Dúldúl aqyn Ilııas Jansúgirov: «Janyna halqymyzdyń jylqy jaqqan, jylqyǵa jetpegen kóz jaýtań qaqqan...» degenindeı jeksenbiniń ala tańymen talasa oıanǵan astanalyqtar qalanyń ońtústik-batysynda ornalasqan atshabardy betke alyp aǵylsyn kep. Tipti jeńil kóliktiń kóptigi sonshalyq, yǵy-jyǵy, yzyń-shý mashınalar legi – jasyl kıizde shashyla uılyqqan isek qoıdyń asyǵyndaı jypyr-jypyr.
Elmen birge entelep biz de jettik. Atshabardyń alańqaıynda jarys jolyna shyǵatyn júırikter kún súıgen saýyryn alma-kezek shaıqap, alda bolatyn bir shabysty kánigi túısigi sezgendeı, oqyrana kezilip, pysqyra shulǵıdy. Al atshabardyń batys bókterindegi adamdar otyratyn qııa betkeı, qıyr jondaǵy oryndyqtarda ıne shanshar jik bolsashy. Kópshilik kóńildi. Arqanyń maıda samal jeli shaıqap, dalanyń gúl kómkergen jasyl quraǵyndaı terbeledi. Munda kimder joq dersiz. Aq taıaǵyna súıengen aqsaqal, aq jaýlyǵy jelbiregen áz-ana, tulpar tuıaǵynyń dúbirin ańsaǵan atqumar azamattar men sándi jeleńi jelbiregen bıkeshter, tipti aýzynan aq ýyzy keppegen búldirshinder de osynda jınalypty.
Osyndaıda eriksiz eske túsedi eken: «Vestnık Evropy» jýrnalynyń 1809 jylǵy № 7 sanynda eýropalyq saıahatshylar jazǵan «Qazaqtar túlik maldyń ishinen jylqyny erekshe qasterleıdi. Olardyń báıge, qyz qýý, kókpar oıyndaryna álemde at qulaǵynda oınaıdy degen aǵylshyndardyń ózi olarmen baq synasýǵa jaraı qoımas» degeni.
Rasynda, astyndaǵy atyn artyq kóretin qazaqtyń búgingi uly dúbir, ulaǵatty shara, aıtýly toıy – EKSPO-nyń aıasynda osyndaı báıge túrlerinen halyqaralyq standartqa saı jarystardyń uıymdastyrylýy jáne sonymen qatar, bárinen ulttyq oıyn túrlerinen (qyz qýý, teńge ilý, jamby atý, t.b.) kórsetilim usynylýy sheteldikterge bul qazaqtyń kim ekenin tanytsa, óz qazaǵymyzdyń ózegi talyp ańsap júrgen meıirine qanǵandaı boldy.
* * *
Keshikpeı saǵat kúndizgi 11-lerdi soǵyp, kún sıyr sáskeden sál aýǵanda kópshilik kútken jarys ta bastaldy. Bul jolǵy dúbirli dodaǵa elimizdiń 14 oblysy jáne Astana, Almaty qalalarynan ártúrli jasta jáne árqıly qashyqtyqqa jarysatyn 150-den astam júırik qatyssa, bulardyń syrtynda 2400 metrlik lyp etpe ushqyr attar saıysyna sonaý Bashqurtstan, Osetııa, Qarashaı-Sherkes, О́zbekstan, Polsha, Qyrǵyzstannan shańtımes júırikter kelip topyraǵy býsanǵan atshabardyń apshysyn qýyrdy.
Qazaqtyń qulager aqyny Ilııas Jasúgirov: «Shydar ma qazaq jany ushyp ketpeı, attarǵa shań shyǵaryp kele jatqan» degenindeı, áýeli jarys jolyna 2400 metr qashyqtyqqa lep etip shabatyn 16 shańtımes júırik jiberildi. Aýyzdyǵymen alysyp alańǵa bettegen qyzbel, qapshyq saýyr, ushkir tumsyq, tar súbeli júırikterdiń aldy bolyp osetııalyq atbegi Turat Satarov baptaǵan T.Tıgıevtiń «Grı d Ase» atty boz júırigi top jarsa, oǵan quıryq tistesip qyrǵyzstandyq ushqyr jıren «Kommander holl» men kerekýlik Q.Aqsaqovtyń
qyzbel kúreńi ekinshi-úshinshi oryndardy bólisti.
Odan keıin kórermender asyǵa kútken 25 shaqyrymdyq alamanǵa 32 júırik jiberildi. Shý degende sóreden sergek shyqqan jylqylar tórt aınalymnan soń qojyrap sala berdi. Tipti baby bolmady ma nemese baǵy taıdy ma júırikterdiń jartysy jarys jolynan jolaı shyǵyp qalyp jatty. Onyń ústine atshabar sheńberi de tarlyq etkeni baıqalyp tur. Keıbir qysqa aınalymǵa daǵdylanbaǵan jylqylardyń tynysy tarylyp, entigi jedeldep, shabysy shatasyp qalǵandaı syńaıdy ańǵardyq...
Sonymen máre syzyǵyn birinshi bolyp atyraýlyq D.Myrzahanovtyń «Jelqanat» atty júırigi kesip ótti. Ekinshi oryn – Almaty oblysynan kelgen atbegi E.Baıbatyrovtyń kúreńine tıse, kelesi oryn taǵy da osy oblystyń tulpary «Buırajalǵa» buıyrdy.
Kelesi 15 shaqyrymdyq top báıgege 25 júırik jiberildi. Bul saıysta Almaty oblysy atynan qatysqan Á.Nazarbaevtyń «Súlikqarasyna» jylqy jetpedi. Jaryqtyqtyń shabysy-aı! Áýeli aryndaı tartyp otyrdy da, sońǵy aınalymda údemelige aýysty. Ústindegi shabandoz balanyń tarta-tarta qoly qarysyp, qysa-qysa taqymy talǵandaı boldy. Kelesi oryndardy – batysqazaqstandyq A.Oljabaevtyń «Aqkózi» men Almaty oblysynyń júırigi «Shyraı» ıelendi.
Odan keıingi 7 shaqyrymdyq jarys jolyna shyqqan 25 jorǵa aqyryna deıin júristerinen jańylmady. Shapqynǵa da salmady, ekpindetip taıpaldy da otyrdy. Birinshi bolyp Aqmola oblysynyń jorǵasy «Elvýd veb» atty kúreń (ıesi M.Mustafaev) top jarsa, astanalyq S.Túsipbekovtyń torysy ekinshi, almatylyq Te Elenanyń «Seppelınasy» úshinshi oryndy ıelendi.
Budan soń atshabarǵa jınalǵan kópshilik 7 shaqyrymǵa jiberilgen 35 qunannyń jarysyn tamashalady. Dúr etip kóterilgen aıdyn kóldiń dúregeı úıregindeı dúrkireı jónelgen qunandar ekinshi aınalymnan keıin-aq shashyrady. Dese de, Almaty oblysynan kelgen A.Jumabekovtiń «Doranyna» jeter jylqy bolmady. Kelesi oryndarǵa – jambyldyq E.Jappasovtyń «Sportıgi» men astanalyq N.Orazbaevtyń «Majory» ıe boldy.
Jarysty uıymdastyrýshylar sońǵy týrǵa kórermenniń qanyn qyzdyryp, kóńilin sergiter naǵyz shańtımes 16 ushqyrdy 1800 metrge daıyndaǵan eken. Shynynda shańtımester shabysy jurtty shý etkizdi. Bir-birinen omyraý ozdyryp, arshyndaı aıaq tastaǵan tasqan shabystan N.Sharshenbaevtyń «Shańtımesi» sýyrylyp shyqsa, E.Jappasovtyń «Imperıal Regalııa» atty torysy men A.Shynaıdarovtyń «Enı kýeschns» deıtin ushqyry ekinshi-úshinshi oryndardy bólisti.
Joǵarydaǵy jarys baǵdarlamasy boıynsha: alaman báıge, top báıge, jorǵa jarysy, qunan báıgeniń júlde qory – 36 mln teńgeni qurasa, 1880 jáne 2400 metrlik ushqyr attar jarysynda berilgen syıaqy qory odan da qomaqty – 63,6 mln teńgeni quraǵan eken. Júlde 5-shi orynǵa deıin berildi.
Jarys jeńimpazdaryna taǵaıyndalǵan arnaıy kýbok pen júldegerlerge buıyrǵan ashqalaı syılyqty Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly, Astana qalasynyń ákim Áset Isekeshev, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń qurmetti prezıdenti Qaırat Satybaldyuly, Parlament Májilisiniń depýtaty Bekbolat Tileýhandar tabystady.
Beken Qaıratuly, «Egemen Qazaqstan»