Qazaq teledıdarynyń jańa dáýiri

Táýelsizdik toıy qarsańynda rýhanı ómirimizde eki birdeı shyn mánindegi ǵajaıyp oqıǵa bolyp ótti. «Qa­zaq­stan» ulttyq telearnasy 1 qyrkúıekten bastap tolyq qa­zaq tilinde habar taratýǵa kóshse, el Táýelsizdiginiń me­reı­toıy­na taǵy bir rýhanı tartý – «Mádenıet» telearnasy dúnıege keldi. Keshe Táýelsizdik saraıynda osynaý qos qýanyshqa jáne de bal­ǵyndarǵa baltamyzǵy – «Balapan» telearnasynyń ashylǵanyna 1 jyl tolýyna arnalǵan merekelik shara ótti. Qazaq eli óz aldyna táýelsiz el retinde kók týyn jelbiretkeli talaı tarıhı oqıǵaǵa kýá bolyp kelemiz. El mereıin ósi­rer qýanyshtyń báriniń jóni bó­lek ekeni ras, alaıda solar­dyń ishinde rýhty ótkirleıtin, namysty janıtyn eń ereksheleri el esinde máńgi qalyp qoıa­ty­nyn eskersek, til qudiretinen, ana tiliniń aıbynyn asyrýdan asqan paryz joq der edik. Sol ejelgi ata-babalar ósıetine adal­dyqtyń eń izgi ıiriminiń «Qazaqstan» ulttyq telear­na­sy­nan bastalýy jaıdan-jaı bol­masa kerek. Búgin aspa­ny­myz bulttan shaıdaı ashylyp, til shýaǵy qulpyra shashylǵandaı áserge bólenip jatyrmyz. Qazaq eli taǵy da óziniń rýhanı bir tuma bulaǵynyń kózin ashyp, shat­tyq­qa kenelýde. Elimizde bolyp ja­ta­tyn túrli jańalyqtarǵa qula­ǵy­myzdy tosyp eleńdep otyra­ty­nymyz ras. Alaıda mynadaı qýanyshty habardy, táýelsiz el­diń jıyrma jylǵa jýyq tarı­hyn­da alǵash ret óziniń taza memlekettik tilinde ǵana habar ta­ratatyn arnasyn ashýy týǵan ti­li­niń alǵa basyp kete almaı jat­qanyna kóńilderi qulazyp júr­gen talaı qazaq balasynyń jerdegi basyn kókke tıgizip, keýdesindegi úmit otyn tutatyp jat­qanyn bilemiz. Sonyń endigi kezdegi aıaq alysy óser jurt­tyń óne­gesine laıyq jobalarmen alǵa basa bersin dep tilek aıt­qan­nyń artyqtyǵy bola qoımas. Halqymyzdyń tamasha dás­túrine saı ásem ánmen órilgen tusaýkeser keshte ortaǵa sa­lyn­ǵan oılar men quttyqtaý sóz­der birinen soń biri jal­ǵasyp jatty. Áýelgi quttyqtaý sózdi Prezıdent Ákimshiligi Bas­shysynyń orynbasary M.Áshim­baev sóıledi. Búgin biz munda eki birdeı tarıhı oqı­ǵanyń kýási bolyp otyrmyz, – dedi Máýlen Saǵathanuly. – Birinshisi, «Qa­zaq­stan» te­le­­­arnasynyń júz paıyz qazaq tilinde habar taratýy bolsa, ekinshisi, elimizde tuńǵysh ret jańadan «Mádenıet» telearnasynyń tu­saýy kesilýde. Eki joba da el Pre­zıdenti Nursultan Nazar­baev­tyń tikeleı tapsyrmasymen júzege asyp otyr. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap bul telearna egemendigimizdi nasıhat­taýǵa, elde bolyp jatqan jańa­lyq­tar men tabystarymyzdy ha­lyq­qa jetkizýge úles qosyp keledi. Jıyrma jyldyq shejireni qa­lyptastyrýda onyń atqaryp jatqan jumystary ushan-teńiz ekenin bilemiz. Búgingideı iri oqıǵa keleshekte munyń odan da bıik jetistikterge qol jetkizip, qazaq teledıdaryna jańa tarıhı múmkindikter asharyna senemiz. Qazaqstan tarıhynda taza qazaq tilinde habar taratý quqyna ıe bolǵan «Qazaqstan» ulttyq arna­syn búgingi qýanyshtarymen qut­tyqtaımyn, aldaǵy atqaratyn jumystaryna tabys tileımin. Al «Mádenıet» telearnasyna keletin bolsaq, búgingideı jahandaný zamanynda