Sodan beri kileń ónerli jastardan quralǵan shyǵarmashylyq top óńirdiń tól mádenıetiniń damýyna ólsheýsiz úles qosyp, únemi ósý, órleý ústinde. Birneshe ret respýblıkalyq, aımaqtyq, halyqaralyq baıqaýlardyń jeńimpazy, júldegeri atanyp, kórermen kózaıymyna aınalǵan kóptegen pesalardy sahnalady. Olardyń qatarynda Sáken Júnisov, Oralhan Bókeı, Dýlat Isabekov, Sultanáli Balǵabaev, Tynymbaı Nurmaǵanbetov, Roza Muqanova, Talǵat Temenov sekildi tanymal dramatýrgterdiń shyǵarmalary bar.
Jýyrda teatrdyń repertýary taǵy bir tyń týyndymen tolyqty. Kórnekti jazýshy-dramatýrg Raqymjan Otarbaevtyń «Nashaqor týraly novella» shyǵarmasynyń jelisi boıynsha jas rejısser Farhat Moldaǵalıev «Qasiret» atty psıhologııalyq dramany sahnalap, jurtshylyq nazaryna usyndy. Spektakldiń premerasyna kelýshiler qatary kóp boldy. Biz osy óner ordasynyń ádebıet bóliminiń meńgerýshisi, teatrtanýshy Baljan BEKMAǴAMBETOVANY áńgimege tartyp, qoǵamnyń ózekti problemasyn qozǵaıtyn qoıylym jaıly aıtyp berýin suraǵan edik.
– Aıta ketý kerek, rejısser óz kórermenin logıkalyq oılaýǵa, qııalyn ushtaýǵa jetelep otyrady. Spektakl barysynda obrazdy túrde úıdegi ómir, nashaqorlar mekeni kórsetiletinin tapqyrlyq dese de bolady. Ýaqyttyń ár kezeńinde ótetin sahna keńistigin qubyltyp qoldanýy quptarlyq. Qoıylym ústinde Tólegen Mombekovtiń «Saltanat» kúıiniń oryndalýy keıipkerdiń ótkenge ókinishin odan beter qoıýlatyp, júrekti tebirentpeı qoımaıdy. Spektaklde hormen oryndalyp, úzindi keltirilgen Abaıdyń áıgili «Segiz aıaǵynyń» ózi tunyp turǵanyn fılosofııa ekenin kózi ashyq, kókiregi oıaý kórermen ańǵarsa kerek. Bir sózben aıtqanda, kúı men shyǵarma keremet úılesim tapqan.
– Sahnalyq-dekorasııalyq bezendirýde taǵy qandaı erekshelikter bar?
– Qoıýshy-sýretshi Elvıra Beısenbaeva spektakldiń negizgi ózegin tabý maqsatymen abstraksııalyq túrlendirýge kóbirek júgingeni jáne de bul baǵytta kóp izdengeni baıqalady. Shymyldyq ashylysymen túnergen sahna kózge birden shalynady. Bul kórinisti árkim óz qııal-kókjıegine qaraı árqıly qabyldaýy múmkin. Degenmen, ymyrt mezgilin, endi ǵana bastalǵan tún ýaǵyn eske salatyn kartına qaısybir sumdyqtyń bolarynan habar berip turǵandaı áser qaldyrary anyq. Qoıýshy-sýretshiniń taǵy bir utymdylyǵy mynada: qoıylymnyń sharyqtaý mezetinde meshit sulbasynyń shyǵýy fánı ómirdiń sholaq ekendigin aıǵaqtaıdy. Jerge tóselgen matada beınelengen adam tabanynyń izderi negizgi taqyrypty asha túsken. Rasynda da, ómirdegi negizgi maqsat – urpaq ósirip, artyńa jaqsy ónege qaldyrý emes pe? Ekinshi jaǵynan, beı-bereket jatqan alýan túrli iz – ár pendeniń júrip ótken óz