– Maratbek Sámenbekuly, sizdi burynǵy sportshy retinde bilemiz, isker basshy retinde de jaqsy qyryńyzdan kórinip kelesiz. Basshylyq qyzmette bir Olımpıadalyq sıkldy ótkizip úlgerdińiz. Aldaǵy tórt jyldyqqa daıyndyq qalaı júrip jatyr?
– Tokıo Olımpıadasyna daıyndyqty birqatar ózgeristermen bastap kettik. Eń birinshi qyzdar quramasynyń aǵa bapkerin aýystyrdyq. Jańa jyldan bastap qyzdardy Galbadrah Otgonsesegtiń jeke bapkeri Enhbaatar Dashjams jattyqtyryp júr. Sondaı-aq, quramaǵa birneshe jas balýandardy aldyq. Balýandardyń kúresin jaqsartý maqsatynda jattyǵý júıesin ózgeris engizip, jańa ádispen daıyndap jatyrmyz.
– Jaqynda ǵana aıaqtalǵan Azııa chempıonatyn bir sholyp ótseńiz? Qaı salmaqtaǵy dzıýdoshy senimdi aqtady, qaı salmaqtaǵy balýannyń kúresi kóńilden shyqpady? Jáne qaı dzıýdoshyǵa keshirimmen qaradyńyzdar?
– Azııa chempıonatyna 60 kıloda jas balýan Ǵusman Qyrǵyzbaevty apardyq. О́kinishke qaraı, Ǵusman birinshi aınalymda tóreshiniń qateliginen jarystan shyǵyp qaldy. Qyrǵyzbaev bolashaǵynan úmit kúttiretin balýanymyzdyń biri. 66 kılodaǵy Azamat Muqanov óz múmkindigin paıdalana almady. Qyrǵyz balýanynan osymen ekinshi ret utyldy. Al, Eldos Jumaqanovtyń beldesýi kóńilden shyqty. Senimdi tolyq aqtady deýge bolady. Ol fınalda Rıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri An Ba Ýldan jeńildi demesek, fınalǵa deıin jaqsy kúresti. Jansaı Smaǵulov (73 kg) ta óte jaqsy kúres kórsetti. Qola úshin kúreste ol 4 mınýt boıy japon balýanymen teń kúresip, sońǵy ýaqytta jeńisti julyp aldy. Jansaı Olımpıadadan keıin jańa salmaqqa aýyssa da, 73 kılonyń birinshi nómirli balýany atandy. Azız Qalqamanuly (81 kg) sońǵy ýaqytta ala-qula beldesip júr. Biraq, osy joly jaman kúresti dep aıta almaımyn. Islam Bozbaev (90 kg) tártibiniń nasharlyǵyna baılanysty Ulttyq quramadan shettetilip, 2 jyldan soń qaıta oraldy. Ol osy chempıonatta Álem chempıony atanǵan myqty balýandardy ońaı utyp, shırek fınalda tájik balýanynan utylyp qaldy. Islamnyń osy tusta daıyndyǵy az bolǵany kórinip qaldy. Maksım Rakov (100 kg) jaqsy kúresimen kózge tústi. Azııa chempıony atandy. О́ziniń Azııada myqty ekenin 8 jyldan soń taǵy bir dáleldedi. Bir ókinshtisi, aýyr salmaqta balýandardyń kúresi kóńilden shyqpaı júr.
Al, qyzdar kúresin aıtar bolsaq Galbadrah Otgonseseg Azııa chempıonatynyń fınalynda óziniń burynǵy otandasynan utylyp, kúmis alyp qaldy. Endi Galbadrahty álem chempıonatyna jaqsy daıyndap, sol jaqtan altyn alamyz dep úmittenip otyrmyz. Basqa qyzdardyń kúresine de kóńilimiz toldy. Jalpy, Azııa chempıonatyna ortasha degen baǵa berýge bolady.
– Bıyldan bastap qyzdar quramasyn Galbadrah Otgonsesegtiń jeke bapkeri Enhbaatar Dashjams jattyqtyryp jatqanyn aıtyp qaldyńyz ǵoı. Jalpy, shetelden bapker aldyrtý qanshalyqty durys?
– Qazirgi ýaqytta shetten bapker alyp kelý bizge óte tıimdi. Enhbaatar Dashjams qyzdar quramasyn jattyqtyrǵaly alty aıǵa jýyqtady. Ázirshe qyzdarymyz kóńil kónshitetindeı nátıje kórsetip jatqan joq. Biraq, jańa bapkerdiń arqasynda qyzdardyń tehnıkalyq, fızıkalyq múmkindikteri jaqsaryp keledi. О́tken tórt jyldyqta erler quramasyna da keńesshi alyp kelgen bolatynbyz. Biraq, ol keńesshimen bıylǵa kelisimshartqa otyra almadyq. Oǵan basqa elden usynys túsip, sol jaqqa ketti. Shetelden bapker aldyrtý álemdik úrdis der edim.
– Galbadrah Otgonseseg dep qaldyq qoı. Fýtbol tilimen aıtsaq Galbadrahty Qazaqastanǵa ákelý sátti transfer bolǵan sııaqty. Aldaǵy ýaqytta Ulttyq quramada osyndaı transfer bolýy múmkin be?
– Biz bul sportshynyń tek ózin emes, jattyqtyrýshysymen birge alyp keldik. Eń birinshi másele bul jerde jattyqtyrýshyda. Galbadrah Qazaqstanǵa kelgende reıtıngtegi ornyn jańadan bastap, bir jyl ishinde úzdik ondyqqa endi. Bul da bapkeriniń arqasy. Menińshe, osy bir sportshy bizge jetkilikti. Qalǵan salmaqtarda ózimizdiń balýandardy daıyndaımyz.
– 66 kılodaǵy tájirıbeli balýan Azamat Muqanov týraly pikirińiz qandaı? Azamat kóp jarystarda jartylaı fınal, fınalǵa deıin jetip, sheshýshi sátte jeńilip qap jatady. Buǵan ne sebep dep oılaısyz?
– 66 kılo álemde básekelestik óte joǵary salmaq. Azamat Muqanov 2013 jylǵy álem chempıonatynyń kúmis júldegeri ekenin umytpaýymyz kerek. Ol sambo sportynan dzıýdoǵa aýysqan sportshy. Kúresi óte erekshe. Elimizde júıke júıesi myqty sportshylardyń biri – osy Azamat. Tózimdi. Muqanovtyń sátsiz kúresip júrgeni jattyǵýynan dep oılaımyn. Qazir óz salmaǵyńnyń úzdigi bolsań, sportshynyń bári saǵan daıyndalady. Sondyqtan, Azamat 2013 jyl Álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atanǵan soń daıyndyǵyn eki esege kóbeıtý kerek edi.
– Quramadan eki jylǵa shettetilgen Islam Bozbaev qaıta oraldy. Islamnyń Azııadaǵy kúresine qandaı baǵa beresiz?
– Shynyn aıtý kerek, Islam Bozbaev elimizdiń óte myqty sportshysy. Myqtylyǵy sonshalyqty, oılamaǵan jerden jeńisti julyp alady. Tipti, álemniń úzdik degen sportshylaryn op-ońaı jeńip ketedi. Basqa eldiń sportshylary qarsylasynan qorqyp, daıyndalyp júrse, Islam tatamıge shyǵady da esh qıyndyqsyz qarsylasyn utady. Osyndaı sportshylarǵa biz óte úlken senim artamyz. Bul sportshynyń da Olımpıada, Álem chempıony atanýǵa múmkindigi óte mol, barlyǵy tek ózine baılanysty.
– Bıyldan bastap dzıýdo sportynyń erejesi ózgergeni belgili. Jańa erejeni jankúıerlerge túsinikti tilmen aıtyp berińizshi?
– Bıyldan bastap qoldanysqa engen ereje jeke ózimniń kóńilimen shyqty. О́ıtkeni, aldyńǵy erejede upaı bolmasa da bir eskertýmen jeńiske jete beretin al, qazir sportshy eskertý alsa utylmaıdy. Tek qosymsha beldesýde ǵana eskertý alyp jeńilýi múmkin. Bul jerde taza ádis jasap, upaı alyp qana utasyz. Eski erejede 2 «vazarı» upaıy taza jeńis dep esepteletin. Qazir 10 «vazarı» jasasańyz da taza jeńis bolyp eseptelmeıdi. Bul erejeler utylyp jatqan balýandarǵa múmkindik beredi. Burynǵy erejede aıaqtan ustasa, jarysty toqtatyp, jeńisti qarsylasqa berse, qazir birinshi ret aıaqtan ustasańyz eskertý, ekinshi ret ustasańyz ǵana jarystan shettetedi. Bir jaǵadan ustap tursa eskertý beriledi, biraq ádis jasasa eskertý berilmeıdi.
Áńgimelesken Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»