Árıne, kez kelgen reforma – qoǵam úshin qaýpi zor búıirden shyǵa keletin shalt qaltarys, kenet kedergisi bar oqys burylys. Bul burylysta bireýler bar jyldamdyǵymen jalt burylsa da, esh jerine zaqym keltirmesten, zý etip óte shyǵady, endi biri sheberligine senip, tejegishin basyp, toqtap jatpaıdy, biraq maıyp bolmastan, asqan eptiligimen eńserip ketedi, jyldamdyǵyn asyryp jantalasyp kele jatqan taǵy biriniń kóligi shyr aınalǵanymen, aman qalǵanyna aqsarbas aıtyp, toqtaýsyz júre beredi, al tórtinshisi ústindegi júgimen qosa aýdarylyp, jantásilim etedi nemese qaıta es jıyp, aıaǵynan turǵansha, basqalar áýdem jer uzap ketedi. Beınelep aıtqanda, bul reformadaǵy jarystan múdde úshin kúsh biriktirip, adal jumys atqaratyndar ǵana jol taýyp shyǵady. О́ıtkeni, burynǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan on bes eldiń on ekisi bul burylystan aman-esen óte almaǵan eken. Kedergilerge kezdesip, paıdasyn bere almaı ketken mindetti medısınalyq saqtandyrý isiniń qatelikterinen sabaq alyp, ekinshi ret qolǵa alýdy jón sanap otyrǵan el Úkimeti bul qadamyn Qazaqstannyń sol ýaqytpen salystyrǵanda, ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵynan áldeqaıda eńse tikteýimen baılanystyryp otyr. Jýyrda S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıtetinde Almaty qalasynyń ákimdigi, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, Mindetti áleýmettik saqtandyrý qory, Ulttyq kásipkerler palatasy men memlekettik, jekemenshik medısınalyq uıymdardyń qatysýymen «Qazaqstanda mindetti áleýmettik saqtandyrýdy engizý – eldegi áleýmettik salamattylyqtyń strategııalyq basymdylyǵy» atty konferensııa uıymdastyrylyp, jańa júıeniń jumysy talqylandy. Konferensııada Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov jańa júıege kóshýdiń sebepteri, maqsat-mindeti, qıyndyǵy men qajettiligi týraly áńgimeledi. Engizilý josparlanyp otyrǵan mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi bir jylda júzege asa salatyn is emes, aýqymdy reforma bolǵandyqtan, alǵashqy kezeńi bıylǵy jyldyń 1 shildesinen jumysyn bastap ketpek. Bul júıeni engizýdegi maqsat – el turǵyndary densaýlyǵynyń sapasyn kóterý, emdeý tıimdiligi jáne dárigerlik qyzmettiń mindettiligi men adaldyǵyn arttyra túsý. Densaýlyq salasy boıynsha qyrýar mindet arqalap, emdeý isi salasyndaǵy mańyzdy qadam sanalatyn júıege kóshý úshin aldymen halyqaralyq tájirıbeni de zerttep, ozyq-tozyǵy tegis esepke alyndy. «Dúnıe júzi elderiniń medısınalyq saqtandyrý júıeleri qalaı jumys isteıdi?» degen másele boıynsha ótken jyly birneshe halyqaralyq konferensııa ótkizilip, medısına mekemeleri men mamandary arasynda talqylaný negizinde Úkimetke zań jobasy tabystaldy. «Májilistiń talqylaýynan ótken zań jobasy medısınalyq saqtandyrýǵa baılanysty halyq kókeıindegi kúmándi seıiltip, birneshe qolaıly ózgerister alyp keletinine senim uıalatty. Germanııa, Ispanııa sarapshylary da qoldap, óz tájirıbeleri negizinde kómek qolyn sozdy», deıdi mınıstr E.Birtanov. Konferensııaǵa qatysqan Polshanyń Bıala-Podlıask qalasyndaǵy áskerı mamandandyrylǵan aýrýhana dırektory Darıýsha Olenskı, Vılnıýs ýnıversıtetiniń professory, Lıtva densaýlyq saqtaý eks-mınıstri Iýozas Galdıkas óz elderindegi mindetti medısınalyq saqtandyrýdy qabyldaý kezindegi qıyndyqtardy eske túsirip, tájirıbelerimen bólisti. Mysaly, polıak eliniń árbir turǵyny medısınalyq saqtandyrýǵa jalaqysynyń 9 paıyzyn aýdarady. Qazaqstanda qabyldanatyn jańa zańǵa sáıkes, 1 qańtardan bastap jumys istemeıtin adamdar, ıaǵnı balalar, bala kútimimen otyrǵan áleýmettik top jáne múmkindigi shekteýli adamdar, zeınetkerler úshin memleket esebinen 3,75 paıyz tóleý bastalady. Jumys isteıtin azamattar jalaqysynyń 1 paıyzyn aýdarýǵa 2019 jyldan bastap mindetteledi. Al jumys berýshiler bıylǵy jyldyń shildesinen 1 paıyz jarna tóleýdi bastaıdy. 2021 jyldan bastap qazaqstandyq jumyspen qamtamasyz etýshilerdiń de, jumys isteıtinderdiń de aýdaratyn jarnasyn 5 paıyzǵa deıin kóterý mejelengen. Iаǵnı, jańa júıege satylaı ótý ádisi synaqtyń tıimdiligi men tózimdiligin arttyra túspek. Shet memleketterdiń kópshiliginde tólenetin jarna 9 ben 15 paıyzdyń mólsherin quraıdy. Tólem mólsherlemesi jeke adamnyń qaltasyna salmaq salǵanymen, medısınalyq qorǵa túsken qarjy kólemi ulǵaıǵan saıyn turǵyndar medısınanyń barlyq salasy boıynsha emdeý men ońaltý sharalaryna qol jetkizip, densaýlyǵy úshin eń sońǵy joǵary tehnologııany paıdalaný múmkindigine ıe bolady. E.Birtanov el ekonomıkasy damyp, qorǵa túsetin qarjy mólsheri artqannan keıin qosymsha jańa medısınalyq qyzmet túrleri engizilip, ambýlatorııadan beriletin dári-dármek túriniń kóbeıetinine sendirdi. Al Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń atqarýshy dırektory Zamıra Orazalıeva bul júıeniń tıimdiligi men menedjmenti týraly sóz qozǵap, qordyń atqaratyn jumysyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 2018-2019 jyldarǵa aı saıyn jarna mólsheri memleket úshin 5 029 teńge, jumys berýshige 2 281,6 teńge, jeke kásipkerge 2 828 teńge, turǵyndarǵa 1 414 teńge etip belgileý usynylǵan. 5 sáýirden bastap medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek uıymdarynda MÁMS engizý úshin «Emhanaǵa tirkel de – óz mártebeńdi anyqta!» atty halyqty emhanalarǵa bekitý naýqany bastalǵan bolatyn. Sebebi, azamat bir qalada, aýdanda turady, biraq basqa mekenjaı boıynsha tirkelgen. Mundaı jaǵdaıda medısınalyq qyzmet kórsetýge baılanysty qıyndyqtar týyndaýy múmkin. Bul úshin qala emhanalary bekitilgen jeri men medısınalyq saqtandyrý júıesindegi mártebesin anyqtaý boıynsha is-sharalar júrgizýde. Sondaı-aq, ár azamat elektrondy sıfrly qoltańba nemese bir rettik paroldiń kómegimen «e-gov» «elektrondy úkimet» portaly arqyly MÁMS júıesindegi óz mártebesin anyqtaı alady. MÁMS engizý básekege qabiletti ortany ári qaraı damytýǵa yqpalyn tıgizedi, óıtkeni pasıent medısınalyq kómek alý úshin menshik túrine qaramastan medısınalyq uıymdy ózi tańdaıtyn bolady. Almaty qalasynda jekemenshik medısınalyq uıymdardyń sany kóp, osyǵan baılanysty úlken básekelestik týyndaıdy, qala uıymdaryn yntalandyrýǵa múmkindik beredi. Atalǵan júıe básekelestik uıymdar qyzmetin jetildirýge jáne medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa jeteleıdi. Jekemenshik jáne memlekettik medısınalyq uıymdarda kórsetiletin medısınalyq qyzmetterdiń sapasyna, halyqtyń júginý sıpattamasyna MÁMS qorynyń mamandary monıtrıng jasap otyrady.
Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY