Kóktemgi egis «eginjaımen» jeńilirek

Elimizde sońǵy birqatar jyl­dar­dan beri aýylsharýashylyq taýar­laryn óndirýshilerge kóktem­gi egis pen kúzgi jıyn-terim ju­mys­taryn barlyq talaptarǵa sáı­kes jáne der kezinde júrgizý­le­rine memlekettik qoldaý sharala­rynyń kórsetilip kele jatqan­dyǵy belgili. Ras, buryn mundaı qoldaý-kómekter negizinen iri jáne orta sharýashylyqtarǵa ǵana kór­setilip, usaq sharýashylyqtar nazardan tysqary qalyp jatatyn. Endi bul másele de rettelip, óz sheshimin tapty dep aıtýǵa ábden bolady. Sebebi memlekettik qol­daýdyń joǵarydaǵydaı túri sońǵy eki jyldan beri usaq sharýashy­lyqtarǵa da kórsetile bastady. «KazAgro» holdınginiń enshiles kompanııasy «Aýyl sharýashyly­ǵyn qarjylaı qoldaý qory» (AShQQQ) aksıonerlik qoǵamy­nyń «Eginjaı» nesıelendirý baǵdarlamasy naq osy maqsatty júzege asyrýǵa baǵyttalyp otyr. Bul baǵdarlamany «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ 2010 jyly «KazAgro» holdıngimen birlese otyryp ázir­le­gen bolatyn. Sóıtip AShQQQ osymen ekinshi jyl qatarynan «Eginjaı» baǵdarlamasynyń kóz­de­gen maqsaty men talaptaryna sáıkes shaǵyn fermerlik sharýa­shy­lyqtarǵa kóktemgi-dala ju­mys­taryn júrgizýge nesıeler berip keledi. Mundaı jeńildikti nesıe túri negizinen bıdaı sebýge laıyqtalǵan 500-600 gektar jeri bar jáne basqa qarjy ınstıtýt­tarynan kredıt alýǵa múmkindigi joq fermerlerge berilýde. Baǵdarlama alǵash ret iske qosylǵan qanatqaqty jyly ony júzege asyrýǵa 500 mıllıon teńge bólingen edi. Bul qarjy tolyqtaı ıgerildi. – Qazaq halqynda «kósh júre túzeledi» degen maqal bar ǵoı. Sol aıtylǵandaı, baǵdarlamamyz bastaý alǵan ótken birinshi jyly biz­diń bul jańa nesıemizge qansha­lyqty suranys bolatyndyǵyn tolyq bile almaǵan edik. Degenmen, nesıeniń bul túrine degen shaǵyn sharýashylyqtar suranysy biz mól­sherlegennen de kóp bolyp shyq­ty. Bizge 700 mıllıon teńge­niń ótinishteri kelip tústi. Son­dyq­tan bıylǵy 2011 jyly naq osy somany bólý jóninde sheshim qabyldandy, -– dep túsindirdi bizge is barysy týraly atalǵan qor­dyń Nesıelendirý departa­menti­niń dı­rektory Medet Toqpaı. Kóktem men jaz ótip, mine, elimizge qońyr kúz de kelip jetti. Sóıtip Qordyń ústimizdegi jyl úshin baǵdarlamany júzege asyrý, ıaǵnı nesıeler berý jumysy aıaq­tal­dy. Bólingen joǵaryda aıtyl­ǵan qarjy tolyq kóleminde ıgerildi. Bıylǵy jyly bul nesıege 318 sharýashylyq ıe bolǵan edi. Olar 169 621 gektar jerge egin salyp, kóktemgi egiske qatysty barlyq jumystardy atqaryp shyq­­­ty. Osy rette bir sharýa­shylyqqa jyldyǵy 12 paıyzdyq syıaqy stavkasymen 3 mıllıon teńgege deıin nesıe qarjy berilgendigin aıta ketsek, artyq bolmas. Bul qarjy 2 jyldyń ishinde ótelýge tıis. Iаǵnı fermerler óz­deri alǵan nesıelerin eki jyldyń egini arqyly óteýge múmkindik ala­dy. Bylaısha aıtqanda, «Eginjaı» baǵdarlamasyn ázirlegen kezde shaǵyn sharýashylyqtardyń qoldarynyń qysqalyǵy eskerile otyryp, nesıeni óteý tártibin múmkindiginshe jeńildetý jaǵy qarastyrylǵan. Onyń ústine nesıeni alýshy­lar­dy irikteý kezinde de, basqa qarjy ınstıtýttaryndaǵydaı, erek­she bir tártipter alǵa tartyl­maıdy. Qarapaıym sózben aıtqan­da, nesıe alýǵa úmitker tek mynadaı máselelerge jaýap bere alatyndaı bolsa, jetip jatyr: Fermerlik sharýashylyqtyń uzaq merzimdi jalgerliktegi nemese jeke menshigindegi jeri bolyp, ol jerde sońǵy eki-úsh jyl kóle­minde egin salynyp kele jatýy tıis. Kepildikke zań boıynsha ty­ıym salynbaǵan barlyq zattar qabyl­dana beredi. Atap aıtqanda, ótki­zýge bolatyndaı jyljıtyn já­ne jyljymaıtyn múlikter. Má­se­len, Qor onsha eskirmegen úı men aýylsharýashylyq tehnıkalaryn ke­pil zat retinde qabyldaı alady. Nesıeni ekinshi deńgeıdegi bank­terdiń (EDB) jáne «Qaz­Agro­Garant» AQ-tyń kepildigimen qamtamasyz etýge bolady. Sonymen qatar, nesıe alýǵa úmitkerdiń salyq jóninde jáne bıýdjet pen EDB jáne basqa da qarjy ınstıtýttarynyń aldyn­daǵy basqa da tólemder jóninde sońǵy úsh aıdan beri merzimi ótip ketken boryshtary bolmaǵandary jón ekendigin eske sala ketsek artyq bolmas. Mine, osyndaı talaptarǵa jaýap bere alǵan jaǵdaıda nesıe shaǵyn sharýashylyqtarǵa árbir gektarǵa Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bekitken normatıvke sáıkes bólinedi. Qazirgi kúni bul baǵdarlamaǵa onyń tıimdiligine baılanysty Qazaqstannyń bar­lyq oblystary qatysýda. Baǵdar­lama boıynsha nesıe tek bıdaı egýge ǵana emes, kókónis pen kartop jáne basqa da daqyldar otyrǵyzý úshin de berilýde. – «Eginjaı» baǵdarlamasy arqyly berilip jatqan nesıeler­diń óńirler boıynsha kólemi men qozǵalysy týraly áńgime qozǵaı­tyn bolsaq, olardy alyp, ıgerýde Qostanaı oblysynyń kósh bastap kele jatqandyǵyn aıtýǵa tıistimiz. Bul oblys 157 mıllıon teńge nesıege ıe boldy. Onyń sońynan 148 mıllıon teńge nesıe alǵan Aqmola, 102 mıllıon teńge nesıe alǵan Soltústik Qazaqstan oblys­tary keledi. Al Mańǵystaý jáne Ońtústik Qazaqstan oblystary­nyń aýylsharýashylyq taýarla­ryn óndirýshileri nesıeniń eń az kólemimen ǵana qamtylyp otyr. Nesıeniń qarjylaı somasy osy oblystardyń árbirine 8 mıllıon teńgeden ǵana aınalýda, – deıdi Medet Toqpaı. Fermerler nesıeni kúzde nemese qysta, ıaǵnı astyqty satýdan túsken qarjy qoldaryna tıgennen keıin baryp qana óteıdi. Onyń ústine, Qor olardyń negizgi qaryz ben syıaqy jónindegi bereshekti óteý merzimin bir jylǵa deıin shegere alady. Al endi aldaǵy jumystar jaıyna keletin bolsaq, kelesi jylǵa «Eginjaı» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa 600 mıllıon teńge qarastyryldy. Nesıege berýge arnalǵan qarjy somasynyń tó­men­deýine Qor qyzmetiniń keńeıýi, ıaǵnı ol júzege asyratyn baǵdar­lamalar sanynyń arta túsýi áser etkendigin aıta ketpekpiz. Máse­len, qazirgi kúni Qor segiz túrli nesıe berý isimen shuǵyldanýda. Másele túsinikti bolý úshin olar­dyń keıbirine toqtala keteıik. Máselen, «Aýyldyq shaǵyn nesıe» baǵdarlamasy boıynsha Qor beretin taǵy bir nesıe túri egin sharýashylyǵyn, mal sharýa­shylyǵyn jáne aýyl sharýashy­lyǵynyń basqa da salalaryn da­mytýǵa baǵyttalyp otyr. Osy boıynsha bir shaǵyn sharýashy­lyqqa 1 mıllıon teńgege deıin nesıe berýge bolady. Al «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha beriletin nesıe arqyly mal sharýashyly­ǵyn qoldaý isi kózdelse, «Tabıǵı orta» baǵdarlamasy erekshe qorǵa­la­t­yn tabıǵı ortamen, ulttyq parktermen, qoryqtarmen shektese ómir súretin aýyl halqynyń tirshilik kózderin ulǵaıtýǵa, olardyń mal jáne egin sharýashylyǵynan tys basqa da kásiptermen shuǵyl­dana bastaýlaryna járdem kórse­týge negizdelgen. «Aýyl sharýashylyǵyn qar­jy­laı qoldaý qory» AQ bul baǵ­darlamalardyń syrtynda aýyl­sharýashylyq taýarlaryn óndirý­shiler men aýyl halqyn nesıelendirý isin odan ári jaqsarta túsý maqsatynda osy ispen aınaly­satyn shaǵyn nesıe berý uıym­daryn odan ári qarjylandyrý baǵytyn ustanyp otyr. Sonymen osy maqalada qoz­ǵal­ǵan áńgimemizdi túıip aıtatyn bolsaq, qazirgi kúni memlekettiń kómek qoly bir kezderi ózderine qolaıly nesıe alýǵa zar bolǵan aýyl sharýashylyǵynyń shaǵyn fermerlik sharýashylyqtaryna, tipti úı sharýashylyqtaryna deıin jetip otyr. «Aýyl sharýashyly­ǵyn qarjylaı qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamynyń júrgizip jat­qan sátti jumystary, ol ázirlep, júzege asyryp jatqan baǵdarla­malar osynyń bir jarqyn dáleli bolyp tabylady. Esen BAEV.