, qandaı sheshim de qabyldanbaı qala beretini belgili. Bul joly Barak Obamanyń Palestına týra­ly aıtqany birshama jaımashýaq shyq­ty. AQSh Prezıdenti ol óńirdegi beıbitshilikke tek kompromıss arqyly ǵana qol jetetinin aıtty. Sonymen birge, túptiń túbinde Palestına memleketin qu­rýǵa qol jetetinine senetinin de ańǵartty. Katar Ámiri sheıh Hamad bın Halıfa ál-Tanıdiń, Meksıka Prezıdenti F.Kalderonnyń sózderinen keıin al­ǵash­qy májilistegi besinshi sóz Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevqa berildi. Munda sóz berý tártibi ózgermeıdi. Burynǵy kelgenderimizde de kórgenbiz. Aldyn­da­ǵy sheshen minberge shyqqannan bes mınýttan keıin kelesi sóıleýshi zaldaǵy ornynan kóteriledi de kútý bólmesine ótedi. BUU Hattama qyzmetiniń adamy tóralqadan oryn alyp, sondaǵy arnaıy rásim oryntaǵyna otyrýyn suraıdy. Keshe de solaı boldy. Nursultan Nazarbaev sóz basynda Táýelsizdik alǵanyna 20 jyl tolǵan Qazaqstan Respýblıkasy Birikken Ult­tar Uıymy Jarǵysyn udaıy berik ustanýmen kele jatqanyn qadap aıtyp ótti. Elbasymyz elimizdiń álemdik qoǵamdastyq úshin asa mańyzdy eki iri isti bastap bergenin oryndy eske saldy. Onyń birinshisi – Qazaqstannyń Semeı ıadrolyq polıgonyn jaýyp, ıadrolyq qarýsyz álemge adamzat tarıhynda alǵash qadam basqandyǵy. «Bul meniń elimniń jahandaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge qosqan uly úlesi», dedi Nazarbaev dúnıe júziniń eń mártebeli minberinen. Artyq-kemi joq, dál solaı. О́tken jyly osynda, Vashıngtondaǵy ıadro­lyq qarý­syzdaný jónindegi jahandyq sammıtten jazǵan maqalamyzda: «Búkil álem tarıhy – soǵys tarıhy, qarýlaný shejiresi. Myńdaǵan jyldar boıy adam­dar adamdardy qyryp-joıýdyń jańa joldaryn oılap tabý úshin jan­ta­lasty, memleketter joıqyn qarý-ja­raqty kóbeıtken ústine kóbeıtýge um­tyldy. Myńdaǵan jyldar boıy halıf, han, patsha, korol, ımperator, gensek ataýlynyń bári óz eliniń bes qarýy boıynda bolýyn, jatjurttyqtardy jap­paı qyryp-joıýǵa daıyn turýyn kóz­dedi. Tek bir el ǵana jańa qarýǵa um­tylý bylaı tursyn, qolyna kelip túsip turǵan asa alapat qarýdan óz erkimen bas tartty. Tek bir er ǵana aıryqsha aıbyn bolatyn qaterli qarýdyń óńe­shine óz qolymen qum quıdy. Ol eldiń aty – Qazaqstan. Ol erdiń aty – Nursultan», degenimiz sondyqtan edi. Qazaqstan tyndyrǵan osyndaı asa iri istiń ekinshisi – Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti shaqyrýǵa qol jetkizgendigi. Na­zarbaevtyń sonaý 1992 jyly jasaǵan usynysy boıynsha 2002 jyly alǵash ret shaqyrylǵan AО́SShK jumysyna búginde 29 el qatysyp keledi, eń bas­tysy – sol 29 elde Jer planeta­syn­daǵy barsha adamzattyń teń jartysy ómir súrip jatyr. Elbasymyz osy faktige de ekpin túsire aıtyp ótti. «О́tken jyly Qazaqstan TMD el­de­riniń ishinen birinshi bolyp EQYU-ǵa tór­aǵalyq etti», dedi munan ári Nursul­tan Nazarbaev. Resmı minberden kishik sóılegen durys ta shyǵar, degenmen, Qa­zaqstannyń osy bıikke tek TMD el­de­riniń arasynan ǵana emes, búkil Azııa elderinen, búkil túrki dúnıesinen, bú­kil musylman áleminen birinshi bo­lyp qol jetkizgenin de ústep aıtyp jibergende artyqtyq etpes pe edi, ol jaǵ­daı­dan BUU-ǵa múshe 193 memlekettiń (193-shi memleket – bıyl táýelsizdigin jarııalaǵan Ońtústik Sýdan) bári birdeı habardar bola bermeýi de múmkin ǵoı dep myna