Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń Joldaýy

Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Keńesi Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 53-babynyń 6) tar­maqshasyna jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Kon­stı­tý­sııalyq Keńesi týraly» 1995 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 2737 Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq zańy­nyń 17-ba­by 4-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasyna sáıkes Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Parlamentine «Qazaqstan Respýb­lı­kasyndaǵy kon­stıtýsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly» Joldaýyn usynady.

I.

Budan burynǵy Joldaý jarııalanǵannan keıin ótken jyl ishinde Qazaqstan memlekettiligi men onyń konstıtýsııalyq evolıýsııasy úshin aıtýly oqıǵalar boldy: Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy merekelendi jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2017 jylǵy 10 naýryzdaǵy № 51-VI Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn (budan ári – 2017 jylǵy 10 naýryzdaǵy Zań) qabyldaý arqyly iske asyrylǵan konstıtýsııalyq reforma ótkizildi.

Qazaqstan Respýblıkasy – zamanaýı konstıtýsıonalızmdi sáttilikpen ornyqtyrýdyń úlgisi bolyp tabylady. Negizgi Zańnyń mazmuny árbir adamnyń, qoǵam men memlekettiń ómir súrýiniń áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası, mádenı-gýmanıtarlyq jáne ózge de salalardaǵy muń-muqtajyna, elimizdiń alǵa ustaǵan basty baǵytyna sáıkes keledi.

Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes múshesi retin­degi mıssııasy, sondaı-aq Astanada ótip jatqan, jahandyq ekonomıkanyń damýyna degen qazirgi kózqarastardy bildiretin jáne azamattardyń ál-aýqatyn odan ári jaqsartýǵa, elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy bedelin arttyrýǵa qyzmet etetin EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórme sonyń kezekti kýási bolyp tabylady.

Konstıtýsııanyń áleýetin zańnamalyq jáne ózgeleı jolmen júzege asyrý, sondaı-aq Negizgi Zańnyń mátinine ózgerister men tolyqtyrýlardy ýaqtyly engizý arqyly konstıtýsıonalızm tuǵyrynyń myzǵymastyǵy qamtamasyz etiledi jáne onyń jańa jetistikteri iske asyrylady, Konstıtýsııanyń turaqtylyǵy men serpindiligi tıimdi túrde úılesedi, qoǵamdyq damýdyń talaptaryn boıyna qabyldaıdy. Bul konstıtýsııalyq saıasat Konstıtýsııanyń kepili, Respýblıkanyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń basshylyǵymen júıeli túrde, tereń ǵylymı negizdelip, aldyńǵy qatarly sheteldi tájirıbeni meılinshe uqyptylyqpen paıdalana otyryp jáne Qazaqstan qoǵamynyń barlyq segmentterin konstıtýsııalyq úderiske qatystyra otyryp júrgizilýde.

Respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan 1995 jylǵy Konstıtýsııanyń erejeleri men normalaryn, sondaı-aq 1998 jylǵy 7 qazandaǵy, 2007 jylǵy 21 mamyrdaǵy jáne 2011 jylǵy 2 aqpandaǵy zańdarmen engizilgen konstıtýsııalyq novellalardy iske asyrý qoǵam men memlekettiń kelbetin aıtarlyqtaı ózgertti, kezektilikpen júrgizilip otyrǵan kons­tı­týsııalyq qurylystyń durystyǵyn rastady.

Máselen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 1998 jylǵy 7 qazandaǵy № 284-I Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańymen Konstıtýsııanyń 19 babyna (33, 41, 42, 44, 48, 49-51, 52, 56, 57, 66, 68, 75, 82, 87, 91, 94, 95-baptar) túzetýler engizilgen bolatyn.

Memlekettik bıliktiń birtutastyǵy jáne bólinýi prın­sı­pin jetildirýmen qatar, qoldanystaǵy Konstıtýsııanyń negizinde qurylǵan jańa memlekettik apparat qyzmet isteı bastaýynyń alǵashqy jyldardaǵy qorytyndysy boıynsha, qazirgi zamanǵy demokratııalyq ınstıtýttar joǵary deńgeıde bekitilip, keıingi jyldary odan ári damytyldy.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2007 jylǵy 21 mamyrdaǵy № 254-III Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańymen 40 bapqa (2, 5, 9, 15, 16, 34, 41-44, 46, 47, 50-59, 61-64, 67, 68, 70-72, 74, 75, 81, 82, 84, 86, 87, 89, 91-baptar) túzetýler engizildi. Negiz­gi Zań sondaı-aq 94-1-bappen tolyqtyryldy.

2007 jylǵy konstıtýsııalyq reforma negizgi qoǵamdyq-saıası ınstıtýttardy jáne olardyń keleshektegi qyzmetin túsinýdegi jańartylǵan kózqarastarǵa bastaý boldy. Konstıtýsııaǵa engizilgen birqatar ózgerister men tolyqtyrýlar ózara baılanysa kele memlekettik bıliktiń maqsatyn, memleket fýnksııalarynyń mazmunyn jańasha aıqyndaýǵa, memlekettik organdardyń, qoǵamdyq birlestikterdiń jáne azamattardyń ózara qarym-qatynastarynyń prınsıpterin tujyrymdaýǵa, azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn memlekettik mańyzdy mindetterdi sheshýge keńinen tartýǵa, ózgerip otyratyn qoǵamdyq qatynastarmen barabar zańdyq normalar belgileýge múmkindik berdi.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna tolyqtyrý engizý týraly» 2011 jylǵy 2 aqpandaǵy № 403-IV Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańymen 41-bap Mem­le­ket bas­shysynyń kezekten tys saılaýyn taǵaıyndaǵan 3-1-tar­maq­pen tolyqtyryldy.

Konstıtýsııalyq Keńes birneshe márte atap ótkendeı, joǵary bılik tarapynan aıqyndalyp, dál ólshengen konstıtýsııalyq-quqyqtyq saıasat pen qundylyqtarǵa baǵyt­tal­ǵan konstıtýsııalyq-quqyqtyq praktıka ózara birin-biri to­lyqtyra túsedi, Negizgi Zańdy tıimdilikpen júzege asyrýǵa septigin tıgizedi, onyń erejeleri men normalaryn oryn­daýdyń jáne qoldanýdyń sapasyn, azamattar men memle­ket­tik qyzmetshilerdiń quqyqtyq oı-sanasynyń deńgeıin art­tyrýǵa jumys isteıdi.

2007-2016 jyldary qoǵam men memlekette tıisti sharalar keshenin júzege asyrý nátıjesinde, Prezıdent, Parlament jáne Úkimet arasynda ókilettikterdi sońyra 2017 jyly qaıta bólýge, sondaı-aq konstıtýsııalyq baqylaý mehanızmin, sottar men prokýratýranyń, jergilikti memlekettik basqarý men ózin-ózi basqarýdyń uıymdastyrylýyn jetildirýge alǵysharttar jasaldy.

2017 jylǵy konstıtýsııalyq reforma «Qazaqstan-2050» Strategııasy, Qazaqstannyń neǵurlym damyǵan otyz eldiń qataryna kirýi turǵysynda qoǵam men memleketti kezek­ti­lik­pen jan-jaqty jańǵyrtý jolyndaǵy jańa zańdy kezeń bol­dy. Ol Respýblıka Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Bes ıns­tıtýsıonaldyq reformasy oryndalǵanyn kórsetedi jáne Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrý kezeńi aıasynda sapaly ósýi jáne jahandyq básekege qabilettilik jaǵdaıynda elimizdiń berik pozısııalary qamtamasyz etilýi úshin saıası-quqyqtyq alǵysharttar jasaıdy.

2017 jylǵy 10 naýryzdaǵy Zańmen Konstıtýsııanyń 25 babyna (2, 4, 10, 39, 41, 44, 45, 49, 53, 55, 57, 61, 64, 66, 67, 70, 72-74, 79, 81, 83, 86, 87, 91-baptar) túzetýler engizildi.

