Ekspedısııa quramyndaǵy arheologııalyq top Keıki batyr Kókembaıulyn 1922 jyly sáýirde (keıbir jazbalarda 1923, 1924 jyly dep te jazylǵan) Jalaýly ózeni boıyndaǵy Sútemgenniń Jákeni degen adamnyń úıinde jazalaýshy qyzyldar atyp ketken degen orynǵa 8 kún boıy qazba jumystaryn júrgizdi.
«Batyrdyń súıegi qalǵan degen jerdi Keıki týraly kitap jazyp, materıal jınaǵan Senat depýtaty Serik Aqylbaıdyń, jergilikti ólketanýshy Shóptibaı Baıdildınniń aıtýymen, kórsetýimen 2016 jyly kúzde kelip, kórip, qazýdy josparlap ketken edik. Eń aldymen tarıhı oqıǵa bolǵan Jáken degen kisiniń úıiniń ornyn taýyp, úı artyndaǵy «súıekti súırep shyǵaryp tastaǵan» jyrany qazdyq. Biz qazba jumysyn bastaǵanda Shóptibaı aǵamyz birge kelip, taǵy da jol bastady, Keıkiniń týystary qoıǵan belgi-sharbaqtyń astyn sol kisiniń aıtýymen qazdyq jáne ol kisiniń ákesinen, aýyldyń qarııalarynan estigen áńgimeleri jelisimen tobylǵylardyń túbin, jyrahanany qazdyq.Arnaıy georadarmen olar meńzegen, kórsetken oryndardy artyǵymen alyp, tor sharshylarǵa bólip, arheologııalyq ádistemelerdi qoldana otyryp, barlaý jumystaryn júrgizdik. Ýaqyt ótken saıyn jer bederiniń ózgeretinin eskere otyryp, jyralardy eki jaǵynan da artyǵymen alyp otyryp, georadarmen skanerge túsirdik, barladyq. Biz tek jergilikti ólketanýshy Shóptibaı Baıdildınniń aıtýy boıynsha ǵana emes, Keıki týraly aqparattardy 90-shy jyldardan beri jınastyrǵan, kózkórgen aqsaqaldardy jazyp alǵan jýrnalıst Maqsutbek Súıleımenniń kórsetýimen de qazba jumystaryn jalǵastyrdyq, arheologııa tilimen aıtqanda, topyraqtyń materık qabatyna deıin qazdyq.
О́kinishke qaraı, eshqandaı súıek tabylǵan joq, mal súıegi, turmysta qoldanylǵan samaýrynnyń shúmegi, mal júnin qyrqatyn qyryqtyqtyń bólikteri sekildi zattar kezdesti» deıdi qazba jumystaryn basqarǵan arheolog, L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Tarıh fakýltetindegi Arheologııa jáne etnologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Ulan Úmitqalıev.
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Erlan Sydyqov jetekshilik etetin ekspedısııa músheleri aqyldasa kele, qazba jumystaryn toqtatýdy buıyrdy.
«Keńes ókimeti 20-shy jyldardan keıin ornyǵyp, óziniń bolshevıktik ıdeologııasyn júrgize bastady, ıaǵnı qyzyl terror bastaldy. Aqtardyń sońyna, menshevıkterdiń, alashordashylardyń sońyna tústi, baı-manaptardy qýǵyndady, ult-azattyq kóterilisine qatysqandardyń sońyna tústi, olardyń jáne olardyń úrim-butaqtaryn zertteý úshin NKVD-ǵa tapsyrma berildi. Bári qupııa tizimge alyndy, olardyń ne nársemen aınalysatyny qadaǵalanýda boldy.Keıkiniń súıegi jerlengen jerge osyndaǵy týǵan-týystary, jergilikti halyq baryp, quran oqyp, onyń isin eske almaýy, halyqtyń kókeıinen Keıkini joıý, ony kisápir etip kórsetý úshin múrdeni qupııa túrde bir túnniń ishinde qazyp alyp, joq qyp jiberý úshin tapsyrma berilýi ábden múmkin. Bul mıǵa qonymdy nárse. О́ıtkeni kommýnıstik basshylyq kezinde NKVD-da osyndaı jumystardyń júrgizilgeni jóninde faktiler bar» deıdi Erlan Battashuly.
Osymen Keıkini óltirdi degen oqıǵa ornynan onyń súıegi tabylmaǵandyqtan, qazba jumystary toqtatyldy. Qazir Amangeldi aýdanyndaǵy Tasty aýyldyq okrýgine qarasty jerde, uly joldyń boıynda Keıkiniń bas súıegi, eger tabyla qalǵandaı bolsa súıegimen qosa, tabylmaǵan jaǵdaıda batyrdyń qany tamǵan jerdiń topyraǵy birge qaıta jerlenetin keseneniń qurylysy júrip jatyr. Sonymen qatar, batyrdyń súıegin qaıta jerleý rásimi aıasyndaǵy sharalar ótetin Arqalyq qalasynda da daıyndyq jumystary qyza túsken.
Názıra Járimbetova
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı-Arqalyq- Amangeldi-Qostanaı