Terek Qarǵabaev, eńbek ardageri:
– Elbasy Nursultan Nazarbaev «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan maqalasynda adam balasynyń rýhanı dińgegi – ulttyń ózindik bolmys-bitimin saqtaı otyryp, jańa zamanǵa saı alǵa damýy jóninde sóz qozǵaǵany óte quptarlyq dep oılaımyn. «HH ǵasyrdaǵy batystyq jańǵyrý úlgisiniń búgingi zamannyń bolmysyna saı kelmeýiniń syry nede? Menińshe, basty kemshiligi – olardyń ózderine ǵana tán qalyby men tájirıbesin basqa halyqtar men órkenıetterdiń erekshelikterin eskermeı, bárine jappaı eriksiz tańýynda», deıdi Elbasy. Rasynda da halqymyzdyń bolmysyna múldem úılespeıtin batystyń qańsyq dúnıelerin tańsyq etý úrdisi keıingi urpaqty rýhanı jutańdyqqa ushyratýda. Búgingi jastar sol orynsyz eliktep-solyqtaýdyń zardabyn tartyp otyr. Mine, osyndaı ulttyń tamyryna balta shabatyn keleńsizdikterden biz tek rýhanı baılyǵymyzdy, tereńnen tamyr tartqan salt-dástúrlerimizdi qarsy qoıý arqyly ǵana aryla alamyz. Maqalada Elbasy «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alýdy usyndy. Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerin jańǵyrtýǵa aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri. Bul bizdiń oblysymyzda, onyń ishinde aýdanymyzda sońǵy jyldary júzege asyrylyp kele jatqan «Týǵan jerge taǵzym» aksııasymen úndesetin dúnıe. Elbasy usynǵan búgingi zamandastarymyzdyń jetistikterin kórsetetin «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy da meılinshe qyzyqty. Elimizdiń táýelsizdik jyldarynda júrip ótken jolynda jasalǵan jumystardyń mańyzy men aýqymy asa zor. Osy qyrýar isti atqarǵan, el damýyna zor úles qosqan azamattardyń esimderin jaryqqa shyǵaryp, kópke jarııa etý – árıne quptarlyq is. Maqalada basqa da máselelerdiń qatarynda «100 jańa esim» jobasynyń óńirlik nusqasyn jasaý da usynylǵan. Durys. Yrǵyz óńiriniń de táýelsizdik jyldaryndaǵy 100 jańa esimin jaryqqa shyǵaraıyq, ózimizge de, ózgege de tanytaıyq degim keledi.
Rahııa Omarova, Yrǵyz aýdandyq ortalyq kitaphananyń dırektory: – «Men elimiz myqty ári jaýapkershiligi joǵary Birtutas Ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basatynymyz jáne buqaralyq sanany qalaı ózgertetinimiz týraly kózqarastarymdy ortaǵa salýdy jón kórdim», dep óz maqalasynyń kirispesinde keltirgenindeı, Elbasy shynymen de kóp máseleni tereńnen qozǵap, aıqyndap bergendeı. Maqalanyń ulttyq biregeılikti saqtaý týrasyndaǵy úshinshi bóliginde óte salıqaly áńgime qozǵalady. Kez kelgen sanaly adamdy selt etkizerdeı. О́zim mádenıet salasynda kóp jyldardan beri qyzmet jasap kele jatqan maman retinde muny janyma jaqyn qabyldadym. Eldik týrasynda, mádenıet jaıynda kóp nárseni kemeńgerlikpen keltirgen. Maqalanyń taıaý jyldardaǵy mindetterdi aıqyndaǵan ekinshi bólimin oqı otyryp, qaıda baramyz, baǵytymyz qandaı, ne isteımiz degen suraqtarǵa jaýap alǵandaı boldym. Sebebi, Prezıdentimiz Úkimetke aldaǵy ýaqytta atqarar birneshe jańa jobalar men baǵdarlamalardy tapsyrǵan. Munyń barlyǵy jahandanyp jatqan álemniń jyldamdyǵynan qalyp qoımas úshin kózdegen maqsattarǵa jetý jolyndaǵy baǵytymyz bolmaq degen oıdamyn.
Erbol Ermahanov, aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ekskýrsııa jetekshisi: – Elbasy baǵdarlamalyq eńbeginde halyqtyń sanasyna jalpyulttyq qasıetti oryndar uǵymyn sińirý kerektigin basa aıtyp, bul úshin «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» nemese «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyn jasaý kerektigin kórsetipti. Jalpy, árbir óńirdiń ózine tán kıeli jerleri bar. Bizdiń týǵan ólkemiz de rýhanı-mádenı qundylyqtardan kende emes. Yrǵyz da qazaqtyń qasterli óńirleriniń qatarynan. Onyń shejiresi qazaq tarıhynyń ajyramas bóligi bolyp tabylatyny daý týdyrmaıdy. О́lkemizdegi Almat mazary men Janys bı kesenesin, Dúısenbi, Isataı meshitteri men taǵy basqa tarıhı mańyzy bar oryndarǵa kelýshiler kóp. Bular qazirgi tanda jergilikti turǵyndarǵa, syrttan kelgen qonaqtarǵa aýdanymyzdaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıi arqyly nasıhattalýda. «Qazaqstan kıeli jerleri geografııasynyń» jobasy jasaqtalǵan jaǵdaıda, biz birinshi kezekte aýdanymyzdaǵy Janys bı kesenesin osy jobaǵa qosýǵa usyna alamyz. О́ıtkeni, kesene sırek kezdesetin tarıhı eskertkish retinde memleket qaraýyna alynyp, 2009-2011 jyldar aralyǵynda «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda jóndeýden ótti. Jalpy, qazirgi tańda Almat mazary men Dúısenbi, Isataı meshitteriniń salynǵanyna 100 jyldan asa ýaqyt bolyp tozyǵy jetip tur, bul nysandar qazirgi tańda kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Sondyqtan, aldaǵy ýaqytta bul nysandar arnaıy tizimge enip, kútimge alynsa, nur ústine nur bolar edi.
Daıyndaǵan Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy, Yrǵyz aýdany