Osydan týra bir jyl buryn, 2016 jyldyń 5 maýsymy kúni Aqtóbe qalasynda oryn alǵan terrorlyq sıpattaǵy akt elimizdiń tynyshtyǵy men turaqtylyǵyn buzǵysy kelgenimen, nıeti buzyq aram nıetti qarýly qaraqshylardyń zymııan oılary júzege aspady. Bul oqys jaǵdaı tek aqtóbelikter ǵana emes, barsha Qazaqstan halqy úshin yrys pen yntymaqty, birlik pen kelisimdi kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilýdiń qanshalyqty qajet, qanshalyqty qymbat ekendigin uǵyndyryp berip ketkeni anyq. Ádettegi kúnderde adamzat balasy tynysh ómir men beıbitshiliktiń baǵasyn, onyń qadir-qasıetin tereń túısinip, sezine bermeıdi. Aqtóbede oryn alǵan teraktiden keıin barsha qazaqstandyq turaqtylyq pen qaýipsizdiktiń eń basty qundylyq ekenin tereńirek sezine túskeni anyq. Budan alynatyn basty sabaq ta osyndaı ómirsheń oıǵa taban tireı alady.
Sondaı-aq, ómir ókinishsiz de bolmaıdy. «Boılaryn dinı ekstremızmniń ýyty jaılaǵan qarýly qaraqshylarmen qaqtyǵys kezinde ómiriniń sońǵy sátine deıin ózderine tapsyrylǵan isti adal atqara bilgen beıbit turǵyndar men áskerı qyzmetshilerdiń mert bolýy – orny tolmaıtyn úlken ókinish. Biz olardyń ómirleri egemen elimizdiń nyǵaıýy men qalyptasýy jolynda qıyldy dep esepteýimiz kerek. Beıbit kúnde óz jumystaryn adal atqaryp jatqan beıkúná azamattardyń ómirlerin oıran etken qanypezerlerdiń kózdegen aram oıy eldigimizdiń eńsesin túsirý bolǵanyna kúmán keltire almaımyn. Jazyqsyz qurban bolǵandar – egemen elimizdiń adal perzentteri. Olardyń esimderi umytylýǵa tıisti emes. Olar bizdiń namystaryn tý etip ustaı bilgen erjúrek batyrlarymyz», – dedi gazet tilshisine esimi elge tanymal azamat, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy oblystyq uıymy tóraǵasynyń orynbasary Janǵabyl Qabaqbaev.
Búgingi kún bıiginen qarastyrǵanda ótken jyldyń 5 maýsymy kúni Aqtóbe qalasynda lańkesterdiń salǵan lańynan alynatyn sabaqty barynsha eskerýdiń qajettiligi talas týǵyzbaıdy. Sonyń ishinde respýblıkanyń Qarýly Kúshteri sapyna kiretin áskerı bólimsheler men qurylymdarda ishki rejimge sáıkes qyzmet atqaratyn sarbazdardy udaıy ári úzdiksiz qarýlandyrýdyń qajettiligi talas týǵyzbaıdy. Aıtalyq, sol kúni Aqtóbe qalasyndaǵy «Pallada» qarý-jaraq dúkenine shabýyl jasap, satýshy Andreı Maksımenkony pyshaqtap óltirip, 17 myltyq pen 3 gaz tapanshasyn oljalaǵan qaraqshylar sodan keıin oblys ortalyǵyndaǵy Ulttyq ulannyń 6655 bólimi aýmaǵynyń kireberis qaqpasyn avtobýspen buzyp kirgeni belgili. Budan keıingi kezde ekstremısterdiń qolynan úsh áskerı qyzmetshi qaza taýyp, altaýy jaralanǵan edi. Sol oqıǵadan keıin Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov qaza tapqan áskerı qyzmetshilerdiń qolynda qarý bolmaǵanyn atap kórsetken bolatyn. Endeshe, budan alynatyn sabaq, joǵaryda aıtylǵandaı, ishki rejimge sáıkes qyzmet atqaratyn sarbazdardyń qyraǵylyǵyn odan ári kúsheıtý bolmaq.
Biz keshe «Pallada» qarý-jaraq dúkeni mańynda lańkestermen bolǵan qarýly qaqtyǵys kezinde qaza tapqan «Jedel kúzet» JShS jeke kúzet uıymynyń qyzmetkeri Merhan Tájibaevtyń otbasyna arnaıy baryp, asyl azamattyń ákesi, burynǵy áskerı qyzmetker Esenbaı Tájibaevqa jolyǵyp, balasy jóninde bir-eki aýyz ákelik eske alý sózin aıtyp berýin ótingen edik. Ol kisi sál kúızelip, qamyǵyp otyrǵandaı boldy da, bir sátte serpilip, silkinip sala bergendeı kórindi.
«Merhan baısaldy, minez-qulqy ornyqty bolyp ósti. Áıtse de ol qajet kezinde qaısarlyq kórsete biletin. О́jettik tanyta alatyn. Eshýaqytta óziniń jolynan jyǵylmaıtyn.Ol meniń namysty ulym edi. Aınalasyndaǵy adamdardyń teris minezderi men is-áreketterin kórse, betiń bar, júziń bar demeı, tike aıtyp tastaıtyn minezi de bolýshy edi. Men ulymdy óz eli – Qazaqstany úshin mert boldy dep sanaımyn», – dep tolǵandy qaıran áke.
