Jýrnalıst joly

Ol kezde balalar sabaqtaryn daı­yndap bolǵan soń kórkem shy­ǵarmalar oqyp, oqyǵan ki­tap­tary týraly bir-birimen qy­zý pikir almasyp jatatyn. Sa­lyq oqýdy jaqsy oqyp qana qoı­ǵan joq, sonymen birge, óziniń sal­maqty mineziniń arqasynda synyptastarynyń arasynda óte bedeldi boldy. Joldastary áldeqandaı bir pikirtalas týa qalsa ne aıtar eken degendeı onyń aýzyna qaraıtyn. Ortalaý mektepti bitirip, orta mektepte oqýyn jalǵastyrǵan kezderde de ol ozat oqýshylar qatarynda boldy. Gazet-jýrnaldarǵa degen qyzyǵýshylyǵy da osy jyldary bastaldy. Kózine túsken merzimdi basylymdardyń birde-birin qalt jibermeıtin. Sonyń arqasynda sol balań jigit keziniń ózinde-aq ómirde bolyp jatqan jańalyqtardan jan-jaqty habardar bolyp júretin. Onyń dúnıede oryn alyp jatatyn san túrli qubylystarǵa qatysty ózindik kózqarasy qalyptasyp, bolashaq mamandyǵyn tańdaýyna da osyndaı jaıttar sebepker bolsa kerek.  Orta mektepti támamdaǵan armanshyl jas Almatyǵa jol tartty. Ondaǵy maqsaty – óziniń jýrnalıst bolsam degen kókeıindegi kópten júrgen oıyn júzege asyrý. Aqyry ol konkýrstyń úlken bolǵanyna qaramastan, emtıhandardy oıdaǵydaı tapsyryp,  S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa tústi. Munda da ol óziniń iz­den­gishtigimen, bilimge degen ynta­symen, oqýda  alǵyrlyǵymen kózge tústi. Ýnıversıtettiń qo­ǵ­a­m­dyq jumystaryna belsene ara­lasty.  Ekinshi kýrsta oqyp júr­gende-aq jas jigittiń jazǵan ma­qalalary túrli respýblıkalyq basylymdarda jaryq kóre bas­tady. Sondyqtan bolar stýdent Salyqty «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazeti jumysqa shaqyrdy. Endi oǵan oqý men eńbekti ushtastyryp, ózine kórsetilgen senimnen shyǵý úshin búkil qajyr-qaıratymen tynymsyz eńbek etýge týra keldi. Keıin ýnıversıtetti bitirgen soń osy gazetke jumysqa ornalas­ty. Bul árıne, joǵary oqý ornyn endi ǵana támamdaǵan jas ma­man úshin úlken ómir mektebi edi. Jýrnalıstik qyzmetiniń ar­qasynda Qazaqstannyń kóp­te­gen jerlerin aralap, eńbek adamdarynyń ómir joldarymen jaqynyraq tanysty, olar jóninde kólemdi ocherkter men sýrettemeler jazdy. Degenmen, ásem astananyń qy­zyqty ómiri qanshalyqty baý­rasa da elde, alysta qalǵan ata-anasy jıi-jıi esine túse beretin. О́ıtkeni, úıdegi balalardyń úl­keni ózi bolatyn. Aqyry, ári oı­lanyp, beri oılanyp, qoı, jas­tyqtyń qyzýymen saıran sa­lyp júre bergenim jaramas, aýyl­ǵa baryp, áke-shesheme qolushyn bereıin degen toqtamǵa keldi. Sóıtip, Almatydaǵy qyz­me­tin tastap elge oraldy. Kelgen bette ózi týyp-ósken Semıozer aýdandyq «Pýt k kommý­nızmý-Kommýnızm joly» ga­zetine bólim meńgerýshisi bolyp ju­mysqa ornalasty. Araǵa jyl sa­lyp gazettiń jaýapty hatshysy boldy. Taǵy birer jyldan keıin redaktordyń orynbasarlyǵyna joǵarylatyldy. Munyń ózi onyń oıynda júrgen kóptegen ıdeıa­laryn júzege asyrýyna keń jol ashty. Gazet betinde ótkir de taldamalyq materıaldar ja­ryq kóre bastady. Sonyń ar­qa­synda qos tilde shyǵatyn aý­dan­dyq gazettiń taralymy 12 myńǵa jetti. Keıin gazettiń aty «Znamıa pobedy – Jeńis týy» bolyp ózgertildi. Al 1966 jyly kóktemgi egis naýqany qarsańynda aýdan­dyq partııa komıtetiniń bıýrosy jasy áli otyzǵa da jete qoı­ma­ǵan Salyq Moldahmetovti ga­zet­tiń redaktory laýazymyna be­kitti. Osy ýaqyttardan bastap basylymnyń pármendiligi artty. Onyń ózi gazet betinde jarııalanatyn maqalalardyń maz­mundylyǵyna mán berýdiń ná­tıjesinde múmkin boldy. Aýdandaǵy eńbek ozattarynyń ómir­leri keńinen kórsetilse, oryn alǵan olqylyqtar da gazet nazarynan tys qalǵan joq. Sol jyldary arnaıy better shy­ǵarý isi qolǵa alyndy. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, aýyl-selo til­shi­le­riniń belsendiligin arttyrý maq­satynda olarmen semınar-ke­­ńester ótkizý tájirıbege en­gi­zildi. Jaqsy maqalalarymen ta­­nylǵan belsendi qoǵamdyq til­shi­ler maqtaý gramotalarymen, ba­ǵaly syılyqtarmen marapatta­lyp turatyn. Bul sııaqty sharalar, árıne, gazet bedeliniń artýyna  úlesin qospaı qala alǵan joq. О́tken ǵasyrdyń 80-jyl­da­rynyń ortasynda S.Mol­dah­metov Qostanaı ob­lys­tyq «Kom­mýnızm tańy» (qazirgi «Qos­tanaı tańy») gazetiniń redak­tory bolyp taǵaıyndaldy. Bul jumysta da ol ózin naǵyz shyǵarmashyl, óz isine berilgen adam  retinde tanyta bildi. Ga­zette jańa aıdarlar paıda bol­dy, jazatyn taqyryptar sheń­be­ri keńeıdi. Eń bastysy, ol qa­ra­maǵyndaǵy jýrnalısterdiń emin-erkin jumys istep, qalaǵan ta­qyryptaryn jazýyna keń múmkindik ashty. Sol jyldary oblystyq gazet taralymynyń birshama ósýin de redaktordyń jumysty durys uıymdastyra bilýiniń naqty kórinisi dep túsingen durys. Salyq Halyquly minezge baı, ashýyn artta, aqylyn alda us­taıtyn, jany jaısań jan edi. О́mirde, jumysta qandaı bir qıyn jaǵdaılar týyndap jatsa da baısaldy qalpynan bir  tanbaı­tyn Sákeń kez kelgen máseleni sa­byr­ly­lyqpen sheshýge tyrysatyn. Esh­ýaqytta da daýys kóterip sóılegen emes. Áńgimelese ketken adamymen jeńil til tabysatyn, syılasqanmen syılasa biletin. Sondyqtan da ol júrgen ortasynda óte syıly boldy. Sákeńniń jýrnalıstik she­ber­ligi de joǵary bolatyn. Jaz­ǵan dúnıelerinde bos­sóz­di­lik, ásireleýler kezdespeıdi, ne­ni bolsa da salqynqandy, baı­yp­ty da shynaıy baıandaýǵa ty­rysatyn jáne orys, qazaq til­derinde birdeı jazatyn. Ob­lys­tyq, aýdandyq gazetterge basshy bolǵan jyldarda qa­ra­maǵyndaǵylarǵa ádil qa­raý­ymen, adal eńbek etken qyz­met­­kerlerdi laıyqty baǵalaı bi­lýimen erekshelendi.  О́kinishke qaraı, búkil ómirin jýr­nalıstıkaǵa, onyń ishinde ga­zetke arnaǵan qalamgerdiń ǵu­myr jasy uzaq bola almady. 1997 jyldyń qysynda, óziniń 60 jyldyq mereıtoıyn atap ót­ken­nen keıin kóp uzamaı Salyq Halyquly dúnıeden ótti. Degenmen, Sákeńniń eli úshin at­qarǵan eńbegi, oblystyq, aý­dandyq gazetterdiń damýyna qosqan zor úlesi eskerýsiz qal­ǵan joq. Qyzmet babynda aý­dan­dyq, oblystyq partııa ko­mı­tetteriniń bıýro múshesi, aý­dandyq, oblystyq keńesterdiń de­pýtaty bolǵan ol birneshe már­te memlekettik nagradalarmen de ma­rapattaldy. Onyń qurmetine ózi uzaq jyl qyzmet istegen Áýlıekól aýdandyq gazetiniń ǵı­maratynda eskertkish taqta or­natyldy.  Áriptesteri Sákeńniń ónegeli ómiri men eli úshin atqarǵan eseli eńbegin árkez rızashylyqpen eske ala júredi.

Qanapııa Myrzaǵojın, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi