Ishi keýek, sanasy bos oqýshyǵa eshqandaı yrym kómektese almaıdy. Osyndaıda Abaıdyń ataqty sózi tilge orala beredi: «О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, eńbegiń men aqylyń eki jaqtap!». Negizi, kórshiniń oqýǵa túsip ketken balasyn basqalaı paıdalaný kerek. Qalaı daıyndaldy? Neni oqydy? Jyl boıy (jyldar boıy) jınaǵan, jattaǵan dúnıesi kádesine qanshalyqty jarady? Emtıhan kezinde qandaı jaǵdaıdy bastan keshti? Mine, oqýshyǵa álgindeı bolymsyz yrymnan góri, osy máseleler kóbirek kómektesedi. Al, aldyńǵylar assa aqyl aıtýy múmkin, biraq, seni daıyndaýǵa qaýqarsyz. Qysqy demalysqa kelgen aǵa-ápkelerdi az torýyldaǵan joqpyz, biraq, jarytymdy jaýap estip kórmeppiz. Aıtatyny sol: «Jaqsylap daıyndal!». Bul onsyz da kúnde estip júrgen sóz. Qońyltaqsyp-aq qalasyń. Álbette, ońashada «tek qana test tapsyratyn pándermen bol, qalǵanynan paıda az», dep, áldeneni ańǵartqandaı bolatyndary da bar. Degenmen, az ýaqyt ishinde ony óziń de túsine bastaısyń. UBT óter-ótkenshe qazaq oqýshylary psıhologııalyq qysymnan aryla almaı-aq qoıady. Bul qysym kóbine muǵalimder men ata-analar tarapynan túsedi. Oqýshyǵa túsetin qysymnyń negizgisi – ártaraptan aıtylatyn túrli keńester. Eń aldymen, tańǵy saǵat 5-6-da turyp daıyndalý kerek degen kózqaras. Este tez saqtalatyn kórinedi. Biraq, sonyń paıdasynan zııany kóp pe deımin. Qanbaǵan uıqy, tynyǵyp úlgermegen mı oıdy adastyrǵysh keledi. Uıqysy qanbaǵan, qarny ash adamǵa ilim qonýshy ma edi?! Bir apta bir pánge, ekinshi apta basqa pánge daıyndalý degen de durys emes. Araǵa biraz ýaqyt túsip ketken soń, jattaǵan dúnıeler kómeskilene bastaıdy. Bir kúndi bir pánge arnaý da asa jaqsy tásil deı almas edik. Ár pán ret-retimen kún saıyn josparly túrde qaıtalanyp otyrýǵa tıis. Mundaıda kóldeneń jurt aqyl aıtqysh keledi. «Test kitapshasy bilim bolmaıdy», deıdi. Bul aqyldy alsań, mektep baǵdarlamasyna saı jáne odan tys qanshama kitap oqý kerek bolady. Árıne, artyq bilim bas jarmaıdy, oqyǵan jaqsy. Biraq, aldyńda turǵan ýaqyt óte qysqa. Sony tıimdi paıdalanyp qalmaq kerek, sol sebepti testten bas tartý múlde múmkin emes. Bul jerde qazaqtyń «zamanyń túlki bolsa...» qaǵıdasy basty orynǵa shyǵady. Emtıhan test túrinde óte me? О́tedi! Demek, qazaqsha aıtqanda qıqańdaýdyń reti joq. Qulaǵyńdy ár aýyzǵa bir tosyp, «test – bilim bolmaıdy eken» dep júrgende, ýaqyt ótip ketedi. Bilimge qumartsań – oqýǵa tús! Al, oqýǵa túsýdiń bir-aq joly bar – UBT. Test túrindegi emtıhandy joǵary bilimge jetkizetin baspaldaq dep qabyldaý kerek. Qalǵan bilimdi qalaı jınaıtynyn aýzy aqqa tıgen soń árkim ózi kóre jatady. UBT týraly el aýzynda talaı áńgime aıtylady. Bul asa baıqalmaǵanymen, oqýshynyń jan dúnıesine áser etpeı turmaıdy. Máselen, adamnyń oıyna kirip-shyqpaıtyn suraqtar keledi-mys (Shyńǵys hannyń atynyń túsi, Abylaı hannyń etiginiń ólshemi degen sııaqty. Kózben kórip, qolmen ustap kelgen eshkim joq, ata-ana az ball alǵan balasyn aqtaý úshin, bala ózin aqtaý úshin qaıdan shyqqany belgisiz osy bir bos daqpyrtqa maı quıyp baǵady. Úlkender tarapynan «Balanyń mıyn ashytyp, qaı-qaıdaǵyny oılap tabady. Bala túgili, ózderi bile me eken sony?!» – degen sııaqty sózder de az aıtylmaıdy (mundaıdy estigen bala ońdyryp daıyndalar ma?!). Bul – deńgeıi tómen oqýshy men solardyń ata-anasy oılap tapqan alyp-qashpa «derek». «Qudaı eńbekterińdi jemeıdi», – deýshi edi bir ustazymyz, orta joldan kıligetin álgindeı áńgimelerdiń bárin jıyp qoıyp, oqýshy ustanatyn sóz, mine, osy. Qudaı eńbegińdi jemeıdi!.. «О́zińnen myqtymen dostas» deıdi fılosoftar, eń jaqsysy, ózińmen deńgeıles (tipti joǵary), básekelese alatyn qatarlasyńdy tanı bilý. Birige bilý. Jańaǵy aıtqan yrys ta bir juqsa – osyndaı qatarlasyńnan juǵýy múmkin. Eldiń balasy oqyp jatqan túrli kýrstar men aqyly mamandarǵa qolyń jetpedi me, ol da qorqynyshty emes. Olar da aspannan alyp eshteńe úıretpeıdi, maqtaýly mamandar da bilmekke qumar jasqa ǵana kómektese alýy múmkin. Eń jaqsy tásil – senen burynǵy talaı talapkerdi oqýǵa jetkizgen dástúrli daıyndyq. Josparly daıyndyqtan ótken, biraz qor jınap úlgergen oqýshy ýaqyt óte kele UBT-nyń qyr-syryn ózi de meńgere bastaıdy. Al, bul dárejege jetken bala eshkimniń aqyl-keńesine muqtaj emes. Bul úlken ólshemmen alǵanda, adamnyń óz jolyn tabýy dep atalsa kerek. Daıyndyq kezeńi de áıteýir bir bitedi. Emtıhan ótetin zalǵa kirip, aldyńa kelgen kitapshany ashar sát te jetedi. Alǵashqy suraq... Jáne sen jaýabyn biletin suraq. Kúnde kórip júrgen, jattaǵan suraq. Kelesi de sol. Odan keıingisin de bilesiń. Sonsha ýaqyt shekken ýaıym, keshken kúdik sol sátte arqańnan sypyrylyp túskenin sezesiń. Ysynyp-sýynyp otyrǵan aralyqta «Daıyndalǵanym qandaı jaqsy bolǵan!» – dep oılap úlgeresiń. Sosyn, kelesi betti senimdileý ashasyń... Taǵy da tanys suraqtar... Alda beımálim stýdenttik ómir qol bulǵaıtyndaı...
Almas NÚSIP, «Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy