«О́zderińizge belgili, ulttyq komıssııanyń jumys toptary naqty josparlaryn jasap, osy kúnderi jan-jaqty jumystar júrgizilýde. Búgingi otyrysta biz osy aralyq kezeńde atqarylǵan jumystardyń esebin tyńdaıtyn bolamyz», dedi Á.Jaqsybekov. Sodan keıin jıynǵa qatysýshylar «Rýhanı jańǵyrý» qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý aýqymynda ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdar atqarǵan jumystardyń nátıjelerin talqylady. Bul rette Premer-Mınıstr Keńsesiniń basshysy Nurlan Aldabergenov pen Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek jáne Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov otyrysta negizgi baıandama jasaǵanyn aıta keteıik. Sondaı-aq, atqarylǵan jumystyń negizgi nátıjeleri, tujyrymdamalyq ustanymdar men qyzmetti odan ári uıymdastyrýdyń naqty sharalary aıasynda latyn qarpine kóshý, «Jańa gýmanıtarlyq bilim, «Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq», «Týǵan jer», «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy», «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet», «Qazaqstannyń 100 jańa tulǵasy» jobalary boıynsha jumys toptarynyń jetekshileri esep berdi. Talqylaý barysynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn, onyń ishinde arnaıy jobalardy júzege asyrý jónindegi usynystar tujyrymdaldy. Sóıtip, otyrysqa qatysýshylar baǵdarlamadaǵy mindetterdi tıimdi iske asyrý úshin jobalyq ustanymdy engizýdiń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. Sonymen qatar, Ulttyq komıssııa múshelerine «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha ázirlengen ádistemelik materıaldar, sonyń ishinde BAQ-qa arnalǵan ádistemelik qural, joǵary oqý oryndaryna arnalǵan ádistemelik usynymdar, aqparattyq-túsindirý jumysy boıynsha qural, Baǵdarlama týraly mańyzdy suraqtardyń 20 jaýaby usynyldy. Otyrys qorytyndysy boıynsha birqatar naqty sheshimder qabyldanyp, memlekettik organdar men jumys toptarynyń jetekshilerine tapsyrmalar berildi. Esterińizge sala keteıik, Memleket basshysynyń Jarlyǵymen qurylǵan Ulttyq komıssııa qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrýdy jáne eldiń mádenı-gýmanıtarlyq damýyn jan-jaqty qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev sáýir aıynda Prezıdent janyndaǵy Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi ulttyq komıssııany qurý týraly Jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Al komıssııa quramyna belgili qoǵam qaıratkerleri, Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń ákimderi, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri, ǵalymdar, jazýshylar, jýrnalıster men saıası partııalardyń ókilderi kiredi. Jalpy, otyrysta qozǵalǵan máseleler áli talaı talqylaýlarǵa ózek bolatyny sózsiz. Osy oraıda atalǵan jıynnyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, Ulttyq komıssııa músheleriniń birqataryn sózge tartqan bolatynbyz.
Úzdik týyndylardy irikteý úsh kezeńnen turady
Aıda BALAEVA, «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» arnaıy jobasy boıynsha jumys tobynyń jetekshisi
Bizdiń jumys tobymyz qyzmetin belsendi túrde bastap ketti. Jumys tobynyń quramyna elimizdiń kórnekti tulǵalary, qalamgerler, ǵalymdar, ónertanýshylar men zııaly qaýym ókilderi enip otyr. Qazirgi tańda jobany naqty júzege asyrý kezeńine óttik. Atqarylǵan jumystar týraly baıandar bolsam, búginge deıin naqty jumys jospary, jobany aqparattyq turǵyda qoldaıtyn medıa-jospar ázirlendi. Tıisti basqosýlar ótip, negizgi jumys vektorlary aıqyndaldy. Alǵashqy otyrysta basty 2 qujat talqylanyp, qabyldandy. Atalǵan qujattar boıynsha zamanaýı mádenıet týyndylary irikteletin bolady. Bul eki qujattyń birinshisi – týyndylardy irikteý kezinde qoldanylatyn Talap júıeleri. Onda úzdik shyǵarmalardy irikteý kezinde paıdalanylatyn 7 túrli baǵalaý talaptary qarastyrylǵan. Ekinshi qujat – Shyǵarmalardy irikteý tártibi. Shyǵarmalardy 3 kezeń boıynsha irikteý josparlanyp otyr. Birinshi kezeńde shyǵarmashylyq odaqtar bekitilgen janrlar boıynsha týyndylardy jınap, sol arqyly jumystardyń short-paraǵy jasalady. Bul jumysty qazir bastap kettik. Ekinshi kezeńde shyǵarmashylyq qurylymdar usynǵan týyndylar jarııaly túrde talqylanady. Talqylaýlar arnaıy jasalǵan Internet-tuǵyrnamalarda júrgiziledi. Oǵan adebietportal.kz, altynkalam.kz, dalatunes.kz, ikitap.kz, arvest.kz, artumar.kz syndy ınternet resýrstardy paıdalanýdy josparlap otyrmyz. Sońǵy úshinshi kezeńde talqylaýdan ótken, qatary birshama yqshamdalǵan shyǵarmalarǵa jumys tobynyń seksııalarynda saraptama jasalady. Saraptamany tanymal mádenıet qaıratkerleri, ǵalymdar, sarapshylar men synshylar júrgizetinin atap ótý kerek. Osy jumystardan keıin iriktelip alynǵan týyndylardyń tizimi Jumys tobynyń jalpy otyrysynda talqylaýǵa túsedi. Bıylǵy jylǵy qazan aıynyń sońyna qaraı iriktelip alynǵan týyndylardyń tizimi Ulttyq komıssııaǵa jiberiledi. Búgingi tańda iriktelip alynǵan jumystardyń elimizdegi tanymaldyq deńgeıi, avtorlarynyń tanymaldyǵy saraptalýda. Sondaı-aq, kórkem týyndylardyń otandyq jáne sheteldik naryqtaǵy tanymaldyǵy da saraptalatyn bolady.
Tárjimalanatyn 7 oqýlyq tańdaldy
Erlan SAǴADIEV, Bilim jáne ǵylym mınıstri
Búgingi tańda Qazaq tiline tárjimalanatyn oqýlyqtardy irikteý jónindegi jumys toby quryldy, onyń quramynda joǵary oqý oryndary men ǵylymı zertteý ınstıtýttarynyń ǵalymdary, qoǵam qaıratkerleri, jetekshi saıasattanýshy mamandar bar. Jumys tobynyń alǵashqy otyrysynda «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasynyń aıasynda oqýlyqtardy irikteýge qatysty jumys jospary jasaldy. Qazaq tiline aýdarylatyn oqýlyqtardy irikteýdiń ólshemderi belgilendi. Birinshiden, oqýlyqtar gýmanıtarlyq pánder boıynsha bolýy mindetti: tarıh, fılosofııa, saıasattaný, áleýmettaný, psıhologııa, mádenıettaný, fılologııa, pedagogıka jáne túrkologııa qamtylady. Ekinshiden, bazalyq oqýlyqtar álemniń ozyq 100 joǵary oqý ornynyń bilim berý baǵdarlamasynda qamtylýy tıis jáne áıgili baspalardyń bazasynda bolýy kerek. Sonymen qatar, Qazaqstannyń JOO qaýymdastyǵy, Saıasattanýshylar qaýymdastyǵy, Tarıhshylar qaýymdastyǵy syndy mamandanǵan qaýymdastyqtar da tárjimalanýǵa laıyq dep tapqan oqýlyqtardy usyna alady. Úshinshiden, iriktelip alynǵan oqýlyq 2014 jyldan bergi ýaqytta qaıta basylǵan, mazmuny aýqymdy materıaldarǵa negizdelgen bolýy kerek. Búgingi tańda, JOO-lardyń usynysy boıynsha 800 ataýdan turatyn alǵashqy tizim túzildi. Jumys toby tıisti talaptar boıynsha irikteý jasaıdy. Qazirdiń ózinde 7 oqýlyq tańdap alynyp, halyqaralyq quqyq ıelerimen arada kelissóz júrgizip jatyrmyz. Bul 7 oqýlyqtyń 4-ýin bıylǵy jyldyń sońyna deıin aýdarýdy josparlap otyrmyz. Naqtyraq aıtar bolsam, birinshi aýdarylatyn tórt oqýlyq: «Ekonomıka prınsıpteri», «Sosıologııa negizderi», «Batys fılosofııasynyń jańa tarıhy» jáne «Qubylmaly álemdegi sosıologııa». 2018 jyldyń naýryzyna deıin taǵy 3 kitap tárjimalanady dep josparlanǵan.
Mereıimizdi bıiktetetin bastama
Arystanbek MUHAMEDIULY, Mádenıet jáne sport mınıstri
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵan máselelerdi qoǵamymyz erekshe yqylaspen qabyldady. Onda aıtylǵan árbir jaıtty sana sarabyna salar bolsaq, olardyń búginimiz ben bolashaǵymyz úshin óte mańyzdy ekenin uǵyna túserińiz sózsiz.
Eger biz qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn tabysty júzege asyra bilsek, Elbasymyz aıtqandaı, Qazaqstannyń bolashaǵy múldem basqasha bolady. О́ıtkeni, árbir halyqty onyń rýhanı baılyǵy men sana-sezimi qalyptastyrady, joǵary deńgeıge kóteredi. Bul baǵdarlama bizdiń sana-sezimimizdiń ósýine, ulttyq qundylyqtarymyzdy baǵalap, ony saqtaýǵa úlken septigin tıgizedi. Negizinde, álemdik qoǵamdastyq aldynda ózimizdiń óremizben, rýhanı qundylyǵymyzben, jetken jetistikterimizben maqtana bilýge tıispiz.
Qazirgi tańda Qazaqstannyń mádenıet, sport, óner syndy salalarynda zor jetistikteri bar. Basqany bylaı qoıǵanda, kúni keshe ǵana jahandy ónerimen tamsantqan Dımash Qudaıbergenuly syndy jastarymyzdy aıtyp maqtanýymyzǵa ábden bolady. Máselen, 300 qytaı jınalyp alyp, qazaq tilinde «Daıdıdaý» ánin oryndady. Bul da biz úshin bir maqtanysh.
Aıta keteıin, «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy aıasynda jastar elimizdiń tarıhı oryndaryna ekspedısııalar uıymdastyrý ústinde. Al Mádenıet jáne sport mınıstrligi bolsa, jaz aıynda 7 baǵytqa arnalǵan búkil qazaqstandyq ekspedısııany qolǵa alýda.
Joldybaı BAZAR, Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»