“AEA qyzmetine júrgizilgen taldaý nátıjesinde birqatar júıeli problemalary anyqtaldy. Birinshiden, ınfraqurylym qurylysynyń qarqyny baıaý. Álemdik tájirıbede AEA ınfraqurylymy qurylysynyń ortasha merzimi 2-3 jylǵa sozylady (BAÁ, Polsha, Qytaı). Alaıda, bizde bul merzim 5 jyldan asyp túsedi. Osylaısha, SEZ «UIMT» AEA 10 jyldan beri bar – ınfraqurylymnyń áli aıaqtalmaǵan. Astana AEA-da áli kúnge deıin 60 ýchaskede jylýmen jabdyqtaý joq“, dedi mınıstr.
Mysaly, «Pavlodar» AEA ınfraqurylymyna qarajattyń eń azy bólingen (6 jylda – 3,4 mlrd. teńge), sondyqtan onyń daıyndyǵy 15-20%-dy ǵana quraıdy eken. Investorlardyń úlken múddeliligin esepke ala otyryp aýdany 650 ga bolatyn AEA-nyń qurylysyn aıaqtaý qajet. 550 ga bolatyn ekinshi aımaqty ınvestorlar esebinen qamtamasyz etý josparlanýda. Ákimdikte áleýetti ınvestorlar bar.
Osyǵan baılanysty, qalǵan 4 AEA-da ınfraqurylym qurylysyn aıaqtaý usynylady (Astana, Pavlodar, Aqtaý teńiz porty, UIMT). Bul rette salý kezeńine jáne suratylǵan somalarǵa tıimdirek kirisken jón.
Sonymen qatar, óńirler Astana jáne Shymkenttegi Ońtústik AEA-nyń aýmaqtaryn keńeıtý máselesin qoıyp otyr.
Astanalyq AEA-nyń negizgi máselesi – 600 gektardan qazir 26 gektar bos jer qaldy. Sondyqtan, 433 gektarly ekinshi parktiń qurylysy boıynsha máseleni qazir sheshý qajet. Ol boıynsha TEN ázirlendi.
Osyndaı jaǵdaı aýmaǵy 200 gektardy quraıtyn OQO «Ońtústik» AEA oryn alǵan, bos jerdiń 13 gektary qaldy. Sondyqtan jaqyn arada aýmaqty keńeıtý qajettiligi týyndaıdy. Ákimdik AEA mańynan rezervti aýmaqty anyqtap qoıdy.
Ekinshi másele, basqarý organdary jumystarynyń álsiz tıimdiligi jáne tómen toltyrylýy.
Búgin barlyq AEA aýmaǵynda sapaly jobalarmen toltyrylýy qajet júrgizilgen ınfraqurylymy bar qoljetimdi jer ýchaskeleri bar (1417 ga). Mysaly «UIMT» AEA-da – 600 jýyq gektar, Qaraǵandyda – 270, Horgosta – 242 ga.
“Odan basqa, Sizdiń tapsyrmańyz boıynsha biz «ITP» AEA barlyq qatysýshylarynyń sharttaryna tolyq aýdıt júrgizdik. Tolyq aýdıttiń qorytyndys boıynsha óz mindetterin oryndamaı otyrǵan 42 qatysýshymen sharttardy buzý boıynsha jumys júrgizilýde. Sondaı jumysty biz AEA menshik ıelerimen birlesip basqa da AEA-da bastadyq“, dedi J.Qasymbek.
Osylaısha, búgin AEA aýmaqtarynda tıimsiz paıdalanylǵan jer ýchaskeleri de bar (jalpy aýmaǵy 95 gektar). Olardy bosatý boıynsha jumysty júrgizý qajet.
Anyqtama retinde: «Astana – jańa qala» AEA – 48 ga, «Aqtaý teńiz porty» AEA – 26 ga, «Saryarqa» AEA – 28,3 ga, «Pavlodar» AEA – 8 ga jáne «Ońtústik» AEA – 4 ga.
Toltyrý jáne AEA jobalardyń sapasyn joǵarylatý úshin búgingi kúni Mınıstrlikpen Shtaby sheńberinde árbir AEA budan ári damytý jáne toltyrý strategııasy ázirlenip jatyr.
