Parlament depýtattary kóshpeli otyrys ótkizbes buryn birqatar óndiris nysandaryn aralap, oblystaǵy qurylys, turǵyndardyń aýyz sýmen qamtylý jaǵdaıymen tanysty. Terekti aýdany Novopavlov aýylyndaǵy sý qubyryn kúrdeli jóndeý barysyn kórip, Aqsýat aýyldyq okrýginde ornalasqan «Terekti maı kombınaty» JShS jumysymen tanysyp, Dolın aýyldyq okrýgindegi «Mahorın» sharýa qojalyǵyn aralaǵan depýtattar odan ári Bórli aýdanynyń Berezov, Bestaý eldi mekenderiniń turǵyndarymen júzdesip, Aqsaı qalasynda salynǵan 100 páterlik turǵyn úı qurylysymen tanysyp qaıtty.
Aýyz sý jaıy alańdatarlyq
- Batys Qazaqstan oblysynyń eki aýdanyn aralap, ondaǵy atqarylyp jatqan jumystardyń barysymen tanystyq. О́ńir órkendep keledi, jaqsy nátıjeler bar. Jalpy, Batys Qazaqstan oblysynyń aýyl-aımaqtaryna ortalyqtandyrylǵan sý tartý úshin 2015-2017 jyldary respýblıkalyq bıýdjetten 8 mlrd 93 mln teńge bólingen eken. Bıyldyń ózinde ǵana 5 mlrd. 637 mln. teńge qarajat osy maqsatqa bólindi. Aldaǵy jyly 1 mlrd 650 mln teńge qarastyrý usynysy túsip otyr, ony biz, depýtattar, qoldaımyz. Degenmen, Batys Qazaqstan oblysy úshin óte ózekti eki másele bar: onyń biri – óńirdegi avtojoldardyń jaı-kúıi, ekinshisi – turǵyndardyń taza aýyz sýmen qamtý kórsetkishiniń tómendigi, - dedi Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sábılıanov.
Bıyl Batys Qazaqstan oblysynda «О́ńirlerdi damytý-2020» jəne «Nurly jol» baǵdarlamasy aýqymynda 5 637 mln teńgege 33 joba júzege asyrylady. Qazirgi ahýal mynadaı: BQO-daǵy 443 eldi mekenniń 164-i nemese 37 paıyzy ǵana taza aýyz sýmen qamtylǵan. 275 eldi meken ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosylmaǵan. Tórt aýyl aýyz sýdy syrttan tasymaldaıdy.
- Qazaqstan Respýblıkasy boıynsha halyqtyń taza sýmen qamtylý ortasha kórsetkishi – 52% ekendigin eskersek, batysqazaqstandyqtardyń jaǵdaıy alańdatarlyq kúıde. Bıyl josparlanǵan jumystardy atqarǵannyń ózinde bul kórsetkish 40%-ǵa ǵana kóteriledi. Sondyqtan, bul baǵytta atqarylatyn is áli kóp, - dedi Nurtaı Salıhuly.
Turǵyn úı qurylysyndaǵy túıtkilder
Kóshpeli otyrysta talqylanǵan taǵy bir taqyryp – qurylys salasyndaǵy máseleler boldy. Parlament depýtaty Baqtııar Məken «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 46-49 qadamdary boıynsha jasalyp jatqan jumystardyń barysyn aıtyp berdi. QR Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri R.V.Sklıar sáýlet-qurylys qyzmeti jáne sýmen jabdyqtaý salasyndaǵy baqylaý jáne qadaǵalaý júıesin jetildirýdiń ózekti máseleleri jóninde baıandama jasady.
- Qazaqstan Respýblıkasynda kásipkerliktiń damýy úshin memleket tarapynan kezdesýi múmkin kedergilerdi barynsha joıý jóninde keshendi sharalar jasalyp jatyr. Qurylysqa ruqsat berý merzimi 1 aıǵa deıin qysqardy. Ult Josparynyń 47-qadamy boıynsha Jobalaý-smetalyq jáne jobalaý qujattaryn saraptamadan ótkizýge baılanysty memlekettik monopolııadan bas tartyp kelemiz. Bul salada buryn jekemenshiktiń úlesi 20% bolsa, qazir 60%-ǵa jetti. 2020 jylǵa qaraı bul kórsetkish 90%-dy quraıtyn bolady. Ult Josparynyń 49-qadamyna sáıkes, sovettik kezeńnen beri qoldanylyp kele jatqan qurylystyń eskirgen normalary men erejeleriniń ornyna eýrokodtar júıesin engizý qolǵa alyndy. Jańa normatıvterdi qabyldaý ınnovasııalyq tehnologııalar men materıaldardy qoldanýǵa, qurylys qyzmeti naryǵyndaǵy qazaqstandyq mamandardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa, sonymen birge qurylys salasyndaǵy sheteldik qyzmet naryǵyna qazaqstandyq kompanııalardyń shyǵýyna múmkindik beredi. Osy jyldyń sońyna deıin biz 1992 jylǵa deıin qabyldanǵan sovettik normalardyń kúshin tolyǵymen joıamyz, - dedi óz sózinde Roman Sklıar.
«Atameken» Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kásipkerler palatasy Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Eldos Ramazanov «Qurylys salasynda ýákiletti organdardyń bızneske qatysty baqylaý-qadaǵalaý fýnksııalaryn júzege asyrý praktıkasynyń jekelegen máseleleri» atty arnaıy baıandama jasady. Erbol Muratuly bir aı buryn Májilis depýtattarymen kezdesý ótip, birikken áreket jospary talqylanǵanyn aıtty.
