Nurǵalı Núsipjanov: Jańǵyrýǵa aparatyn jarqyn jol

О́tken ǵasyrǵa kóz jú­girt­sek, jarty ǵasyrǵa tol­maı­­tyn az ýaqytta biz úsh ret saýatsyzdyqty basy­myz­dan ótkizip úlgerippiz. 1926 jyly «zaman talabyna saı emes» degen jeleýmen arab álipbıin ózger­tip, jap­paı latynǵa kóshý kúshtep júrgi­zildi. Arabsha jazýdy «eskilik», «ker­tartpalyq» dep baǵalap, qazaq ıntel­lı­gensııasy qýdalandy. Keıin­nen 1939 jyly Máskeýdiń buı­ry­­ǵymen latyn alfavıtin tastap, kırıllısaǵa kóshirildi. Osylardyń bári qazaq jas­tarynyń, ıntellıgensııasynyń, óz halqynyń ótken tarıhyn túpnusqadan oqymaýyn kózdegen bolatyn. Sondaǵy maqsat – bul qazaqty tezdetip ótkeninen aıyrýdyń tóte joly edi. Sonyń saldarynan biz jetpis jeti jyl boıy kırıll qarpin paıdalanyp júrmiz.

Jańa álipbıge kóshý qazaq hal­qynyń alǵa jyljýyna, jańa zaman talabyna saı órkendeýine, damýyna sózsiz áser etetini belgili. Sondyqtan latyn álipbıine kóshý biz úshin, bolashaq úshin áldeqaıda mańyzdyraq.

Qazaq tili elimizde barsha azamattar úshin, ulty men násiline qaramastan negizgi temirqazyq tilge aınalýy kerek. Sebebi, órkenıetti elderdiń qaı-qaısysyna barsańyz da memlekettik tilderiniń ústem ekenin kóresiz. Sol eldiń azamattary bir tilde sóılep, bir tilde tirshilik jasaıdy.

Bizdiń elimizdegi ult­ara­lyq saıasat dos­tyqqa, birlik pen yntymaqqa negizdelgen. Osy qundylyqtar arqyly qoǵam músheleri qazaq tiliniń dárejesin arttyrýǵa kúsh salyp, belsendilik tanytý­lary qa­jet dep bilemin. Ár­bir aza­mat memlekettik tildi óz er­ki­men meńgerip alýdy ózi úshin paryz dep bilse, soǵan sa­naly túrde áreket jasasa, ol naǵyz tolyq­qandy Qa­­zaqstan azamaty bolyp shyǵar edi. 

Jaqynda Astanada bolyp ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Tu­raq­tylyq, birlik, kelisim – jań­ǵyrý negizi» degen ataýmen ótýi kezdeı­soqtyq emes. Álemde neshe túrli qaqtyǵys, soǵys, jarylys bolyp jat­qan kezde, elimiz etek-jeńin bútindep, eńsesin kóterip,  órkenıeti  ozǵan,  kemeline kelgen otyz  eldiń  qataryna qosylýǵa umtylýda. Tarıhta «myń ólip, myń tirilip», sonda da eldigin joǵalt­paı búginge jetken bizdiń ult úshin beı­bit ómir, parasatty tir­shilik óte kerek. Osy kezeńde Qazaqstan hal­qy Assam­bleıasynyń orny ózgeshe bol­maq. Oǵan artylǵan júk te sal­maq­­ty, jaýap­kershilik te mol.  Sessııa taqy­­ry­bynyń «Turaqtylyq, birlik, kelisim – jańǵyrý negizi» atalýy da sondyqtan.

Qazaq halqynyń ulttyq  tiliniń, ulttyq mádenıetiniń, tirshiliginiń jańǵyryp-jańarýy elimizde týyp-ósip jatqan basqa ulttardyń da ortaq jeńisi dep túsiný kerek. Qazaq tili­niń baýyrlas halyqtar arasynda órkendep, ósip basqa ulttarymyzdyń da súıispenshilikterine, qurmetine bó­lenip júrýine tolyq haqysy bar dep bilemin!

Nurǵalı Núsipjanov,  Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty