Parlament «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti

Aýyldaǵy kásipkerlikti qoldaý qajet

Al onyń basty tetigi shaǵyn nesıe berý bolyp tabylady

Elbasy óziniń bıylǵy Jol­daý­ynda Úkimet aldyna naqty mindet qoıǵan bolatyn. Ol – 2020 jylǵa deıingi jumyspen qamtý baǵ­darlamasy. 2020 jylǵa deıingi baǵdarlama maqsatynyń biri: – aýylda kásipkerlikti ósip-órkendetý; – ekonomıkalyq jumyspen qamtý sharalary boıynsha óz betimen jumys isteýshilerdi, jumys­syzdardy, tabysy az otbasylaryn osy baǵdarlamaǵa qatystyrý. Aýyldaǵy kásipkerlikti qol­daý­dyń basty mehanızmi shaǵyn nesıe berý bolyp tabylady (mıkrokredıtovanıe). Qazirgi kezde Statıstıka agenttiginiń esebine sáıkes 2011 jyldyń 1 toqsanynda respýblıka boıynsha berilgen ne­sıeniń orta eseppen alǵandaǵy syıaqysy 19 paıyzdan 30 paıyzǵa deıin ózgerýde. Mundaı joǵary nesıelik paı­yzdar jáne kúrdeli nesıe alý úr­disi kásipkerlerdi nesıelik táýel­dilikke túsiredi, sonymen qatar, óndiriletin taýarlardyń ózindik qu­nyn joǵarylatýǵa ıtermelep, bá­sekege qabilettiligin tómen­detedi. – Qazirgi jaǵdaıda, aýyldyq ká­sipkerler aldyndaǵy kúrdeli má­seleniń biri – ol bankterge qoıy­­latyn kepildik. Saman úıler men jer telimi kepildikke alyn­baıdy. Sonymen birge, ótimdilik koef­fı­sıen­ti óte tómen. Sonymen qatar, mindetti túrde beriletin kiristi ras­taý jáne bıznes jobasyn daı­yn­daý aýyldaǵy jumyssyzdar úshin úlken sheshilmeıtin másele bolyp otyr. Osymen bir mezgilde, 2007-2008 jyldardaǵy daǵdarysty eskeretin bolsaq, bankterdiń kásip­kerlerge beretin nesıe kólemi bir­qatar tómendegen. Tómen kólem­degi qarjy bóliný sebebi: – aýyldaǵy kepildik qamsyz­dan­dyrýdyń tómen ótimdiligi; – mıkrokredıttik uıymdardyń jáne bankterdiń paıyzdyq stav­ka­la­rynyń joǵarylyǵy; – qaryz alýdyń kúrdeli pro­se­dýrasy (jastyń shektelýi, kiristi rastaý, qaryz alýdyń qymbat saq­tandyrýy, bıznes jobasyn da­ı­yn­daý jáne t.b.); – ınvestısııalardyń kóbi iri jáne kúrdeli jobalarǵa beriledi; – Ońtústik Qazaqstandaǵy bas­ty taýar óndirýshiler usaq kásip­kerlerdi quraıtyndyqtan, nesıe alý qıynǵa soǵady. Ońtústik Qazaqstan oblysy tur­ǵyndarynyń kópshiligi aýyl tur­ǵyndary bolǵandyqtan (62,5 paıyz – 1,5 mln. adam), bul máse­le­niń mańyzdylyǵy men aýqymy zor. Uzaq ýaqyt tıisti deńgeıdegi ne­sıelendirý jumystary bolma­ǵan­dyqtan, aımaqta áleýmettik-eko­nomıkalyq daǵdarys týyndap otyr, olar: – jumyssyzdyq; – aýyl turǵyndarynyń oblys ortalyǵyna jylystaýy; – jergilikti bıýdjette qosym­sha qarjy kózderiniń joqtyǵy; – qylmysty ortanyń tereń­deýi; – aýyl turǵyndarynyń tómen áleýmettik kúnkóris deńgeıi; – aýrý-syrqaýlyq deńgeıiniń jo­ǵarylaýy men osy másele­le­r­den týyndaıtyn qıyndyqtar; Osyǵan oraı áleýmettik-eko­nomıkalyq jaǵdaıdy damytýdyń túbegeıli sharalaryn qoldaný ar­qasynda qarjylandyrýǵa muqtaj halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartý qa­jettigi paıda boldy. Sol sátte jer­gilikti atqarý organdarynyń sheshimimen aımaqtyq qarjy ıns­tıtýtyn qurý uıǵaryldy. Bul sheshim el Úkimetiniń hattama tapsy­ry­syna jáne memlekettiń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan ındýs­trııa­­lyq-ınnovasııalyq baǵdarla­ma­­sy­na sáıkes keletinin aıtý qajet. Baǵdarlamanyń mańyzdy maq­satynyń biri – aýyldaǵy halyq­tyń ál-aýqatyn, aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerin jeńil nesıelendirý men shaǵyn nesıe berý, aýylsharýashylyq tehnıkasyn, ar­naıy tehnıka men qural-saı­man­dardy lızıngke berýdi damytý ar­qyly kóterý bolyp tabylady. Bul turǵyda atalǵan máselede Oń­tústik Qazaqstan oblysy ákimdigi «Maksımým» aımaqtyq ınvestı­sııa­lyq ortalyq jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jetistikterin aıtýǵa bolady. Búgingi ýa­qytta, «Maksımým» aımaqtyq ın­vestısııalyq ortalyǵy basqa qar­jy mekemelerine qaraǵanda Oń­tús­tik Qazaqstan oblysyndaǵy biregeı úlgili qarjy ınstıtýty bo­lyp otyr: Búgingi kúni «Mak­sı­mým­nyń» taza paıdasy 123 mln. 834 myń teńgeni quraıdy. Eń ma­ńyzdysy, qarjy jyly aıaqtalǵan ýaqytta «Maksımým» óziniń taza paıdasynan dıvıdentter retinde jergilikti bıýd­jetke qomaqty qar­jy bóledi eken. Aǵymdaǵy jyly «Maksımým» oblystyq bıýdjetke shamamen 55 mln. 596 myń teńge quıǵan. Joǵaryda aıtylǵannyń negizinde jáne «Maksımým» aımaqtyq ınvestısııalyq ortalyǵy óńirlik qarjy ınstıtýty damýynyń oń tájirıbesin eskere otyryp, onyń oń tájirıbesin qorytý jáne eldiń basqa oblystarynda «Jol karta­sy» men «Jumyspen qamtý-2020» sııaqty respýblıkalyq memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý­dyń quraly retinde sáıkes úlgini ornatý týraly máseleni qarastyrý qajet. Usynystyń naqtyly jú­zege asyrylýy jańa kásiporyndar men jumys oryndarynyń ashy­lýyna, salyq salý qorynyń ul­ǵaıýyna, aımaqtyń isker belsen­diliginiń joǵarylaýyna jáne tez arada ekonomıka tynysynyń ke­ńeıýine úles qosady. Berik BEKJANOV, Májilis depýtaty.