Aqtóbedegi lańkestik oqıǵanyń oryn alýyna ne sebep boldy? Onyń arǵy jaǵynda qandaı áleýmettik astar bar? Qazir osy saýaldarǵa jaýap izdep qana qoımaı, oǵan tolyqqandy jaýap qaıtaratyn kezdiń de kelgeni anyq. Jel turmasa shóptiń basy qımyldamaıdy emes pe, sonda dinı ekstremızmniń qoljaýlyǵy bolǵan qarýly qaraqshylardyń kózdegeni ne? Biz buǵan sóz basynda ishinara jaýap qaıtardyq ta. Degenmen, osy arada Aqtóbe aımaǵynyń qadirli aqsaqaldarynyń biri, mádenıet qaıratkeri, Qazaqstan halqy Assambleıasy «Birlik» aqsaqaldar keńesiniń tóraǵasy Erkin Qurmanbektiń olqylyq jiberip alǵan tusymyz bolǵan joq pa eken degen alań kóńilin de oqyrmandar nazaryna usyna ketkendi jón kóremiz.
Aǵa býyn ókiliniń oıynsha, qandaı oqıǵa bolsa da alynatyn sabaǵy bolmaı turmaıdy. Osy turǵyda ol otbasyndaǵy bala tárbıesine kóbirek kóńil bólý qajet dep esepteıdi. «Bul oı-pikirimniń mektepterde, kásiptik bilim berý júıelerinde, arnaýly jáne joǵary oqý oryndarynda, sonymen birge, eńbek ujymdaryndaǵy tárbıe berý isin túbegeıli jaqsartýǵa tikeleı qatysy bar. «Tártip pen zańǵa bas ıgen qul bolmaıdy», dep qazaqtyń qaharman uly Baýyrjan Momyshuly aıtqandaı, memlekettik mekemeler men jekemenshik nysandardyń bárinde qatań tártipti jolǵa qoıa bilgen jón», dep tujyrymdady ol óz pikirin.
Buǵan qosarymyz, dana Abaı: «Jumysy joqtyq, tamaǵy toqtyq, Azdyrar adam balasyn», degen emes pe? Sondyqtan búgingi kúni elimizdiń ár qıyrynda jumyssyz júrgen jastardyń jaı-kúıine de jańasha kózqaras qalyptastyra bilýdiń qajettiligi týyndaıdy. Eger olardy jumysqa ornalastyrý jónindegi máseleler sheshimin tapsa, Erkin Qurmanbek aqsaqal aıtqandaı, tártip máselesi de ózinen ózi rettele túsetini anyq. Sondaı-aq, qazirgi kezde elimizde ekstremızmniń aldyn alý jónindegi máselelerge de bas nazar aýdarylyp keledi.
О́tken mamyr aıynda Aqtóbe qalasynda ótkizilgen Parlament Májilisiniń kóshpeli otyrysy osy máselege arnalǵany belgili. Qabyrǵaly basqosý kezinde baıandama jasaǵan Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Terrorızmge qarsy ortalyq basshysynyń orynbasary Nurǵalı Bilisbekov atalǵan qaterdi tek bir ǵana kúshtik qurylymdar arqyly aýyzdyqtaý múmkin emes ekenin alǵa tartty. Sodan keıin ol eń aldymen terrorızmge qarsy is-sharalarǵa áleýmettik, tárbıelik jáne adamgershilik sıpat berilse, bul is soǵurlym nátıjeli bolar edi degen-di. Onyń bul oı-pikirinde tereń mán-maǵyna men alar taǵylym bar dep bilemiz.
Sondaı-aq, 2016 jyldyń 5 maýsymy kúni, Aqtóbe qalasynda lańkestik oqıǵa bolyp ótkennen keıin, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Aqtóbe oblysynda «Halyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý» jobasy júzege asa bastady. Munda turaqtylyq pen tynyshtyqty ornyqtyrý úshin eń aldymen áleýmettik máseleler óz sheshimin tabýy kerektigine basymdyq berilgen edi. Soǵan sáıkes, atalǵan joba Aqtóbe aımaǵynda jańa mazmunmen tolyǵyp kele jatqanyna kýá bola alamyz. Bul úrdis óńirdegi tynyshtyq pen turaqtylyqty saqtaý isiniń basty tetigine aınalyp keledi.
Qysqasy, tynyshtyq pen turaqtylyq eń basty qundylyq ekenin búginde kópetnosty elimizdiń jurtshylyǵy tereńinen sezine alǵany anyq. Buǵan qarsy qol kótergisi keletinderge aramyzda oryn joq ekeni aıtpasa da túsinikti. Mine, Aqtóbe aımaǵynda ótken jyly bolǵan qandy oqıǵadan alatyn túıin men sabaqtyń keıbir ıirimderi osyndaı.
Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE