Turǵyn úı debıýti

Debıýt degenimiz – shahmat partııasynyń basta­ma­sy. Jaqsy bastama jasaý tek shahmattaǵy sáttilikke ǵana baılanysty emes. Sátti debıýt– páter, nemese úı satyp alǵanda da kezdesedi. Páter máselesin sheshýdiń qandaı tásilderi bar eken? Alǵashqyda qıyn bolyp kórinetin osyndaı suraqqa, «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» laıyqty jaýap tapqan: tómen paıyzdyq mólsherlemeniń úılesimi men tıimdisi tur­ǵyn úı qurylys jınaq júıesi. Baspana izdeýdiń ádettegi joly – barlyq bankterdi sharlap, túrli gazetterdegi habar­lan­dyrýlardy saralap shyǵý. Jáne eń óki­nishtisi, qolaıly sharttardyń jáne qajetti jaǵdaımen beriletin nesıelerdiń joqtyǵy. О́kinýdiń qajeti joq, sebebi, izdegen adam qashan da izdegenin tabady. Ǵalamtordan «pá­ter satyp alý joldary» degen sóz tirkesterin terip kóreıik. Kóptegen silte­me­ler­diń ara­synda «Turǵyn úı qurylys jı­naq bankiniń» saıtynda jáne Premer-Mı­nıstrdiń resmı saıtynda ornalasqan «tur­ǵyn úı jınaq­taýlary» atty sóz kózge ilinedi. Bir sózben aıtqanda, turǵyn úı máselesi jalpy halyq­tyń máselesi emes, sonymen qatar memlekettik mańyzy bar is. Atalǵan júıe nesimen erekshelenedi? Birinshiden, bul baǵdarlamaǵa alynǵan nesıe tóleýge múmkinshiligi jeterlik barlyq azamattar qatysa alady. Ekinshiden, is kelisimi óte qarapaıym: 50%*50%. Salymnyń jar­ty­syn salymshy jınaqtasa, qalǵan jarty­syn Bank turǵyn úıdi ıemdený, páter jón­deý, nemese úı turǵyzý maqsattaryna zaem usynady. Sa­lymshy jyldyq 2 % mól­sherinde syıaqysy bar qor jınaqtaıdy. Eń joǵarǵy jyldyq tıimdi syıaqy mólsheri 12,7 % quraıdy. Paı­yzdyq mólsherle­me­ler­di jınaqtaýdyń bar­lyq kezeńinde­ turaqty bolyp tabylady, ıaǵnı salymshylardyń múddeleri Bank úshin asa mańyzdy. Úshinshiden, jyl saıyn memleket tara­pynan salymshylardy yntalandyrý maqsa­tynda 20% kóleminde syılyqaqy berilip, ol óz kezeginde tólem jınaqtaýǵa úlken serpilis beredi! Salymshy óz jaǵdaıy men múmkindigine qaraı, qolaıly jınaqtaý merzimin tańdaı alady. Mysaly, «Bastaý» tarıftik baǵdar­la­masy. Aty aıtyp turǵandaı, bul baǵdar­la­mamen senimdi jınaqtaý júrgizýge bo­la­dy. Jınaqtaý merzimi de aıtarlyqtaı kóp emes, nebary 3-3,5 jyl, bul jaǵdaıda tur­ǵyn úı nesıesi 6 jyl merzimge beriledi. Tur­ǵyn úı zaemy boıynsha jyldyq paıyz­dyq mólsher­leme 5% (tıimdi jyldyq syı­aqy mólsher­lemesi 5,3% deıin). «О́rken» tarıftik baǵdarlamasy arqyly sizge baspana máselesin sheshýge úlken je­ńildik qarastyrylǵan. Jınaqtaý jobasy­nyń merzimi shamamen 5,5 jyl. Baspana ne­sıesiniń jyldyq syıaqy mólsheri 4,5% (tur­ǵyn úı zaemynyń jyldyq tıimdi syı­aqy mólsher­lemesi – 4,7% deıin). Turǵyn úı nesıesin berý merzimi — 10 jylǵa deıin. «Kemel» baǵdarlamasy boıynsha da jı­naqtaýǵa múmkindikter bar. 15 jylǵa deıin nesıe berýdiń jınaqtaý ýaqyty – 8,5 jyl. Turǵyn úı zaemyn berýdegi jyldyq syıaqy mólsherlemesi – 4% quraıdy (turǵyn úı zae­mynyń jyldyq tıimdi syıaqy mólsher­le­mesi – 4, 2% deıin). Keleshekte qajet bolatyn «Bolashaq» tarıftik baǵdarlamasyna qosylý múmkin­digin búginnen bastap oılastyrý abzal. Atal­ǵ­an baǵdarlama óskinshekterdiń baspana máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Osyny eskere otyryp, 15 jyl boıy qarajat jınaq­ta­ǵan jón, sodan soń nesıe 25 jylǵa usy­nylady. Turǵyn úı zaemyn berýdiń jyldyq syıaqy mólsher­lemesi – 3,5% quraıdy (tur­ǵyn úı zaemynyń jyldyq tıimdi syı­aqy mólsherlemesi – 3,6% deıin). Turǵyn úı boıynsha nesıeleýdiń tıimdi sharttary. Klıentterdiń deńgeıine baılanysty Bank­te úsh túrli turǵyn úı nesıe túrleri bar: turǵyn úı zaemy, aralyq turǵyn úı zaemy, aldyn-ala turǵyn úı zaemy. Shart somasynyń 50%-yn nesıeleýdiń jyl­dyq mólsherlemesi 3,5%-5% negizinde jı­naqtaýdyń eń keń taraǵan túri – ol turǵyn úı zaemy. 