Elbasy ekshep kórsetken «100 naqty qadam» Ult josparynyń bastapqy baǵyt-baǵdary kásibı memlekettik apparat qurýǵa negizdelgen. Búginde Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń enshisine atalǵan qujattyń tutastaı 15 qadamy naqtylanyp, mindeti aıqyndalǵan. Sondaı-aq, osy maqsatta qolǵa alynǵan jemqorlyqqa qarsy jańa zańnamalyq reformalar men onymen qatarlasa qabyldanǵan «Memlekettik qyzmet týraly» jańa zań memlekettik qyzmettiń jańartylǵan modeliniń negizgi sheńberin shegendep, memleketti basqarýdyń barlyq júıesiniń tıimdiligin kúsheıtý boıynsha odan arǵy is-qımyldardyń ret, tártibin naqtylaıdy.
Maman tańdaý – mańyzdy qadam
Endigi sózimizdi «100 naqty qadam» Ult josparynda kórsetilgen qadamdarǵa qatysty atqarylǵan jumystardy kezeń-kezeńimen sabaqtasaq. Búginde kásibı memlekettik apparat qurýdy kózdegen qujattyń birinshi qadamy boıynsha, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń bastamashylyq etýimen memlekettik qyzmettiń mansaptyq úlgisi engizilgen. Bul úlgi memlekettik qyzmetke qabyldaný úrdisin jetildiredi. Iаǵnı, melekettik qyzmette eshqandaı eńbek ótili joq úmitker jalpy konkýrstyq negizde qyzmetke qabyldaný arqyly óziniń kásibı mansabyn tómengi satydan bastaıdy degen sóz. Aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy tórt aıynda atalǵan sanat boıynsha 1 982 azamat ótinim bergen bolsa, onyń 1 158-i – jergilikti atqarýshy organnan, al 845-i ortalyq memlekettik organdardan túsipti. Ekinshi qadamda atap kórsetilgen talaptar boıynsha, tómengi laýazymdarǵa kandıdattardy retteý jáne odan ári laýazymdyq ósý iskerlik qasıetter negizinde júzege asyrylýy tıis. Ol úshin azamattyń iskerlik qasıetin baǵalaýdyń avtomattandyrylǵan júıesi iske qosylǵan. 2017 jyldyń sáýir aıyn qosa alǵanda bul júıeden 4 821 adam ótip, onyń 75,03 paıyzy ikerlik belsendilik kórsetkishiniń laıyqty deńgeıinen joǵary nátıjege qol jetkizipti.
Sonymen qatar, úshinshi qadam aıasynda «Memlekettik qyzmet týraly» zań arqyly maman irikteýdiń úsh degeıi engizilgenin de aıta keteıik. Onyń eń alǵashqysynda – úmitkerdiń zańnamalyq biliktiligi test arqyly anyqtalsa, ekinshisinde – iskerlik qasıeti baǵalanady jáne sońǵysy – kásibı biliktiligine qatysty áńgimelesýden ótý. Bul jerde aıta keterligi alǵashqy eki kezeń Agenttiktiń ortalyqtandyrylǵan júıesinde uıymdastyrylýy memlekettik apparatty qalyptastyrýdyń rólin kúsheıtýde zor múmkindikter bergen. Máselen, jyl basynan beri zańnamalyq testileýdiń alǵashqy kezeńine 10 800 úmitker qatysyp, 4 969 azamat oń qorytyndyǵa ıe bolǵan. Al áńgimelesýden ótý qorytyndysy boıynsha 5 016 adamnyń 4 238-i tıisti laýazymǵa taǵaıyndalǵan.
Synaq merzimi satylap ósýdiń tetigi
Osy rette jańa qyzmetke taǵaıyndalǵan mamannyń synaq merziminen ótý kezeńine de birqatar jańashyl talaptar engizilgendigin erekshe atap ótkenimiz jón. Sebebi, mundaı bastamany Memleket basshysynyń ózi Ult josparynyń 4-qadamynda naqty qadap aıtqan.
