Tabystyń taıqazanyn tasytsaq

OLIMPIADA – EL MEREII Búkil dúnıejúzi sporttyq sharalar jóninen Olımpıada oıyndary degende beıtarap qalmasy anyq. Sońǵy ótkizilgen Beıjińdegi HHIH-shy Jazǵy Olımpıada oıyndary áli kúnge kózi qaraqty sportsúıer qaýymnyń kóńilinen shyǵa qoıǵan joq. Bárimiz de onyń qýanyshy men kúıinishi jóninde árkez oıǵa alamyz. О́ıtkeni alda Londonda ótetin jazǵy HHH Jazǵy Olımpıada oıyndary tóbe kórsetip tur. Árıne, ótkennen sabaq almaı, alǵa qaraı qa­dam basa almasymyz anyq. Sondyqtan, álemniń tórt tarapynan, ıaǵnı 200-den astam elden 11 myń­ǵa jýyq sportshy qatysqan Beıjiń Olım­pıada­synyń dúbirin qaıta aqtaryp kórsek. Beı­jińge bizdiń elden sporttyń 22 túrinen 132 sport­shy at qosty. Jyl basynan Olımpıadaǵa kimder barady, kimniń kúshi, kimniń mysy myqty dep salmaqtap júrip aparǵan 132 sportshynyń 13-i ǵana úmitti aqtady. Barǵa qanaǵat etip qalǵan halqymyz «buǵan da shúkir» desek, BAQ ókilderi «Elimizdiń eńsesin kótergen erlerimiz jarady!» dep jarysa jazdy. Árıne, qanaǵatshyldyqqa ne jetsin. Biraq, «áttegen-aılardy» jasyra bersek, budan ári jaǵdaıymyz jaqsaryp ketpeıtini de shyndyq. Basqasyn bylaı qoıǵanda Beıjiń tórinde bizdiń sportshylarymyzdyń ishinen boksshyla­ry­myz ben balýandarymyzǵa jáne aýyr atletterge zor senim júktelgen. О́ıtkeni osy sport túr­le­rinen olar budan burynǵy olımpıadalarda qan­jyǵamyzdy maılap, abyroıymyzdy asqaqtatyp edi. Solardyń arqasynda jalpy komandalyq esepte Altantada 24-shi, Sıdneıde 22-shi, orynǵa taban tiregen bolatynbyz. Al bul joly jalpy komandalyq esep boıynsha 29-shy oryndy qanaǵat ettik. Budan burynǵy ótken olımpıada qorytyndylarymen salystyrar bolsaq, myna­daı nátıjeni kórgen bolar edik: Atlantada (1996 jyl): 3 altyn, 4 kúmis, 4 qola (barlyǵy 11 medal); Sıdneıde (2000 jyl): 3 altyn, 4 kúmis (bar­ly­ǵy 7 medal); Afınyda (2004 jyl): 1 altyn, 4 kúmis, 3 qola (barlyǵy 8 medal); Beıjińde (2008 jyl): 2 altyn, 4 kúmis, 7 qola (barlyǵy 13 medal). Bylaı qaraǵanda nátıje jaman emes. Ár Olımpıada saıyn jetilip, ósip kele jatqanymyz baıqalady, biraq, damýymyz qarqyndy emes. Ásirese, «Biz bylǵary qolǵap sportynan Kýbadan keıin ekinshi oryndamyz» dep bórikterin aspanǵa laqtyrǵan boksshylarymyz úmitti aqtamady. Qorjynymyzǵa eki altyn salǵan eki sport­shymyz – Ilıa Ilın men Baqyt Sársekbaevtyń janarlarynan ot ushqyndap, jastyq jigerleri men namys qatar órilip turǵanyn teledıdarǵa tel­mirgen qalyń qazaq baıqamaı qalǵan joq. Olar ózderine senimdi edi. 20 jasqa endi ǵana aıaq basqan Ilıa «men birinshi oryn alamyn» dep, ekranǵa qaıta-qaıta nyǵarlaı aıtqany, osy sertinde turyp, ziltemirdi serpe kótergende, qazaq­standyqtardyń bári oryndarynan bir kóterilip turǵany anyq edi. «Bir de bir altynsyz qalar ma ekenbiz» dep kóńili kúpti bolyp kútken halyqtyń úmitin aqtaǵan Ilıa Ilındi erekshe ataý kerek. Al Baqyttyń jaıy belgili. О́zbekterdiń qııana­ty­na shydamaǵan namysqoı qazaq qanynda oınaǵan namysynyń arqasynda altyndy ata-babasynyń atamekeninde qaldyrdy. Baıraqty básekede baq pen bap, namys jeteleıtinin dáleldedi olar. Al bizdiń jigitterdi budan buryn alǵan júldeleriniń býy qysty ma, álde, óz elimizde júrip ózgege jaltaqtaýdan jigeri jasyp qalǵan ba, áıteýir, janarlary solǵyn, eńseleri eńkish qalpy elimizge oraldy. Osyǵan qarap, bizdiń boksshy­lary­myzda toqmeıilsý basym boldy-aý degen oıǵa qalasyń. Jattyqtyrýshylardyń «bizdiń jigitter babynda» degenine senip, ózderiniń barlyq múm­kindikterin tolyq paıdalana almaǵan olar bar báleni tóreshilerge jaýyp, tómen qaraǵan qalpy qaıtyp keldi. Olımpıadaǵa toǵyz qazaq jigitimen «arpa ishinde bir bıdaı bop» otyzǵa qarap «qar­taıǵan» kezinde attandap barǵan Galıb Jafarov óz qandasy ázerbaıjandyq boksshyǵa alǵashqy kezdesýde-aq ese jiberdi. Kóbimizge bul ádeıi istelgen áreket sııaqty kóringeni ras. Birdeńe dep aýyz ashsań, ultaralyq qatynasqa shı júgirtip qoıdym ba dep, úndemeı ishimizden kúńkildeımiz de qoıamyz. Osy Olımpıada – Qazaqstannyń namysyn qazaqtyń ǵana balasy qorǵaı alady degen prınsıpti berik ustaný kerek ekenin kórsetti. Bir qýanarlyǵy, Olımpıada oıyndarynda al­ǵash ret dzıýdodan júldeger atandyq. 100 kı­lo­ǵa deıingi salmaqta Ashat Jitkeev kúmisten alqa taqty. Erkin kúres pen grek-rım kúresi sheber­leriniń óneri men jetken jetistikterin aıtpaı ketýge bolmas. О́ıtkeni olar bizdiń qorjynymyzǵa túsken 13 medaldiń sanyn tolyqtyrǵandar. My­sa­ly, erkin kúresshilerimiz 1 kúmis, 1 qola júlde­ge ıe bolsa, grek-rım kúresshilerimiz 2 qola júl­deni enshiledi. Taekvondoda da tuńǵysh ret Olımpıada oıyndarynda júldege ıe boldyq. 80 kılodan joǵary salmaq dárejesinde namysty qoldan bermegen, bir jaǵynan babynan góri baǵy basym bolǵan Arman Shylmanov qola medalǵa ıe boldy. Qalaı desek te bul Olımpıada bizdiń óremiz ben órkenıetimizdi, keńdigimiz ben kemdigimizdi aı­qyndap berdi, tek odan el aǵalary men jat­tyq­tyrýshylar, qol sozym jerde turǵan júldeden qapy qalǵan sportshylar nátıje shyǵarsa boldy deısiń. Olımpıadaǵa tuńǵysh ret qatysqan qol doby men voleıbol sııaqty sporttyq oıyndarda oısy­raı jeńilgen qyzdar komandasy Qytaıǵa baryp qaıtqandaryn ǵana maqtanysh etti. О́ıtkeni, osy saladaǵy sportshylarymyz álemdik deńgeıde óner kórsetýge jete qoıǵan joq edi. Sondaı-aq, bul Olımpıada qazaq balasy úshin kúres pen bokstan da basqa sport túrleri bar ekendigin, máse­len, stendtik atý, qazirgi bessaıys, sınhrondy júzý, sadaqpen atý, velosport, akademııalyq esý, ús­tel tennısi, baıdarka jáne kanoe esý degen sı­ıaqty sport túrlerine kóńil bólý kerek ekenin eske salǵandaı boldy. Átteń, bizdiń joǵary jaqta otyrǵan aǵala­ry­myz aýyzdaryn kórshilerge ashyp, sportshylardy satyp alýǵa mashyqtanyp alǵan. Tas qalada ósken bala men kúnge kúıip, qumǵa aýnap ósken balanyń jigerin tanı almaıtyndyǵymyzdy budan buryn­ǵy