Aqbettaý, Baıanaýyl, «Baıantaý»...

Jýyrda aýdandyq «Baıantaý» gazetine 80 jyl toldy. Osy ýaqyt ishinde el tynysyn jazýdan tanbaı kele jatqan bul basylymnyń qatardaǵy aýdandyq gazetterdiń biri emes, qazaq úshin joly úlken, tarıhy san taraýǵa túsken taǵdyrly basylym ekenin de aıta ketken jón. Tarıhy san taraý basylym demekshi, «Lenın týy» dep atalǵan osy gazetke 1931 jyly aqyn, ári jornalshy Ǵalym Maldybaev tuń­ǵysh redaktor bolǵan eken. El aýzyndaǵy áńgimege qulaq assaq, sol kezderi ǵalym aǵamyz  Máshe­keńe – Máshhúr Júsip atamyzǵa basylymǵa aqjol aıtsańyz dep bar­ǵan eken. Jazǵan dúnıelerin jarııalap turǵysy keletinin de umyt­pasa kerek. Sonda áýlıe Máshhúr: «Qaraǵym, men aqyret qamyn­damyn. Qolqa salma. Taǵy aıta­rym, gazetińniń shyraǵy sónbe­sin!», – depti. Birer aıdan soń áýlıe qaıtpas saparǵa attanady. – Elimiz táýelsizdigin aldy. El-jurtymyzdyń da ataýy ózgerip, es jıdyq. Egemen el atandyq. Álgi «Lenın týy», «Kommýnızm týy», «Jeńis» degen qyzyl ataýlar kelmeske ketti. Shynyn aıtsam, osy Baıanaýyldyń gazetiniń nege «Je­ńis» dep atalǵanyn keıde ózim de túsinbeı qalamyn, kimdi, neni jeńdik dep. Tabıǵaty ǵajaıyp, ár tasy shejirege toly mynadaı elimiz, jerimiz bar. Táýelsizdikke qol jetken alǵashqy kúnnen-aq aýzyma «Baıantaý» degen ásem ataý orala bergeni de sol edi, – deıdi gazet redaktory Shákirat Shalbaı. – Bú­gingi kúni 80 jyl tolyp otyr­ǵan bizdiń «Baıantaý» atty aýdandyq gazetimizdiń de kórmegeni joq. Qoldan keler qaıranyń joq, qatal zaman úkimi solaı boldy. Alasa­pyran ýaqyt, qoldan jasalǵan asharshylyq, qýǵyn-súrgin zobala­ńy. Odan ári soıqandy soǵys, soǵystan sońǵy qalpyna keltirý, tizip aıta berseń tolyp jatyr. Táýba, táýelsizdikke qol jetkizdik. Buǵan jeter baqyt joq. Iá, aıtsa aıtqandaı, «Baıantaý» aýdandyq gazetiniń redaktory Shákirat Shalbaı aǵamyz, mine, osylaı tolǵanady, tolǵanatyn da jóni bar. Gazettiń 80 jyldyq tarıhynyń 50 jylyn ol kóz aldynan ótkizdi. 50 jyl boıy qazaq tiline, qazaq gazetine qyzmet etip, ótkenniń shejiresin, taý baýraıynda otyrǵan aýyldar­dyń tynys-tirshiligin qolyndaǵy qalamymen órnektep búginge jetkizdi. Qane, taǵy da áriptes áńgi­mesine qulaq túrelik. – 1960 jyly mektep bitirgen soń, osy redaksııaǵa keldim. Kor­rek­torlyǵynan bastap, redaktor­lyqqa deıingi satylardan óttim. Al 1972 jyldan bastap gazet redak­tory qyzmetin atqaryp kelemin. Alǵashynda bul gazetti Ǵalym Maldybaev, soǵys jyldary Sma­ǵul Torǵaev, Elýbaı Saǵynaev degen azamattar basqarǵan. Odan keıingi jyldary Baltabaı Seısembekov, Rafaǵat Syzdyqov, Hakim Bópeǵalıev, Tóleýtaı Qulmaǵam­betov degen aǵalarymyz redaktor­lyq jasady. Bul óshpeıtin tarıh, aǵalar joly, ózge eldiń quzyryn­da bolsaq ta eldi, jerdi saqtap kelgen halyqtyń talaıly taǵdy­ry dep bilemin. Munyń bári, árı­ne, gazettiń sarǵaıǵan betterinde qaldy. О́zimizge belgili, elimiz endi eńse kóterip jatqan tusta, sonaý 90-jyldary qarajattyń joqty­ǵynan keıbir aýdandyq gazetterdiń ýaqytsha jabylyp ta qalǵany esimizde. Baıanaýyldyń «Baıantaýyna» da ońaı bolǵan joq. Keńes kezinde gazet aýdandyq partııa komıtetiniń organy boldy da, materıaldyq jaǵynan qıyndyq kóre qoımadyq. Qıyndyq degen bertin, aýyspaly kezeńde keldi. Jalaqy tólenbegen soń, tilshileri ketip qalyp, Shákirat aǵanyń bir ózi redaksııada jalǵyz qalǵan kezderi de bo­lypty. Sodan biraz ýaqyt oblys­tyq «Saryarqa samaly» gazetiniń qosymshasy bolyp ta shyǵyp júrgen kórinedi. – Sol kezde bárin tastap, redaksııanyń ǵımaratyn jekeshelendirip, kásipkerlikpen aınaly­syp ketýge de