jaqta biz otyrdyq. Qaı­dan bileıik. Úlken saıasattyń óziniń sóz saptaýy bar. Myna álemde din mu­syl­man jurtyna kózqarastyń qubylyń­qy­rap turǵanyn da mundaıda eskermese bol­maıtyn shyǵar, bálkim. Negizinde, biz endigi jerde TMD elderiniń arasy­nan aldyńǵy qatarǵa shyqqanymyzdy mise tutpaýymyz kerektigi kúmánsiz. Qazaqstannyń endigi jerdegi ólshem­deri basqasha bolýǵa tıis ekenin Prezı­dent­tiń ózi de aıtyp keledi. «KSRO tara­ǵa­ly beri biz reformalardyń qar­qy­ny men ekonomıkalyq damýdyń serpindiligi jóninen aldyńǵy pozı­sııa­larǵa shyǵa aldyq. Jıyrma jyldyń ishinde jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 14 ese ósip, 700 dollardan 10 myń dollarǵa jetti», dedi Qazaqstan Prezıdenti keshe BUU minberinen. Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna tóraǵalyǵynyń halyqaralyq jáne óńir­­lik qaýipsizdikti nyǵaıtý, ıslam álemi men Batystyń arasyndaǵy únqa­tysýdy alǵa jyljytý, ıslamofobııaǵa qarsy turý, jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý rejimin kúsheıtý baǵyttaryna jumyldyrylyp jatqanyn aıtyp ótti. Qazaqstan tóraǵa el retinde Somalıdegi gýmanıtarlyq daǵdarysqa oraı azyq-túlik, dári-dármek jetkizý, eldi ekono­mı­kalyq turǵydan demeý úshin 350 mıllıon dollar qarjy jınaýǵa ju­myl­dyrǵany da oryndy eske salyndy. Elbasymyz keshe Astana Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshy­lary­nyń sezderin aldaǵy kezde Birikken Ulttar Uıymynyń aıasynda ótkizý jóninde usy­nys jasaǵanyn habarlady. «Munyń ózi planetadaǵy senimdi ny­ǵaı­tý jónindegi jahandyq únqatysýǵa qosqan bizdiń úlesimiz», dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan basshysynyń sózi adam­zat­tyń aldynda turǵan qaýip-qater­ler­di anyq aıtyp, olardy eńserýdiń jol­dary jóninde naqty usynystaryn or­taǵa salýymen de nazar aýdartty. Etnos­aralyq, dinaralyq tózgisizdik ushqyndary tipti toleranttylyq dás­túr­leri berik degen elderdiń ózinde de jalt-jult etip, jasyn tógip qoıyp jatyr. Nazarbaevtyń jappaı aqparat­tan­ǵan myna dúnıede elektrondyq eks­tremızmnen senimdi qorǵanys qajet­tigin qozǵaǵany BUU aıasyndaǵy tyń tezısterdiń biri boldy. Basqalardy aıtpaǵanda, búginde BAQ elektrondy poshtalarynyń ózi hakerler shabýy­ly­na ushyrap qalatynyn myna biz jaqsy bilemiz. Hakerlerdiń bankterge shabýyl jasap, mıllıondaǵan dollarlardy sýyryp shyǵaryp jatqanyn ınternetten ózińiz de oqyp júrsiz. Qazaqstan Prezıdenti keshe álemdik qoǵamdastyq qaraýyna Iаdrolyq qarý­syz álemniń jalpyǵa ortaq dekla­ra­sııasyn daıyndaýǵa kirisýdi usyndy. Nazarbaevtyń myna oıy jahandyq turǵyda qyzyǵýshylyq týǵyzady, pi­kir­talasqa tamyzdyq bolady dep sha­ma­laımyz. Elbasymyz bylaı dedi: «Bú­gingi tańda ıadrolyq qarýǵa ıe derjavalar tarapynan ıadrolyq qarýsyz memleketterge naqty zańdy kepildikter joq. Bul mańyzdy ólshem turǵysynan qara­ǵan­da, Taratpaý týraly shart jumys istemeıdi. Qazirgi kezeńde ıadrolyq qarý jantalasa qarýlanýdyń tejeýshi fak­toryna emes, qaıta qozǵaýshy kúshine aınalyp otyr». Al qazir ol qarýǵa qoly jetpegen, biraq qolyn jetkizýge jantalasyp júrgen elderdiń bárin birdeı basqalarǵa shabýyl jasaýdy oılas­tyrýda deýdiń jóni joq, olar basqa­lar­dyń ózine ondaı qarýdy qoldanbaýyna senbegendikten de solaı etýge májbúr bolyp otyr. Iаdrolyq qarýdan óz erkimen bas tartý