- Búgingi kezdesýdi júıeli uıymdastyryp, konstrýktıvti keńes jasaǵany úshin Batys Qazaqstan oblysynyń basshylyǵyna rahmet aıtamyn. Sizderdiń nazaryńyzǵa qurylysshylar aldyndaǵy keıbir túıindi máseleni salǵym keledi. Bul - memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý jáne tehnıkalyq qadaǵalaý organdarynyń áreketine qatysty. О́zge qadaǵalaýshy mekemelerdiń tekserý jıiligi, tártibi zańmen rettelip, prokýratýra organdaryna tirkeletin bolsa, joǵarydaǵy eki mekeme qurylys nysandaryn kún saıyn sheksiz teksere alady. Bul óz kezeginde kásipkerlikke kedergi jasaýy múmkin, sybaılas jemqorlyqqa sebep bolýy múmkin. MSQB (GASK) tipti tek qurylys sapasyn emes, qosymsha ókilettikterdi de moınyna júktep alǵan, nysandaǵy tazalyq, qurylys qorshaýy, ondaǵy jarnamaǵa baılanysty da shaǵym jasaǵan oqıǵalar kezdesti. Sondyqtan, bul organdardyń naqty mindetin belgilep, árbir tekserý faktisi tirkelýi tıis, - dedi óz sózinde Eldos Muratuly.
«OEKKA» JShS bas dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Injınırıngtik kompanııalar odaǵynyń ókili Qundyz Nurov ta jobalaý jáne qurylys salasyndaǵy normatıvtik bazany jetildirýdiń keıbir máselelerine toqtalyp ótti. Ol osydan 30 jyl buryn Batys Qazaqstan óńirinde qyzmet atqarǵanyn, sondyqtan osy eki kúndik sapar júregine jyly tıgenin aıtyp, óńirde qurylys salasynda kóp jumys atqarylǵanyna rızashylyq bildirdi.
Oraldyqtardyń oılary
Otyrysta Oral qalasynyń əkimi Narıman Tóreǵalıev 2017 jyly memlekettik baǵdarlama aıasynda 11,1 mlrd teńgege shaharda 8 úı turǵyzylyp, 1152 pəter paıdalanýǵa beriletinin aıtty. О́tken jyly oblys ortalyǵynda kópqabatty 11 úı turǵyzylyp, 1247 páter ıelerine berilgen. Osylaısha 4 myńnan asa oraldyq qonys toıyn toılapty.
- Búgingi jıyndy paıdalanyp, keıbir kúrdeli máseleni depýtattardyń nazaryna usynǵym keledi. Bizdiń esebimizshe, «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» arqyly páter alǵysy kelip, qarjy jınaıtyn turǵyndar bank talap etken 30%-dy (2 bólmeli páter úshin shamamen 7 mln teńge) jınaý úshin keminde 8 jyl kerek eken. Bul óte kóp ýaqyt. Áleýmettik az qamtylǵan otbasylar úshin osy tabaldyryqty azaıtýdyń jolyn qarastyrý qajet dep oılaımyn. Taǵy bir másele – biz Oral qalasynda apatty úılerde turatyn turǵyndardyń úıin buzyp, olarǵa basqa úı berýdi qolǵa aldyq. Osy jerde qazirgi qoldanystaǵy zań boıynsha apatty úı turǵyndaryna úı berý jalpy kezekpen júzege asyrylýy tıis eken. Úıi qırap qalǵan turǵyn kezekti kúte ala ma? Sondyqtan mundaı kategorııaly turǵyndarǵa páter kezekten tys berilýi kerek dep esepteımiz, - dedi Narıman Tóreǵalıuly.
Bórli aýdanynyń ákimi Aldııar Halelov óndiristi aýdanda atqarylyp jatqan jumystardyń esebin berip ótti. О́ńirdegi belgili qurylys kompanııasy «Bolashaq-T» JShS-nyń atqarýshy dırektory Nurjan Saharov bıyl 900 páterlik 5 úıdiń qurylysy aıaqtalatynyn aıtty. «Otdelstroı» JShS dırektory Valentına Mıhno da óz ujymynda 11 ulttyń ókili tatý-tátti qyzmet etip, talaı jetistikke jetkenin maqtanyshpen jetkizdi.
- Árıne, jumysymyzda qıyndyq ta kezdesedi. Mysaly, Aqtóbede qurylysta paıdalanatyn qıyrshyq tastyń tonnasy 1600 teńge bolsa, Oralǵa jetkizgende 5-6 myń teńgege shyrqap ketedi. Temirjol shyǵyndary óte joǵary. Taǵy bir másele, qurylys kompanııalaryna jeńildikti nesıe berilse deımiz. Mysaly, memlekettik zeınetaqy qory, «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» turǵyndardan jınalǵan mol qordy az paıyzdy nesıe etip qurylys kompanııalaryna berse, ekijaqty paıda bolar edi, - deıdi Valentına Pavlovna.
Kóshpeli otyrysta qurylys salasyna qatysty zańnamalyq aktilerdi jetildirý, soǵan baılanysty əkimshilik kedergilerdiń týyndaýy, qurylys sapasy tómendep, merziminde tapsyrylmaýy jəne memlekettik portal arqyly qujat rəsimdeýge qatysty kezdesetin məselelerdi Məjilis depýtattary keńinen talqylady. Parlament depýtattarynyń el ishine shyǵyp, naqty kásip ıelerimen betpe-bet kezdesip, olardy tolǵandyrǵan máselelerdi ashyq talqyǵa salýy bolashaqta jemisin bereri sózsiz. Bul kezdesýge qatysqan barlyq taraptyń túıindi oıy osy.
Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»