joly, taǵdyry. Bireý túzý súrleýge, ekinshisi buralań soqpaqqa tap bolyp jatady. О́mirdiń boljaýsyz qıyndyǵy da, kúrdeliligi de osynda. Kim qalaı jeńip shyǵady, ol – basqa áńgime. Týra osylaı bolashaǵy endi qalyptasyp kele jatqan óren abaısyzda nashaqorlar tobyna qosylyp, bar arman-úmitin esirtki kúl-talqan etedi. Mápelegen áke-shesheniń jalǵyz tuıaǵy joǵary oqý ornynda bilim ala júrip, ata-anasyna bolashaq kelinderin de tanystyryp úlgeredi. О́kinishke qaraı, otbasylyq qýanysh uzaqqa barmaıdy. О́ziniń burynǵy jarqyn ómirinde sonshalyq aqkóńil, ańǵal minezdi jigit bir-aq sátte ǵasyr qasiretiniń qurbanyna aınalyp shyǵa keledi. Jas akter Aıbol Qasym jaryq kúnde adasyp júrgen Jalqytaıdyń psıhologııalyq hal-kúıin jap-jaqsy beınelegen. Ásirese, keıipkeriniń esirtkige táýeldi tustaryn, minez-qulyqtaryn barynsha ashýǵa tyrysqan.
– Bas rólderdi somdaǵan akterlar týraly ne aıtar edińiz?
– Kámılany beınelegen aktrısa Darııa Ábilmájinovanyń ishki temporıtmi zor, akterlik amplýasy keń. Onyń pesadaǵy óz róliniń negizgi maqsatyn dóp basqany ańǵarylyp tur. Basy artyq minez darytpaı, boıamasyz kúıde sahnalaýy kórermenin sendiredi. Aıda Supataeva men Dýlat Táshken qurǵan mızanssena kúńgirt tartqan qoıylymǵa jylylyq shýaǵyn sebelep, alańdaýly ata-ananyń ulyna degen senim otyn jaǵady. Jalqytaıdyń súıgen qyzyn ata-anasymen tanystyrýǵa úıge ákelgen sáti, ústel basyndaǵy alańsyz áńgime óte tartymdy. Sahnalyq kostıýmderdiń barlyǵy – kúreń qońyr. Iаǵnı, qoıylymnyń aty aıtyp turǵandaı aınala qasiretke toly ekenin qapysyz ańǵaramyz.
– Resmı derekter boıynsha elimizde 54,8 myń nashaqor tirkelgen eken. Qanshama ata-ata aýyr qaıǵynyń qasiretti jan azabyn, mehnatyn tartyp júr deseńizshi. Jazýshy da, rejısser de osyndaı qurdymnyń uıyǵyna batýdan saqtandyratyn tárizdi.
– Esirtkige elitkenderdiń kópshiligi jastar ekenin eskersek, on ekide bir gúli ashylmaǵan qanshama beıkúná jandardyń tamyryna balta shabylyp jatqanyn kózge elestetýdiń ózi qorqynyshty. Búginde barsha adamzatty qatty tolǵandyryp otyrǵan ózekti taqyrypqa batyl bara bilgen belgili qalamgerdiń shyǵarmasyn sahna tilinde sóıletý ońaı emes. Alaıda, kúrmeýi qıyn máseleni psıhologııalyq dramaǵa ózek etken jas rejısserdiń tórtinshi týyndysyn qyzyljarlyq ónersúıer qaýym jyly qabyldaǵanyn basa aıtqym keledi. Bárimizdiń tilegimiz – deni saý urpaq, baqytty bolashaq. Osy turǵydan alǵanda, akterlik quram men rejısserdiń, sýretshiniń tyńǵylyqty eńbegi bir-birin tolyqtyryp, qoǵam qasireti arqyly arqyly basqalarǵa úlken oı salady. Áńgimelesken О́mir Esqalı, «Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy