Memlekettik til jáne sot salasy

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Soty sot júıesindegi memlekettik tildiń hal-ahýalyn sarapqa saldy Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵar­ǵy Soty sot júıesindegi memlekettik tildiń hal-ahýalyn sarapqa saldy. Aıtýly basqosý Qazaqstan Táýel­siz­di­giniń 20 jyldyǵy qarsańynda elimizdiń Prezıdenti bekitken Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda jáne 22 qyr­kúıek – Qazaqstan halqy tilderi merekesine oraılastyrylyp ótkizildi. Sha­ra­ǵa Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­denti­niń Ákimshiligi, Joǵarǵy Sot keńe­si, Konstıtýsııalyq keńes, Parlament, Bas prokýratýra, Ádilet jáne Ishki ister mınıstrligi men Memlekettik qyz­met isteri agenttiginiń ókilderi qatysty. Joǵarǵy Sot janyndaǵy sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý Departamenti júrgizgen saraptama respýblıka sot­ta­ryn­da qazaq tilinde qaralǵan isterdiń sany baıaý bolsa da jyl sanap ósip kele jatqandyǵyn kórsetedi. Mysalǵa, Qy­zylorda, Atyraý, Ońtústik Qazaqstan, Mańǵystaý oblystarynyń sottarynda isterdiń 60 paıyzdan astamy memlekettik tilde qaralǵandyǵyn atap ótý qajet. Alaıda, osy kezge deıin áli de sheshimin tappaı kele jatqan máseleler jetkilikti. Mysaly, iske qajetti qu­jattardy memlekettik tilde daıyndap, onymen sotta erkin jumys jasaı biletin qorǵaýshylardyń azdyǵy qolbaılaý bolyp otyr. «Memlekettik tildi keńinen qol­daný­ǵa baılanysty qıyndyqtar sot sa­la­syna da tán. Biz osy basqosýdy uıym­dastyrý arqyly bul máseleni ortaǵa salyp, sheshý joldaryn belgilep alamyz degen senimdemiz. Bul jerde jaı ǵana talqylaýmen shektelip qal­maı­yq. Qazaq tiliniń jaǵdaıyn jaq­sartýdy ózimizden bastaǵanymyz jón. Qazirgi kúni respýblıka sottarynda sot tóreligin júzege asyrýshy sýdıalardyń 75 paıyzy qazaq tilin erkin meńgergen, sot tóreligin memlekettik tilde sapaly jú­zege asyra alatyn tulǵalar», – dedi Jo­ǵarǵy Sot Tóraǵasy Bektas Beknazarov. Basqosýǵa arnaıy shaqyrylǵan Prezıdent Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi Darhan Myńbaı óz sózinde qazaq tiliniń taǵdyryna alańdaýshylyq bildirip, joǵary deńgeıde jıyn uıym­das­tyrǵan Joǵarǵy Sot basshylyǵyna alǵysyn jetkizdi. Sot júıesiniń memlekettik tildiń damýyna qosyp otyrǵan eleýli úlesin de atap ótti. Sonymen birge, Prezıdent Ákimshiliginiń ókili D. Myńbaı: «Sot salasynda qyzmet etetin joǵary bilimdi zańgerler alǵashqy­lar­dyń biri bolyp, tolyqqandy qazaq tilin meńgerip, neǵurlym keńirek qoldanyp, ózgelerge úlgi bolýy tıis», – degen pikirin ortaǵa saldy. Joǵarǵy Sot keńesiniń tóraǵasy O.Jumabekov óz sózinde, sot júıesi­niń qazaq tiline qashanda barynsha kóńil bóletindigin aıtty. Joǵarǵy Sot keńesi sýdıalyqqa úmitkerlerdi irikteý kezinde qazaq tilin meńgergen, is qaraı biletin tulǵalarǵa basymdyq beretindigine erekshe toqtaldy. «Sońǵy kezde sýdıa retinde taǵaıyndalǵan, sot tóraǵa­ly­ǵyna usynylǵan tulǵalar arasynda memlekettik tildi meńgergen tulǵalar sanynyń ósip kele jatqandyǵy qýan­tady. Olardyń arasynda tek qazaq ulty­nyń emes, basqa ult ókilderi de bar», – dedi Joǵarǵy Sot keńesiniń tóraǵasy. Shara barysynda sóz alǵan Joǵarǵy Sot sýdıasy Á.Quryqbaev: «Qazaqstan – ýnıtarlyq (birtutas) memleket bol­ǵan­dyqtan, sot isin memlekettik tilde júrgizý eshqandaı daý-damaı týǵyzbaýy qajet. Al qylmystyq isterdiń memlekettik tilde júrgizilýi Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń isti memlekettik tilde júrgizýge baılanysty talabyna emes, sýdıanyń, prokýrordyń, tergeý­shi­niń memlekettik tildi bilý deńgeıine baılanysty ekeni ras. Memlekettik tildi bilmeıtin tergeýshi qylmystyq isti orys tilinde júrgizedi, sýdıa isti oryssha qaraıdy. Zańda kórsetilgen qajet bolǵan jaǵdaıda orys tilin qoldaný múmkindigi memlekettik tildi bilmeıtin cydıa men tergeýshi úshin tipten qolaıly», – degen pikirin jetkizdi. Shara barysynda sot isin memlekettik tilde júrgizý tek sottardyń ǵana jumysy emes. Sondyqtan da bul máselege qolynda bıligi bar, jalpy quqyq qorǵaý salasynyń basynda turǵan Bas prokýratýra men Ishki ister jáne Ádilet mınıstrlikteri basa nazar aýdarsa degen pikirler aıtyldy. Kezdesý barysynda Joǵarǵy Sot Tóraǵasy B.Beknazarov qazirgi tańda ha­lyqtyń kókeıkesti máselesine aınalǵan memlekettik til tóńireginde buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń barlyq suraqtaryna tolyqqandy jaýap berdi. «Egemen-aqparat».