Memlekettik kompanııalar men ákimdikter basqarýǵa stategııalyq seriktesterdi tartý boıynsha jumystardy júrgizip jatyr. Osylaı, Dýbaılyq DıPıÝold (DPW) QTJ birlesip Qorǵas AEA áldeqashan jumys isteýde. Sondaı-aq olarmen Mańǵystaý oblysy ákimdigi de «Aqtaý teńiz porty» AEA basqarý boıynsha memorandýmǵa qol qoıdy.
«UIMT» jáne «Taraz» AEA-na EDIS sıngapýrlyq kompanııasyn tartty.
Qaraǵandy oblysy ákimdigi AıDıAı Menedjment (IDI) ırlandyq kompanııasymen kelissózder júrgizip jatyr. Atalǵan tájirıbeni baqsa da AEA paıdalaný maqsatqa saı.
Úshinshiden rettelgen jáne ákimshiliktendirý kúrdeliligi sebebi boıynsha jeńildikterdi paıdalanýdaǵy máseleler. Salyqtyq jáne basqa da jeńildikterdi tıimdi jáne naqty usyný úshin AEA qatysýshylaryn salyqtyq ákimshiliktendirý tetigin ońtaılandyrý qajet. AEA máselesi boıynsha barlyq salyq máselelerin biz UEM-de Salyq kodeksi boıynsha jumys toby sheńberinde pysyqtadyq. Olar:
- qyzmet túrlerine bólek esepke alýdy eńgize otyryp, arqyly jyldyq jıyntyq tabys boıynsha 90-da 10 talabyn alyp tastaý.
- basqarý kompanııalarynan qarjylyq qamtamasyz etý boıynsha talapty alyp tastap (205 myń AEK – 465 mln.teńge), rastaýdy qatysýshylardyń ózderine júkteý.
- «ITP» AEA úshin áleýmettik salyq jáne eksaýmaqtyq qaǵıdaty boıynsha jeńildikti 2028 jylǵa deıin uzartý.
- QQS 0 mólsherlemesi boıynsha jeńildikti ákimshiliktendirýdi ońtaılandyrý.
Mysaly:
1) ınvestorlardyń jyldyq jıyntyq tabystaryna qoıylatyn «90/10» talaby. Iаǵnı tabystyń 90% AEA qyzmetiniń basym baǵyttarynan bolýy qajet. Bul rette ınvestorlarda basqa da tabystar bolýy múmkin, mysaly resmı túrde qyzmetterdiń basym baǵyttary óndiris kezeńderiniń biri bolyp tabylatyn baǵamdyq aıyrmashylyqtan, bútin tehnologshııalyq prosessterdiń oryndalýynan da bolýy múmkin jáne taǵy basqa.
Sondyqtan qyzmet túrleri boıynsha ár túrli esepteýlerdi eńgizý arqyly atalǵan talapty alyp tastaý qajet.
Tórtinshiden, bul AEA-ǵy qatań salalyq shekteý. Qyzmettiń basym baǵyttaryn keńeıtý tártibiniń ózi qıyn jáne aıtarlyqtaı uzaq prosess. Memleket Basshysynyń Jarlyqtaryn jáne RBK komısııasynyń oń sheshimimen úsh (3) qaýlysy qabyldanǵanǵa deıin ınvestorlarǵa bir jylǵa jýyq kútý qajet. Mysaly, biz jyldyń basynan bastap beri óńirlermen «Ońtústik» AEA hımııa jáne munaı-hımııa bóligindejáne «Pavlodar» AEA metallýrgııa jáne rezeńke boıynsha qyzmettiń basym baǵyttaryn keńeıtý boıynsha jumys júrgizip jatyrmyz.Atalǵan másele qazirgi ýaqytta Parlamenttegi ókilettikterdiń arajigin ajyratý jónindegi Zań jobasy sheńberinde ishinara sheshilýde. Bul qyzmettiń basym túrlerineengizilmegen jańa jobalar boıynsha sheshimderdi jedel qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Besinshiden, óńirlerde jer ýchaskelerin alý uzaq merzimdi qamtıdy (ortasha eseppen jarty jyl). Sondaı-aq, jalpy qaǵıdalar boıynsha ruqsatnama qujattary da jobalardyń iske asyrylýyn baıaýlatady, alaıda AEA tártibi álemdik tájirıbege sáıkes arnaıy jeńildetilgen tártipti qarastyrýy qajet.
Sondyqtan da AEA rejıminiń áleýetin tolyq kólemde ashyp jáne jer ýchaskelerin jáne basqa da ruqsat berý qujattaryn alýdyń jekelegen (jeńildetilgen) tártibin kózdeý qajet.
Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»