2011 jyldyń 1 shildesinen, jeltoqsan aıy­nyń 25-ne deıin nesıeleýdiń eki túri boıynsha paıyzdyq mólsherlemeler tómen­de­tildi. Paıyzdyq mólsherlemelerdiń tó­men­de­tilýi – baspana satyp alýdy, nemese úı salýdy tezdetetin birden-bir qural bo­lyp tabylady. Árıne, adamdar da, olardyń basyndaǵy jaǵdaılar da san túrli bolady. Eger de, salymshylardyń qolyndaǵy qarajat satyp alar úıdiń 50 paıyzyn qurasa, nemese ony jyldam jınaqtaǵan bolsa, olarǵa aralyq turǵyn úı nesıesi týra sáıkes keledi. Ara­lyq turǵyn úı nesıesi boıynsha jyldyq syıaqy mólsherlemesi 8,5% quraıdy (tur­ǵyn úı zaemynyń jyldyq tıimdi syıaqy mól­sher­lemesi –17,5%-ǵa deıin). Sondaı aq, bul deńgeıdegi klıentter aralyq turǵyn úı zae­myn 9,5% jyldyq paıyz mólsher­le­me­simen «Jeńil» baǵdarlamasy arqyly alý­y­na bo­la­dy. Turǵyn úı jyldyq syıaqy mól­sher­le­mesi 9,5% (jyldyq tıimdi syıaqy mól­sher­lemesi –15,7% deıin). Negizgi qa­ryz­dy óteý­siz, nesıege 3 jyl qyzmet kórsetý – «Jeńil» baǵdar­la­masynyń negizgi ereksheligi bolyp tabylady. Kórsetilgen ýaqytta tek syı­aqy tólemi ǵana óteledi de, osylaı klıentterge tólem júrgi­zýge jeńildikter jasalynady. Birden baspana satyp alatyn klıentterge Bank arnaıy aldyn-ala turǵyn úı zaemyn jınaqtaýsyz berý qarastyrǵan. Osy zaemdy alý úshin aldyn-ala zaem boıynsha jyldyq syıaqy mólsherlemesi 11% quraıdy (jyl­dyq tıimdi syıaqy mólsherlemesi 15,1% deıin). Eger kelisilgen somanyń 25 paıyzy merzimnen buryn jınalyp tursa, aldyn-ala nesıeniń jyldyq syıaqy mólsherlemesi 10,5 paıyzdy quraıdy (jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemesi 17,3 paıyzǵa deıin). Memlekettik turǵyn úı qurylys baǵdar­lamalaryna qatysý múmkindikteri. Turǵyn úı qurylys jınaq banki kóp­te­gen memlekettik turǵyn úı qurylys baǵdar­lamalarynyń qatysýshysy bolyp tabyla­dy. Osy jyly 2011-2014 jyldarǵa baǵyt­tal­ǵan Bank pen oblys ákimdikteri qatysa­tyn turǵyn úı qurylysy týraly baǵdarla­masy qabyl­dan­dy. Bir sharshy metr tolyq daıarlanǵan baspana baǵasy Almatyda 142 500 teńge, Astana men Aqtaýda 112 500 teń­ge, al qalǵan aımaqtarda 90 000 teńge. Bir sózben aıtqanda, turǵyn úı pýlyna qatysý úshin ótinish qabyl­daý týraly habarlan­dy­rý­lardy muqııat baqy­lanyzdar! Debıýtte jeńiske jetý úshin ýaqyt baǵaly. Osy ereje turǵyn úı qurylys jı­naq­tarynda da mańyzdy. Siz, osy maqalany oqyp otyrǵan kezde 200 Bank salymshylary baqytty páter ıesi atandy. Oılaryńyzdy tarazylap, durys qadam jasaý úshin osyny oılanyp kórińiz. Turǵyn úı qurylys jınaq banki – tózimdiler men únemdiler ýaqyty! Ibrahım Kappasov. Qosymsha aqparatty «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-tyń myna telefondary arqyly alýǵa bolady: Almaty q., 279-35-11, Astana q., 40-72-76, Taldyqorǵan q., 24-40-48, Qaraǵandy q., 43-62-02, Qyzylorda q., 26-26-64, Pavlodar q., 34-08-99, О́skemen q., 75-48-65, Atyraý q., 32-04-00, Taraz q., 42-58-80, Aqtóbe q., 55-72-21, Aq­­taý q., 43-96-91, Qostanaı q., 53-38-20, Petropavl q., 46-62-26, Kókshetaý q., 32-35-60, Shym­­kent q., 21-33-62, Oral q., 54-03-33, Semeı q., 52-22-90 nemese myna saıtta www.hcsbk.kz