olımpıadalarda dáleldengen edi. Bul joly da osy qarapaıym qaǵıdaǵa kózimiz jetkendeı bol­dy. Olaı bolsa, bilek pen bilimiń qatar kórinetin sport degen salaǵa barmaq basty, kóz qysty áre­kettiń júrmeıtinin taǵy bir márte eske ala oty­ryp, aldaǵy London oıyndarynda osy qate­lik­ter men ókinishter qaıtalanbaı el mereıin art­tyrar sportshylarymyz kóbeıse degen nıet bar. AZIADA ARMANDARǴA JOL AShTY «Jasampazdyqtyń jıyrma jyly» dep atal­ǵan aǵymdaǵy jyldyń betashary da álem naza­ryn Qazaq eline aýdartqan saıası mańyzdy sharalarmen qatar álemdik sporttyq is-sharalarmen bastalǵan bolatyn. Álemdik sportta Qysqy Olımpıada oıynda­ry­nyń ótýi mańyzdy oqıǵalardyń biri bolyp sa­nalady. 1956 jyly Italııanyń Kortına d Ampesso qalasynda ótken VII Qysqy Olımpıada oı­yndaryna Qazaqstan alǵash ret qatysty. Jal­py Qysqy Olımpıada oıyndaryna 206 qazaq­stan­dyq sportshy qatysqan. Onyń ishinde 5 sport­shy Ol­ım­pıada jeńimpazy atandy. 2010 jy­ly qazaq­standyq sportshylar Vankýverde ót­ken Olımpıada oıyndarynyń 9 túrine qatysý úshin 40 lısenzııa jeńip aldy. Qazaqstandyq sport­shylardyń Vankýver-2010 Olımpıadasyna qatysýy elimizdegi qysqy sport túrleriniń da­mýyna septigin tıgizdi. Al sportshylarymyzdyń jetistikteri ósip kele jatqan jas sportshylar úshin úlgi boldy. Sport álemindegi úzdiksiz alǵa jyljý men bıik sporttyq baǵyndyrýlar nátıjesi Qysqy Azııa oıyndarynyń tek qana sporttyq maǵyna­da­ǵy ǵana emes, joǵary dárejedegi qoǵamdyq-saıası ári mádenı oqıǵa retinde qabyldanatyn deńgeıge kóterip otyr. Oǵan bárimiz de bıylǵy jyly Almaty men Astana qalalarynda ótkizilgen sharalar barysynda tánti boldyq. Bıylǵy jyly álemniń 27 elden kelgen kileń «sen tur men ataıyn» deıtin sańlaq sportshylardyń aldynda abyroıdan aırylmaý eń bastysy desek te, osy oıyndardy uıymdastyrýǵa bar kúshi men qaıra­tyn jumsaǵan Qazaq eliniń mártebesin ósirý de basty maqsat boldy. Doda bolǵasyn, topty jarar alaman báıge ja­rııalanǵasyn onyń olqylyqtary da, «áttegen-aı» deıtin tustary da bolmaı qalmaıdy, árıne. Bul dodaǵa óz elimizden 164 sportshy qatys­ty. Sporttyń 11 túrinen: shańǵymen tuǵyrdan sekirý, short-trek, taý shańǵysy, shańǵymen baǵdar­laý, kon­kı tebý, bıatlon, mánerlep syrǵanaý, dop­ty jáne shaıbaly hokkeı sııaqty birin bilsek, birin bilmeıtin sport túrlerinen on kún boıy saıys ótti. Hokkeıden, ásirese, qyzdar oıyny tartysty ótti. Qazaqstan komandasy áp degennen-aq, ózde­ri­niń sheber qımyldarymen, qarsylastarynan qa­rymta qaıtara alarlyqtaı qaýqary bar ekendikterin tanytty. Qorjynymyzǵa alǵashqy altyn­dy salǵan da solar boldy. Qazaq sporty tarıhynda buryn-sońdy bol­ma­ǵan alamanǵa túsý kim-kimge de syn. Almaty qa­lasynyń «Tabaǵan» sport kesheninde ótken frıstaıl sport saıysynda qazaqtyń qara kóz qyz-jigiti namysty qoldan bermeýge tyrysty. Sport­tyń bul túrinen tájirıbemiz az desek te, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń qos birdeı frıstaılshysy Jibek Arapbaeva men Rýslan Ábilıatıpovtiń biri qola, endi biri kúmis júldeni qorjynǵa saldy. Shańǵymen baǵdarlaý, bıatlon, taý shańǵysy jarystarynda demalyssyz qatysqan sportshy­lar qansha sharshasa da shashasyna shań juqtyr­maı, qarsylastaryn qar qaptyryp ketti. Sóıtip, sport­tyń bul túrlerinen de úzdikter qatary molaıdy. Árıne, jarys bolǵasyn, jeńý bar, jeńilis bar. О́z elimizde ótkizilip jatqan sporttyq sharada kóshten qalýdy ar sanaǵan sportshylar úmitti aqtady. Bizdiń sportshylar shynynda da erledi. Sóıtip, Ońtústik Koreıa quramasy 13 altyn, 12 kúmis, 13 qola medalmen úshinshi oryndy, Japonııa 13 altyn, 24 kúmis, 17 qola medalmen ekinshi or­ynnan kórindi. Al Qazaqstan quramasy óz qor­jy­nyna 32 altyn, 21 kúmis, 17 qola salyp, jeńis­tiń bıik shyńynan oryn tepti. Osylaısha, VII Qysqy Azııa oıyndarynda Qazaq eliniń án­u­ra­n­y 32 ret shyrqalyp, 32 márte kók baıraǵymyz kókte jelbiredi. TÁÝELSIZDIK MEREKESINE JAŃA SPORTTYQ QADAMMEN Osy ýaqytqa deıin el arasynda ultymyzǵa tán sport túrlerine basty nazar aýdarylmaı kelgendigi týraly másele jıi aıtylyp qalatyn. Bıylǵy jylǵy elimizdiń 20 jyldyq mereıtoıy barysynda memleket tarapynan jasalǵan ıgi qa­dam sportshylarymyzdy ǵana emes, jankúıer­ler­di de beıjaı qaldyrmady. О́ıtkeni, bul sharaǵa alǵash ret memlekettik mańyz berilip, ári onyń el Táýelsizdigi merekesine arnalǵandyǵy basty na­zarda ustalyp, Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń júl­desi úshin qazaq kúresinen «Qazaqstan barysy» atty jarys uıymdastyrylǵan edi. Bıylǵy jyl­ǵy 20 tamyzda Astana qalasynyń «Dáýlet» sport kesheninde Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń júldesi úshin qazaq kúresinen «Qazaqstan barysy» atty respýblıkalyq jarys ótkizildi. Jarysty Qazaq­stan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Bas­shy­synyń orynbasary M. Áshimbaev ashty. Bıyl tuńǵysh ret ótkizilgen aıtýly jarysta 14 oblys, Astana, Almaty qalalarynan úzdik dep tanylǵan 64 balýan beldesti. Absolıýttik salmaq dáre­je­sinde kúresken balýandar arasynda «Qazaqstan barysy» ataǵy men 150 myń AQSh dollary sarapqa salyndy. Jarys qorytyndysy boıynsha I oryndy, «Qazaqstan barysy» ataǵyn jáne 150 myń AQSh dollaryn Ulan Rysqul (Qyzylorda oblysy) jeńip alsa, «kúmis belbeý» men 30 myń AQSh dollary II oryndy ıelengen Beıbit Ystybaevqa (Jambyl oblysy) tabys etildi, III oryndy – «qola belbeý» men 10 myń AQSh dollaryn Shalqar Jolamanov (Shyǵys Qazaqstan oblysy) jeńip aldy. Sonymen qatar, júldeger sportshylardy daıyndaǵan jattyqtyrýshylarǵa tıisinshe 50 myń, 10 myń jáne 5 myń AQSh dollary tapsyryldy. Sondaı-aq, aǵymdaǵy jyldyń tamyz aıynyń 19-20 kúnderi Astana qalasynyń Beıbitshilik pen kelisim saraıynda «Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy» aıasynda Sport kúni – kásibı merekesine oraı­las­tyryp, qoǵamnyń, memlekettiń jáne bız­­nes­tiń qatysýymen I Sporttyq forým ótkizildi. Forým aıasynda dene shynyqtyrý men sport salalary boıynsha ár túrli taqyrypta dóńgelek ústelder jáne kórmeler uıymdastyrylyp, dene shynyqtyrý men sportty damytý jónindegi yntymaqtastyq týraly Týrızm jáne sport mınıstrligi men Aýyl sharýashylyǵy, Aqparat jáne baılanys, Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym, Qorǵanys, Ishki ister mınıstrlikteri jáne Astana qalasy ákimdiginiń arasyndaǵy memorandýmdarǵa qol qoıyldy, sondaı-aq, Qazaqstan sportynyń damýyna at salysyp, joǵary belsendilikpen kózge túsken jáne qoldaý kórsetip júrgen azamattar, sport basshylary, belgili sport jýrnalısteri marapattaldy. Sonymen birge, aýyl sportyn damytýǵa ba­ǵyttalǵan «El Qaıraty» respýblıkalyq aýyldyq dene shynyqtyrý-sport qoǵamy» qoǵamdyq bir­lestiginiń tusaýkeser jınalysy ótti. Memleket tarapynan bıylǵy merekelik jyl­da ótkiziletin sharalar legi bir bul emes. Olar­dyń ishinen aýyz toltyryp aıtar jańalyǵy «Táý­elsizdik jyldary Qazaqstan sportyna úles qos­qan eldiń ataqty sportshylarymen Memleket Bas­shysynyń kezdesýin uıymdastyrý» jáne Táý­elsizdiktiń 20 jyldyǵyna arnalǵan Ulttyq sport túrleri festıvalin ótkizý bolyp otyr. Festıvaldi ótkizýdegi maqsat – Qazaqstan Prezıdentiniń halyqqa Joldaýynda aıqyndalǵan mindetterdi oryndaý, ulttyq sport túrlerin, sonyń ishinde aýyl sportyn tanytý jáne damytý, jastardy sportpen shuǵyldanýǵa tartý, halyq arasynda salamatty ómir saltyn nasıhattaý. Festıvaldiń reglamentine sáıkes oǵan 14 oblystyń, Astana men Almaty qalalarynyń eń myqty sportshylary qatysady. Aqtyq jarysqa 1700 sportshy qatysady. Festıval Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdigi, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, Qazaqstan halqy Assambleıasy, «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasy jáne respýblıkalyq Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń qoldaýymen ótedi. Al, qorytyndy sharalar retinde Táýelsiz­dik­tiń 20 jyldyǵyna oraılastyrylǵan sport keshenderi men ortalyqtary ashylýynyń saltanat­ty rásimderin ótkizý jyl sońyna josparlanyp otyr. Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn ótkizý boıynsha is-sharalar jospa­ry­nyń tarmaǵyn oryndaý sheńberinde mınıstrlik salynǵan jáne salynyp jatqan sport keshenderi men sport obektileri boıynsha belgili jumys júrgizýde. Sonymen qatar, bıylǵy 4 jeltoqsanda «Sergektik» uranymen respýblıkalyq aımaqtarynda hokkeı korttaryn, shańǵymen jappaı syrǵanaý úshin, shańǵy trassalary men muz aıdyndaryn ashý josparlanyp otyr. Osy sharalarǵa sport áýesqoılary, jalpy bilim beretin mektepterdiń, kolledjderdiń, áske­rı mekemeler, sporttyq klýbtar, BJSM, memlekettik organdardyń, kásiporyn uıymdarynyń qyzmetkerleri jáne barlyq nıet bildirýshiler qatysady dep josparlanýda. Beıbitkúl TOQABAEVA. (Maqala Týrızm jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha jazyldy).