«Kásibı memlekettik apparat qalyptastyrý jolynda mamannyń eńbek ótiliniń qalyptasýyna memlekettiń ózi múddelilik tanytyp, zańdyq jáne adamgershilik turǵysynan ádil áreketter uıymdastyrylýyn qamtamasyz etýi tıis» degen Prezıdent N.Nazarbaevtyń bul oıy búginde tolyǵymen júzege asyrylýda. Iаǵnı, mamannyń memlekettik qyzmette synaq merziminen ótý kezeńin zamanaýı talapqa saı «3+3» formýlasymen úılestirý tetigi tıimdiligin kórsetýde. Mundaǵy jańashyldyqtyń máni qandaı degenge kelsek, ol bylaı eken: qyzmetke qabyldanǵan mamannyń synaq merzimi alǵashqy úsh aımen ǵana shektelmeı, oǵan qosymsha taǵy úsh aılyq synaq merzimi usynylady. Búgingi tańda osy formýla boıynsha mamanǵa bekitilgen jetekshi men onyń jumys josparyn júıeleýge beıimdelý prosesinen 2 066 memlekettik qyzmetker ótýde. Olardyń arasynda 17 memlekettik qyzmetkerge synaq merzimi úsh aıdan, alty aıǵa deıin uzartylǵan.
Al endi Ult josparynyń osy bir qadamynyń sońyn ala jalǵasqan 5-6 qadamynda memlekettik qyzmetkerdiń atqarǵan sharýasynyń nátıjesine qarap, baǵalaý júıesiniń jańasha úlgisin engizý bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty qyzmetkerdi baǵalaýdyń ádistemesi men jeke jospar jasalǵan jáne Prezıdent Jarlyǵymen saıası memlekettik qyzmetkerdi baǵalaýdyń ýákilderi bekitilgeni de belgili. Sondyqtan da attestattaý sharasy aıaqtalǵannan keıin, keler jyldan bastap baǵalaý qorytyndysy bonýstyq negizde shyǵarylatyn bolady dep josparlanýda. Oǵan qosa, Faktorly-baldyq ólshem júıesimen jalaqy tóleý jobasy da belsendi túrde qoldanysqa engizilmek. Bul baǵyt boıynsha Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen birlesip, ozyq úlgidegi halyqaralyq tájirıbege súıengen quqyq pen qarjylyq tólem jasaýdyń aımaqtyq koeffısıenti sharttarynyń jobasy jasalýda.
Zamanaýı bilim qyzmetti kásibılendiredi
Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi búgingi tańda Ult josparynyń 8-qadamynda kórsetilgen baǵyt boıynsha aýqymdy jumystardy qolǵa alǵan. Zańnamada kórsetilgen tıisti talaptarǵa sáıkes, bıyl «B» korpýsy sanatyndaǵy memlekettiń qyzmetkerlerge arnalǵan jekeshelendirýge jatpaıtyn qyzmettik pátermen qamtamasyz etý kózdelip otyr. Onyń ishinde 45-i jergilikti atqarýshy organ ókilderine tıesili bolsa, 104-i ortalyq memlekettik organdarynyń enshisinde. Sonymen qatar, toǵyzynshy qadamǵa oraı, úsh jylda bir ret mamandardyń kásibı bilimin jetildirip, tájirıbesin shyńdaý tetigi de durys jolǵa qoıyla bastady. Bul rette Prezıdent janyndaǵy memlekettik basqarý akademııasynyń oqytý baǵdarlamalary zamanaýı talapqa saı jańartylǵanyn da aıta ketý kerek. Al mundaı aýqymdy iske Sıngapýr men AQSh, Italııa, Ońtústik Koreıa syndy ozyq úlgidegi elderdiń halyqaralyq deńgeıdegi jetekshi sarapshylary qatystyrylyp, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń tájirıbesi belsendi qoldanylǵany sózimizdiń salmaǵyn arttyra túsedi. Sonyń nátıjesinde sıtýasııalyq jaǵdaıǵa baılanysty týyndaǵan túıindi tarqatýdyń tájirıbelik bilim berý jobasy óndiriske engizilýde. Oqý kýrsyndaǵy mundaı jańashyldyq memlekettik qyzmettegi kásiptik salanyń ishki ıiriminiń qajettiligine oraı, tyńdaýshylardyń jumys prosesinde kásibı biliktiligi men ádepti áreketterin ushtastyrýyna zor múmkindikter beredi. Sol sebepten de jyl basynan beri 5 203 túrli sanattaǵy memlekettik qyzmetker biliktiligin joǵarylatý kýrsynan ótken. Demek, ýaqyt ótken saıyn memlekettik qyzmet kórsetý tetikteriniń tizginin ustaǵan mamandar zaman talabyna saı beıimdele otyryp, bilim-bilikterin shyńdap otyr degen sóz.
Merıtokratııa negizderine súıengen mansaptyq ósý
Memleket basshysy N.Nazarbaev el bolashaǵy aıqyndalǵan alqaly jıyndarda memlekettik qyzmette komandalyq aýys-túıis jasaýdyń tıimsizdigin talaı ret synǵa alǵany belgili. Oǵan qarsy amal jasaýdyń tetikteri Ult josparynyń 10-qadamynda naqty aıtylǵan. Bul tapsyrmany júzege asyrý aıasynda qyzmetkerdiń mansaptyq ósý joly tómengi satydan joǵarylaı otyryp, ishki konkýrstyq tártip negizderin saqtaýmen tikeleı baılanysty júrgiziletindigine jiti kóńil bólinedi. Iаǵnı, bul jerde qandaı da bir bos oryn paıda bolǵan jaǵdaıda, oǵan úmitkerdi syrttan emes, sol keńseniń tómengi satydaǵy qyzmetkerin úmitkerlikke birinshi usyný basymdyqqa alynady. Mine, bul merıtokratııa negizderine súıengen mansaptyq ósýge jeteleıdi. Osyndaı qadam jasalǵanda keńsedegi qyzmettik aýra jaqsaryp, tómengi satydaǵy mamandardyń ózine senimi paıda bolady ári qyzmetkerlerdiń óndiristik áleýeti arta túsedi. Bul álemdik tájirıbede qoldanysta bar ozyq úlginiń biri. Memlekettik qyzmetti zamanǵa saı jańǵyrtýdyń jańashyl ádisteri bizdiń elde de keńinen qoldanylyp keledi. Qyzmetkerdiń áleýetin meılinshe tıimdi paıdalaný men mansaptyq ósýine qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda memlekettik organdarda ishki konkýrstar uıymdastyrý tetigi iske qosyldy. Máselen, osyndaı aýqymdy shara negizinde jarııalanǵan ishki konkýrsta 2 912 bos laýazymdyq orynǵa tómengi satydaǵy 1 143 qyzmetker taǵaıyndalǵan. Munyń paıyzdyq kórsetkishi – 57,3. Iаǵnı, 655 qyzmetker merıtokratııa negizderine súıene otyryp, mansaptyq ósýge qol jetkizdi degen sóz.
Básekege qabilettilik – biliktilikti talap etedi
Memlekettik qyzmetti meılinshe jetildire túsý maqsatynda shet elderdegi «menmin» degen maqtaýly menedjerlerdi shaqyrý men jaldaý máselesiniń jaı-kúıi Ult josparynyń on birinshi qadamynda naqtylanǵan. Al onda sońǵy sheshim Kadrlyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń maquldaýymen júzege asyrylady. Sondyqtan da jeke sektorlarda sátti qyzmet etip júrgen jáne halyqaralyq uıymdardyń belsendi mamany retinde tanylǵan Qazaqstan azamattaryn jalpy konkýrs arqyly memlekettik qyzmetke tartýdyń quqyqtyq negizderi quryldy. Atalǵan baǵytta jyl basynan beri 251 adam jeke sektordan memlekettik qyzmetke qabyldanǵan. Bul memlekettik qyzmettegi kareralyq modeldiń básekege qabilettigin, ashyqtyǵy men teńgerimdiliktiń saqtalýyn qamtamasyz etti. Sondaı-aq, Ult josparyndaǵy 12-qadamǵa sáıkes, Elbasy Jarlyǵymen memlekettiń qyzmetkerlerdiń júris-turysy men minez-qulqynda jaǵymsyz áreketterden aýlaq bolýǵa baýlıtyn Ádep kodeksi qabyldanǵany belgili. Osy qujat aıasynda barlyq ortalyq memlekettik apparattar men oblys ákimdikterinde ádep jónindegi arnaıy ýákilder taǵaıyndaldy. Ádep kodeksiniń basty qundylyqtary sol – qarym-qatynasta joǵary mádenıettilik kórsetýge úndeý, ádepke qaıshy minez-qulyqty eskertý, sonymen qatar, sybaılastyqqa tózimsizdikpen qaraý bolyp tabylady. Oǵan qaıshy áreket etkenderge Agenttik pen Memlekettik basqarý akademııasy jáne Ádep jónindegi ýákil tarapynan tıisti deńgeıde shara qoldanylady.
Jyl basynan beri Ádep jónindegi ýákilderge 247 memlekettik qyzmetker men azamat shaǵyp aıtyp, keńes alǵan. Onyń 37-i ortalyq memlekettik organdardan túsken bolsa, 210-y jergilikti atqarýshy organdardan tirkelgen. Sol sebepten de atalǵan baǵytta jumystardy belsendi qolǵa alynýda. Búginge deıin 367 semınar men dóńgelek ústel uıymdastyrylyp, Ádep kodeksi men sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımylǵa qatysty zańnamalar túsindirilgen. Ortalyq memlekettik organdarda 218, jergilikti atqarýshy organdarda 149 túrli sharalar ótkizilip, 357 tele sıýjetter men materıaldar BAQ betterinde jarııalanǵan.
Test – talapqa, al zań – zamanǵa saı
«100 naqty qadam» Ult josparynyń 13-qadamyna oraı, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń atsalysýymen «Sybaı̆las jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zań jobasy qabyldanyp, kvazımemlekettik sektorlar arasynda keńinen taratylǵany málim. Sonymen qatar, Agenttik janynan Sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat departamenti qurylyp, bul uıym: sybaılas jemqorlyqqa qarsy saraptaý; sybaılastyq shyǵyndaryn taldaý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres mádenıetin qalyptastyrý syndy baǵyttarda jumystar júrgizýde.
Sondaı-aq, 14-qadamda kórsetilgen baǵyt boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qyzmet týraly» zańy quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń arasynda keńinen taratylyp, onyń ishki ıirimderi taldap, tarazylandy. Sebebi, zańǵa saı budan bylaı quqyq qorǵaý organdarynda qyzmet etýge úmitkerler memlekettik qyzmetkerler sekildi Agenttik uıymdastyrǵan zańnamalyq bilimi men iskerlik qasıetin aıqyndaıtyn testileýden ótýge mindetti. Bul jerde atalǵan baǵyt boıynsha jyl basynan beri 6 873 azamat tirkelip, onyń 2 840 úmitkeri testileýdiń oń qorytyndysyna ıe bolǵanyn aıta ketken jón.
Bıyl «B» korpýsy sanatyndaǵy memlekettik qyzmetkerler Memleket basshysynyń Jarlyǵy negizinde attestattaýdan ótti. Ult josparyndaǵy 15-qadamǵa oraı, 1 aqpannan beri mundaı testileýdi 66 580 adam tapsyryp, iskerlik qasıetiniń paıyzdyq kórsetkishin aıqyndaǵan. Al 15 naýryzda óz máresine jetken Komıssııa jumysynyń jalpy qorytyndysynda olardyń 28 paıyzy «óte jaqsy», 68,2 paıyzy «tıimdi», 3,1 paıyzy «qanaǵattanarlyq» jáne 0,1 paıyzy eń tómengi kórsetkishterge ıe bolǵan.
Sóz sońynda nazarǵa ilinýi tıis sońǵy deregimiz, joǵaryda atalǵan sanattyń jetekshilik deńgeıindegi Joǵary attestattaý komıssııanyń áńgimelesýinen 1 139 memlekettik qyzmetker ótken bolsa, onyń 973-i taǵaıyndalǵan laýazymǵa laıyqty dep tanylǵan. 130 qyzmetkerdiń laýazymyn joǵarylatý jóninde, al 36 mamannyń qyzmetin tómendetý týraly sheshim qabyldanǵan. Sondaı-aq, elimiz boıynsha «B» korpýsynyń ókilderi ekinshi jáne úshinshi deńgeıli sanattaǵy memlekettik qyzmetkerlerdiń barlyǵy da Joǵary attestattaý komıssııanyń aldynan ótti jáne mundaı shara áli de jalǵasyn tabýda.
Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»