bolar ma edi. Bári­nen de buryn qazaq gazetiniń sham­shyraǵyn sóndirmeý mindeti, pary­zy bıik turdy. Ári qazaq tilindegi gazettiń jabylyp qalýyna jol bergim kelmedi. Bul qıyndyqtan óttik. Alaıda, osy bertinde, 2000 jyldary sol kezdegi aýdan bas­shylyǵy «Baıantaýdy» jaýyp tastap, «Baıanaýyl baýraıy» degen ekinshi bir aýdandyq gazet ashqany bar. Aýdandyq bıýdjetten bóline­tin qarjy ekige jarylyp, bul jaǵdaı da ońaıǵa túspedi. Áıteýir, jańadan ashylǵan gazet jabylyp, biz «Baıantaýdyń» irgesin qulat­paı, aman saqtap qaldyq, – deıdi Shákirat aǵa áńgimesin ári qaraı jalǵastyryp. – О́zińiz de bilesiz ǵoı, oblystaǵy basqa aýdandarda orys tilinde shyǵatyn gazet qa­shanda aldyńǵy qatarda turatyn edi. Olarǵa erekshe mán beriletin. Al qazaqsha aýdandyq gazetter kúni búginge deıin keıbir aýdandarda múlde bolmady. Qazaqsha betteri ǵana bar nemese orys gazetiniń aýdarmasy ispetti bolyp júrgen bolsa, oblys ákimi Baqyt­jan Saǵyntaevtyń tapsyrma­sy­men byl­tyrdan bastap oblystaǵy Ýspen, Jelezın, Pavlodar aýdany, Pavlodar qalasy, Qashyr, Shar­baq­ty aýdandarynda ashylǵan gazetter qazaq tilinde shyǵatyn boldy. – Al endi, «Baıantaýdy» aına­lyp ótken jazýshy-aqyn joq. Marqum­dar Dıhan Ábilev, Ázilhan Nur­shaıyqov, Zeıtin Aqyshev, Ramazan Toqtarov, Qalıjan Bekhojın, qa­zirgi kózi tiri Qalmuqan Isabaev sekildi aǵalarymyzdyń jazǵandary «Baıantaýda» jarııala­nyp turdy. Bir ǵajaby, «Baıan­taýǵa» dep Almaty­dan ózderi hatpen poshtaǵa salyp jiberetin. Sóıtsek, qazaq gazetine tilekshi bolyp, el men jerge, baıan­aýyl­dyqtarǵa oı salsa degen maqsat eken ǵoı ol kisilerdiń jazǵandary. Marqum Isilám Jarylǵapovpen de baılanysymyz jaqsy boldy. Bar­ly­ǵymen úzbeı hat jazysyp tur­dyq. Bir kezde ol ýaqyt ábden sarǵaıtqan býma-býma qaǵazdardyń jibin sheship, birinen soń birin kórsetti. Gazettiń mereıtoıy qar­sa­ńynda Álkeı Marǵulan, Qanysh Sátbaev, Meıiz Sátbaeva sekildi ǵalymdardyń erterekte osy basy­lymda jarııalanǵan maqalala­ry­nan úzindiler de berdik. Bular tarıhı jádiger, keıingi urpaqqa qajet dúnıeler ǵoı. Bul kúnderi de «Baıan­taýdyń» oqyrmany da, aýyl-aýyl­dan jazatyn menshikti tilshileri de jetedi. Onsyz Baıan­aýyl bolmas. Ár aýylda bir-bir qalamger, bir-bir shejireshi, aqyn-jyraý, jazýshy bar desek, artyq emes. Kúrkeli aýyly­nan Nyǵmet Jáminov, Birlikten Baǵzat Ábde­nova, Jaıaý Musa aýy­ly­nan Muha­met­qaıyr Sháripov jáne t.b. gazet­tiń turaqty oqyr­mandary. Al endi Baıanaýyldyń ótken-ketken búkil shejireli ǵumy­ryn termelep, jyr­daı ǵyp aıtyp beretin Ramazan Nurǵalıev, Al­tynbek Ju­matov degen shejireshilermen tarıhshylardyń ózi baıqap sóılesedi dese de bolady. Qos shejireshi gazetpen úzbeı baılanys jasap, jıi-jıi tanymdyq maqalalar jazyp tura­dy. Osy gazetten shyǵar­mashylyq jolyn bastaǵan Súleı­men Baıazıtov degen jazýshy qazir aqsaqal jasynda. Al Qyryqbaı Aldabergenov ǵylym doktory, professor bolsa, Asqar Lekerov aýdandyq oqý bóliminiń bastyǵy. Redaksııada da kileń jastar isteıdi. Aı­talyq, Jannur Musabaeva ja­ýap­­ty hatshy, Lázzát Júnisbekova redaktordyń orynbasary, Qataro­va Merýert, Tileýbaeva Aıgúl degen tilshi qyzdar bar. – О́zińiz de baıqaǵan bolarsyz, «Baıantaý» degen gazettiń bolashaq ıeleri qoldaryna qalam ustaǵan osyndaı qazaq qyzdary. Rasynda da, men qazaq qyzdaryna qaıran qalam! Al endi ózimdi Shákirat Shalbaı dep el-jurtqa tanystyr­ǵan «Baıantaý» gazeti dep oılaı­myn, – dedi redaktor aǵamyz bizben qoshtasarda. Farıda BYQAI, Pavlodar oblysy, Baıanaýyl aýdany. Sýrette: gazet redaktory Shákirat Shalbaı.