mundaı aýqymdy jo­ba­nyń júzege asýy ábden kókeıge qonady. Ulttyq mádenıetti, má­denı murany keńinen nasıhattaý arqyly ǵana baıyrǵy rýhanı qundylyqtar táýelsizdik rýhy­men jańǵyra túspek. Bul sala­daǵy álem jurtshylyǵyna qa­zaq­tyń áli tanystyrar, úlgi eter óne­geleri jetkilikti. Eldiń órke­nıeti sol eldegi mádenıetke degen kózqaraspen ólsheneri belgili. Sol sebepti de jańadan qu­ryl­ǵan ulttyq arnanyń qyzmeti qaı kezde de ulttyq múddege qyzmet ete bersin dep tileımin, dedi M.Áshimbaev. Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Jumaǵalıev kele jat­qan Táýelsizdik merekesine osy jańalyqtardyń óte laıyqty rýhanı tartý eke­nin atap ótti. El­ba­synyń tap­syrmasymen júz pa­ıyz qazaq tilinde habar taratýǵa kóshken ult­tyq telearna men ja­ńa­dan tu­saýy kesilip otyrǵan «Má­de­nıet» telearnasynyń al­da­ǵy ju­mystaryna tabys tiledi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy aqpan aıyn­da respýblıkadaǵy jetekshi BAQ ókilderimen ótkizgen suh­batyn­da «Qazaqstan» telear­na­sy­na tolyq qazaq tilinde habar berýge kóshýi qajettigin júkte­ge­ni belgili. Osyǵan baılanysty 1 qyrkúıekten bastap, elimizde tuń­ǵysh ret habarlaryn tek qazaq tilinde júrgizetin rýhanı oshaq jurtshylyqty aıtýly ulttyq jo­ba­larmen tanystyryp úlger­ge­nin bilemiz. Jarty ǵasyrdan as­tam tarıhy bar ulttyq arna­nyń jańa kezeńindegi tynysynan kóńil qoshyn kirgizer jańa baǵdarlamalar kórinis taba bas­taǵany kórermenniń rızashylyq sezimin týǵyzýda. «Kesh jaryq», «Tańsholpan», «Eki juldyz» sııaq­ty burynnan bar baǵd­arlama­lar­dyń sońǵy kezderi ózgeshe úlgide qaıta jańǵyra bastaýy telearna deńgeıiniń óse túsýiniń bir aı­ǵa­ǵy. Búginde «Kesh jaryqqa» kesh qalmaıyq deıtin boldy halyq. Onyń árqaısysy belgili bir ta­qy­rypqa negizdelip, naqty tulǵa­lar men jalpy shyǵarma­shy­lyq adamdarynyń týyndy­lary­na ar­nalýy kórermen qyzy­ǵýshyly­ǵyn arttyra túsýde. Son­daı-aq júrgizýshi sheberliginiń ósip kele jatqany baıqalady. Qandaı da tabysqa bolsyn tek tyńǵylyqty daıyndyq arqyly jetý múmkin ekenin eskersek, ulttyq telear­na­nyń búgingi shy­ǵyp otyrǵan shyńy da kóp jylǵy eńbektiń nátıjesi deý lázim. Bul rette tusaýkeser keshinde ekran­nan birtalaı jańa baǵdar­la­ma­lar­dyń kórermenge jol tartyp jatqany aıtyldy. Olardyń ishinde «Saz tolǵaý» mýzykalyq-tanymdyq tok-shoýy, «Daýa» me­dı­sınalyq baǵ­darlamasy, «Alań» pikirtalas klýby, «Iman aınasy» habary, «Otandastar» derekti fılmder toptamasy, «Táýelsizdik shejiresi» derekti fılmder jıyn­tyǵy, «Damý» ındýstrııa­lan­dyrý tok-shoýy, «Eki jul­dyz» mýzykalyq oıyn-saýyq shoýy­nyń 4-shi ke­zeńi, «Bolashaq» otandyq tele­serıa­ly, «О́zek­jardy» jobasy arna ajaryn aı­shyqtaı túsedi degen úmit bar. «Qazaqstan» RTRK arqaýynda byltyr qyrkúıektiń 27-si kúni «Balapan» telearnasy óziniń kish­kentaı búldirshinderin tátti ónimderimen qýantyp tastaǵan. Shańyraq kótergenine bar-joǵy bir jyldyń júzi tolǵan balǵyn arnanyń sol ýaqyttan beri túrli janrda qyzyqty baǵdarlamalar ázirlegeni, álemniń úzdik anıma­sııalyq týyndylaryn ana tiline tárjimalap usynýy sábılerdiń naǵyz kóńildi otaýyna aınalyp úlgergenin ańǵartady. Atalmysh arna keıingi jas urpaqty eldik murattarǵa bastap tárbıeleýde qyrýar is tyndyrýda. Jyl boıy «Sheberhana», «Kel, oınalyq», «Án salaıyq», «Aıjuldyz», «Aı­­­gólek», «Erketaı», «Tolaǵaı» syndy kóptegen baǵdarlamalar balǵyn sanaǵa bal tatyrsa, keleshekte «Sanamaq» tanymdyq baǵ­dar­lamasy, «Júzden júırik» ta­nymdyq, sporttyq, oıyn-saýyq­tyq baǵdarlamasy, «Tentegim» ázil-syqaq baǵdarlamasy, «Nello, Balapan!» oqý-tanymdyq baǵdar­la­masy, «Baýyrsaq» tanymdyq baǵdarlamasy, «Qulynshaq» baǵ­darlamasy, «Baldyrǵan» mýlt­serıaly syndy úzdik jobalar sábıler áleminiń árli boıaýynan syr tarqatady. «Mádenıet» tele­arnasy 80 paıyz memlekettik, al 20 paıyz ózge tilderde habar taratyp, otan­dyq jáne álemdik mádenıet­tiń ozyq úlgileri men injý-mar­jan­darymen tanys­ty­ryp otyrý­dy naqty maqsat etip qoıyp otyr. Qazaqstan halqy­nyń tarıhı jáne mádenı mol murasyn saqtap qalýdy, qazaq tilin, rýhanı adamgershilik qundy­lyq­tardy nasıhattaýdy murat etedi. Respýblıka jurtshylyǵy spýtnıktik arnalar arqyly tele­ensıklope­dııa­lardy, eń úzdik qa­zaq kıno­syn, Keńes odaǵy tu­syn­daǵy kór­kem týyndylardy, derekti fılm­derdi, álemdik rejıs­ser­lerdiń ozyq týyndylaryn, tarıhtan já­ne ataqty tulǵalardyń ómirbaıa­ny­nan syr shertetin baǵ­darla­ma­lardy, ǵylymı-aǵartý­shylyq sı­pat­taǵy dúnıelerdi, opera jáne konserttik baǵ­darla­ma­lardy, te­le­qoıylymdar men balet ónerin tamashalamaq. «Aq­saraı» mýzy­ka­lyq-tanymdyq ha­bary baǵdar­lamasynda respýb­lı­kalyq dás­túr­li jáne klas­sı­ka­lyq teatr­lar­dyń úzdik týyndy­lary kórer­men­ge jol tartsa, «Sol jyldar» tanymdyq baǵdar­la­masy zertteý taqyryptaryna qurylyp, keıipkerleri otandyq mádenıettiń qa­lyp­tasýy men damýyna at­salys­qan tulǵalar bol­maq. «О́rkenıet» baǵdarla­m­a­sy qazaq halqynyń bir­týar tul­ǵalarynyń pikirtala­sy­na qury­lyp, jahandaný máse­le­leri men zamanaýı mádenıettiń qazirgi qo­ǵam­nan alatyn orny týraly oı­lar ortaǵa salynady. «Qyl­qa­lam» habary Qazaqstan beıneleý óneri sheberleriniń áı­gi­li kartınalary jaıynda syr shertse, «Ǵasyrlar pernesi» baǵ­dar­lamasy barysynda halqy­myz­dyń ǵajaıyp dástúrli mýzy­ka­lyq shyǵarmalary men túrki mádenıetiniń baǵa jetpes úzdik muralary kórermenmen qaýysh­paq. «Altyn kómbede» jastardy kitap áleminiń syrshyl ǵalamyna jeteleıdi. «Áli esimde» baǵdar­la­ma­synda qazaq estradasynyń hal-jaıy baıandalsa, «Kitaphana» baǵdarlamasy qazaq ádebıeti­niń áıgili týyndylary men tarıhı basylymdarymen tanystyrý­dy maqsat etken. «Júzdesý» ha­bary shyǵarmashylyq adam­dary ózderiniń óner jolyndaǵy qol jetken tabystary men izdenisteri jaıynda suhbat órgizse, «Abaı» bes serııaly derekti fılmi qazaqtyń bas aqynynyń ómir ónegelerin óser urpaqqa úl­gi etip usynady. «Qazaq dala­sy­nyń qupııalary» on serııaly derekti fılmder toptamasy bo­ıyn­sha túrli óńirlerdiń ózine tán ózgeshe boıaýlary tanystyry­la­dy. «Kókjıek» teleleksııa úlgi­sin­degi ǵylymı-tanymdyq joba­sy da kórermen talǵamyna saı órbıdi degen senim bar. «Máde­nıet» baǵdarlamasy elimizde ótip jatqan túrdi mádenı oqıǵalarǵa sholý jasaı otyryp, osy sala­daǵy kez-kelgen jańalyq jaıyn­da tolyqqandy maǵlumat beredi. Sondaı-aq «Legendy ı mıfy opernogo», «Raskrytaıa partıtýra», «Neslýchaınye vstrechı» baǵ­dar­lamalarynda otandyq óner sań­laqtarynyń taǵdyry, klassı­ka­lyq jaýharlar jaıynda áńgi­me­ler qozǵalady dep kútilýde. Taǵy bir aıta ketetin nárse, jańa arnanyń «Qazaqstan» respýb­lı­kalyq teleradıokorpora­sııasy­nyń negizinde ashylýy men otan­dyq ónimdi jurtshylyqtyń spýtnık, ınternet jáne kabeldik jeli arqyly tamashalaı ala­tyn­dyǵy. Merekelik keshke qatysýshy mádenıet pen óner ókilderi ishinen quttyqtaý lebizin áýeli KSRO halyq ártisi Bıbigúl Tóle­genova jetkizdi. «Kósh júre túze­ledi» degen, qazir Qazaq­stan­da jaǵdaı jaman emes, sońǵy jyl­dary qanshama mektepter, qazaq tilindegi balabaqshalar ashy­lyp jatyr. Mádenıetimiz ór­kendesin desek, keleshekte ózi­mizdiń ana tilimizdi úırenýimiz kerek. Keıde shet elge barǵan ónerpazdarymyz klassıkalyq shy­ǵarmalardy jıi oryndap ja­tatynyn kóremiz, al ondaǵy halyq bizdiń dástúrli mýzyka­myz­ǵa anaǵurlym qyzyǵý­shy­lyq tanytyp jatady. Endigi jerde bizdiń de mádenıetimizdi ózgelerge keńinen nasıhattaýǵa «Mádenıettiń» tıgizer yqpaly mol bolady degen senim bildirdi. Qazaqstannyń halyq ártisi Qaırat Baıbosynov «Mádenıet» telearnasy keleshekte klassıka­lyq, dástúrli mýzykalardy qatar dáripteýshi arna bolsyn degen tilek bildirip, ánnen shashý shashty. Kompozıtor Tólegen Muha­med­janov ulttyq arnanyń taza ana tilinde habar taratýy óziniń ulttyq degen ataýyna shyn la­ıyq­ty ekenin kórsetip berdi, dedi. «Balapan» arnasy sábılerdiń qazaq tilin boıyna sińirip ósýine yqpal ete bersin, búgingi táı-táı basqan qadamy qutty bolsyn dese, belgili opera ánshisi Jannat Baqtaı «Gaýhartas» ánimen sergitip tastady. Aqyn Farıza Ońǵar­synova «Balapan» baǵdarla­ma­syn sábılerdiń qyzyǵa tamasha­laı­tynyn, osyndaı qazaq tildi habarlarǵa ásirese, shalǵaıdaǵy aýyl adamdary sýsap otyrǵanyn aıtyp, keleshekte telearna qazaq jastarynyń rýhyn kóteretin habarlardy kóptep taratsa degen tilek bildirdi. Telearna basshy­ly­ǵyna rızashylyǵyn jetkizdi. Sultan Orazalın «Qazaqstan» telarnasynyń tarıhyna toqtala kele, tolqyndar sabaqtastyǵy úzilmese, ulttyq arnanyń baǵyn­dyrar bıikteri munan da asqaq bola beretinine sendirdi. Kesh sońynda «Qazaqstan» ult­­tyq telearnasynyń basqarma tóraıymy Nurjan Muha­med­janova merekelik keshke qaty­sýshylardy otandyq teledıdar­dyń aıtýly jobasymen quttyq­tap, mádenıet pen óner tarlan­daryn «Mádenıet» telearnasyn­daǵy baǵdarlamalar tóńireginde oı bólisýge shaqyrdy. Kez-kelgen aqparat quraly óziniń qoldaý­shylarynsyz, janashyrlarynsyz jaqsy ónimge qol jetkize al­maıtynyn, sol úshin ortaq iske qashanda qoldaý kerektigin, eń bastysy, Elbasy júktegen tap­syr­manyń oıdaǵydaı oryndalyp otyrǵanyn jetkizdi. Sonymen, keshe Qazaq teledı­darynyń jańa dáýiri bastaldy dep aıtýdyń ábden reti bar. Qýanyshymyz uzaǵynan bolsyn, qadirmendi kórermen. Qarashash TOQSANBAI. Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.