arqyly Qazaqstannyń ıadrolyq qarýǵa ıe bes memlekettiń (AQSh, Reseı, Qytaı, Ulybrıtanııa, Fransııa) tarapynan qaýipsizdik kepilin sonaý 1994 jyly, EQYU-nyń Býdapesht Sammıtinde, qazaqsha aıtqanda, erte jaryqta alyp alǵanynyń qadirin osydan ózińiz-aq shamalaı berińiz. Nursultan Nazarbaev óz sózinde bar­sha adamzatty myna bir ashy shyn­dyqqa tike qaraýǵa shaqyrdy. «Sondaı-aq álemdik qoǵamdastyqtyń de-fakto ıadrolyq memleketterge ujymdyq jol­daýyn qabyldap, olarǵa ózderiniń sham­shyl nıetterinen bas tartýǵa, jal­pyǵa ortaq sharttarǵa qosylýǵa shaqyrýdy usynamyn», dedi Elbasymyz. Shy­nyn­da da, ıadrolyq synaǵyn ashyqtan ashyq ja­samaǵanymen, Úndistan, Pákstan, Sol­tús­tik Koreıa sııaqty birqatar el­der­diń is jú­zinde, ıaǵnı de-fakto ıadrolyq memleketter ekenin eskermeýdiń tipti de jóni joq. Qazaqstan basshysy odan arǵy sózin tómendegishe jalǵady. Onda da ha­lyq­aralyq qoǵamdastyqtaǵy túıtkildi jáıt­terge qatysty birqatar oı-paıym­dar kóldeneń tartyldy. Máselen, eko­nomıkalyq úderisterdiń jahandaný­da­ǵy ósip kele jatqan deńgeıi BUU qyz­metiniń ekonomıkalyq quramdasyndaǵy paradıgmalardyń aýysýy qajettigin talap etip otyrǵanyn atap kórsetti. Álemdik qurylymdardyń, dedi osy oraı­da Nursultan Ábishuly, valıýta­lyq jáne saýda-ekonomıkalyq retteý salasyndaǵy jumysynyń basty maz­mu­ny álemdik daǵdarystardy boljap, sebepterin alastaý bolýy tıis. Búginde aǵymdaǵy jahandyq daǵda­rys­qa álemdik qarjy júıesindegi aqaý alyp kelgenimen bári de kelisedi. Biraq onyń kemshin tustaryn joıýǵa baǵyt­tal­ǵan eshqandaı shara áli kúnge qabyl­danbaı otyr. Atalǵan máseledegi baıaý­lyq daǵdarystyń jańa qýatty qysy­my­na soqtyryp, óńirlik jáne álemdik turaqsyzdyqqa uryndyrady. Barlyq qurylymdar men qatysýshylardyń naq­ty quqyqtary men jaýapkershilik normalary kórsetilgen, tıimdi álemdik rezervtik valıýtasy bar, alypsatarlyq kapıtalǵa qatań baqylaý ornatylǵan jahandyq ekonomıkalyq basqarýdyń tıim­di tetikterin qurý mańyzdy. Osy turǵydan kelgende, Jahandyq retteý týraly pakt jasaý ıdeıasy kókeıkesti bolyp tabylady. Kelesi mańyzdy máse­le – jahandyq ashtyq pen óse túsip otyrǵan sý tapshylyǵynyń aldyn alý. Aqparattyq keńistik – bul adamzat bolashaǵy úshin jer baılyǵy, áýe jáne sý álemi, ǵarysh sııaqty mańyzdy sala. Biraq búgin aqparattyq úderisterdi rettep otyratyn birde-bir halyqaralyq konvensııa, birde-bir kópjaqty kelisim joq. Bankterge, kompanııalarǵa, memlekettik mekemelerge, áskerı jáne tipti ıadrolyq nysandarǵa kóptegen hakerlik shabýyldardyń is júzinde jazasyz qa­la­tyndyǵy osymen túsindirilmeı me? Jahandyq-aqparattyq keńistiktiń ha­lyq­aralyq quqyqtyq bazasyn qalyp­tas­tyrýdy mańyzdy sanaımyn. Buǵan 2002 jyly qabyldanǵan BUU Bas Assam­bleıasynyń kıberqaýipsizdiktiń ja­handyq mádenıetiniń 9 elementi tý­raly qarary negiz bolady, dedi atalǵan problemaǵa baılanysty Qazaqstan basshysy. Jańa álemdik tártiptiń «pisip-jetilýi» janjaldardyń ósýimen qosa jú­redi. Búginde álemde qarýlanýdyń jı­yntyq shyǵyny «qyrǵı-qabaq soǵys» jyldaryndaǵydan eki ese jyldam – jylyna 6 paıyzǵa ósip otyr. Olar búginde 1,5 trıllıon dollarǵa jetti. Osy rette meniń osydan 19 jyl buryn alǵash jyljytqan BUU-nyń bitimgershilik kúsh-jigeri qoryn qurý týraly usynysym burynǵydan da kókeı­kes­tirek bola túsedi. Bul jerde áńgime BUU-ǵa múshe ár memlekettiń áskerı bıýdjetiniń 1 paıyzyn aýdarýy týraly bolyp otyr. Álemdik qoǵamdastyqty osy ıdeıaǵa oralyp, qajetti shara qa­byl­daýǵa shaqyramyn. 66 jyl buryn BUU «onyń barlyq músheleriniń egemendik teńdik qaǵıdatyna» negizdelgen uıym retinde quryldy. Alaıda, búgin­de ulttyq egemendik pen aýmaqtyq tu­tas­tyq qaǵıdaty kóp jaǵdaıda erozııaǵa ushyraıtynyn kórmeý múmkin emes. Nursultan Nazarbaev munyń ulttar arasyndaǵy senimge selkeý túsirýi múmkin ekendigin atap kórsetti. Búginde, dep jalǵady oıyn Qazaq­stan basshysy, jańa ómir shyndyǵyn esepke ala otyryp, ishki janjaldardy retteýge álemdik qoǵamdastyqtyń qaty­sýy zańdy bolyp tabylatyn shekterdi naqty aıqyndap, memleketterdiń ult­tyq egemendigine qatysty halyqaralyq quqyqtyń normalaryn jetildirý qajet. Eger BUU qaýipsizdiktiń óńirlik qury­lym­darymen tyǵyzyraq is-qımyl ta­ny­tatyn bolsa, onda Jerdegi beıbitshilik tek bekı túsedi. Eýrazııa óńirine qatysty aıtatyn bolsam, bular – AО́SShK, ShYU, UQShU. Qaýipsizdik Keńesiniń quramy men qyzmetinde qazirgi álemniń qurylymyn tepe-teń kórsetý mańyzdy. Osymen bir mezgilde, veto tetigi qabyldanatyn sheshimder du­rystyǵy men tıimdiliginiń kepili bolyp qalady. Qazaqstan óziniń kandı­da­týra­syn BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-18 jyldardaǵy turaqty emes músheligine ilgeriletti. Biz álemdik qoǵam­das­tyq­tyń qoldaýynan úmittimiz. Qurylymdyq reformalar sheń­be­rinde BUU-nyń tabıǵı jáne tehnogendik apattardyń aldyn alý men olardyń saldarlaryn eńserý máselelerindegi rólin joǵarylatýdy qarastyrý qajet, dedi sóziniń sońynda Nursultan Nazarbaev. Tarıh adamzattyń árbir jańa dáýiriniń aldyna keń aýqymdy mindetter qoıady. Búgingi eń mańyzdy másele – HHI ǵasyrdaǵy jahandyq transformasııa qıyndyqtarynan laıyqty ótý. Barlyq ulttar arasyndaǵy senim men birlik – bul jańa ádiletti álemdik tártiptiń negizi. Nazarbaev osy kúnderi búkil álem­niń aýzynda júrgen Palestına prob­le­ma­syn da aınalyp ótken joq. Bul jaı­yn­daǵy Elbasymyz sózi jóninde de, osyn­daǵy pikirtalasty da erteńgi ma­qa­la­da arnaıy jazǵan jón sııaqty kó­rinedi. «Barlyq ulttardyń arasyndaǵy senim men birlik – álemniń ádildikpen jańadan qurylýynyń negizi», dedi sóziniń túıininde Nursultan Nazarbaev. Iá, senim men birlik barsha adamzatqa aýadaı qajet. Qazaqstan Prezıdenti keshegi sózi­men álemdegi bedeldi saıasatkerlerdiń or­tasynan oıyp turyp oryn alǵanyn taǵy da tanytyp berdi. Elbasy mereıi – el mereıi. Nursultan Nazarbaev Avstrııa Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Hans Fıshermen kezdesti. Taraptar ekijaqty óz­ara is-qımyldyń ózekti máseleleri men BUU Bas Assambleıasy sessııasynyń kún tártibin talqylady. Prezıdent Túrik Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Redjep Erdoǵanmen kez­desti. Kezdesý barysynda ekijaqty qa­rym-qatynastar máseleleri talqy­lan­dy. Memleket basshysy Eýropalyq Keńestiń Prezıdenti German Van Rompeımen kezdesý ótkizdi. Kezdesýde eki­jaq­ty ózara is-qımyl máseleleri men BUU Bas Assambleıasy sessııasynyń kún tártibi talqylandy. Búgin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti ıadrolyq qaýipsizdik jónin­degi joǵary deńgeıli májiliste sóz sóıleıdi dep kútilip otyr. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.