Novellalardyń birqatary Konstıtýsııanyń qolda­ny­latyn quqyq júıesindegi ústemdigin jáne elimizdiń búkil aý­maǵynda onyń sózsiz oryndalýyn qamtamasyz etýge, memleketti basqarýdy jetildirýge, adamnyń jáne azamattyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge, azamattardyń konstıtýsııalyq mindetterin oryndaýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Zańmen Memleket basshysynyń konstıtýsııalyq már­te­besin naqtylaý, Parlament pen Úkimettiń rólin, der­be­s­ti­gin jáne jaýapkershiligin kúsheıtý, memlekettik bıliktiń bir­tutastyǵy jáne bólinýi prınsıpin eskere otyryp, bılik ókilettikterin Prezıdenttiń, Parlamenttiń jáne Úkimettiń arasynda qaıta bólý arqyly prezıdenttik basqarý nysanyn demokratııalyq jańǵyrtý júzege asyryldy. Sot júıesi men prokýratýranyń konstıtýsııalyq negizderin naqtylaý qarastyrylǵan.

Konstıtýsııanyń qoldanylý tıimdiligin arttyrý maq­sa­tynda 2017 jylǵy 10 naýryzdaǵy Zańmen kon­stı­tý­sııa­lyq baqylaý ınstıtýty kúsheıtildi jáne Kon­stıt­ý­sııalyq Ke­ńestiń jaýapkershiligi artty.

Aıryqsha qorǵalatyn konstıtýsııalyq qundylyqtar tizbesi keńeıtildi: «Konstıtýsııada belgilengen memlekettiń táýelsizdigi, Respýblıkanyń birtutastyǵy men aýmaqtyq tutas­ty­ǵy, ony basqarý nysany, sondaı-aq táýelsiz Qazaq­stan­nyń negizin salýshy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy irgesin qalaǵan Respýblıka qyzmetiniń túbegeıli prınsıpteri jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń mártebesi ózgermeıdi» (Konstıtýsııanyń 91-babynyń 2-tarmaǵy).

Zańmen engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar Res­pýb­l­ıkanyń konstıtýsııalyq qundylyqtaryn jáne qyz­met­iniń túbegeıli prınsıpterin jańa mazmunmen tolyq­tyra túsedi. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń – Elbasynyń bastamasymen ótkizilgen konstıtýsııalyq reforma elimizdiń tarıhı evolıýsııasynyń logıkasyna saı keledi jáne prezıdenttik basqarý nysany ózgermeı, onyń odan ári demokratııalyq damýyn qamtamasyz etedi.

Osy Zańǵa jasalǵan júıeli taldaý kórsetkendeı, óz jıyntyǵynda túzetýler Konstıtýsııanyń ózgertilgen normalarynyń mazmunyn aıqyndap qana qoımaı, ózgeristerge ushyramaǵan erejeleri men normalarynyń quqyqtyq maǵynasyn da keı kezderi jańartyp otyrady. Bul jaǵdaı konstıtýsııalyq qaıta ózgertýlerdiń jalpy zańdylyqtary men trendterin jáne keıinnen resmı túsindirýdiń baǵyt-baǵdaryn bólip kórsetýge negiz bolady (Konstıtýsııalyq Keńestiń 2017 jylǵy 17 sáýirdegi № 2 normatıvtik qaýlysy).

Konstıtýsııalyq Keńes, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń jańartylǵan mátini elimizdiń turaqty damýynyń basymdyqtaryna, Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń pikirin keńinen eskere otyryp jáne Negizgi Zańnyń kirispesinde, 1-babynyń 2-tarmaǵynda jáne 91-babynyń 2-tarmaǵynda baıandy etilgen konstıtýsııalyq qundylyqtardy sózsiz saqtaı otyryp qoǵam men memleketti tereńinen qaıta ózgertýge sáıkes keledi dep esepteıdi.

Eýropa Keńesiniń Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııasy (Venesııa komıssııasy) óziniń 110-jalpy sessııasynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańnyń jobasy boıynsha oń qorytyndy berdi. Venesııa komıssııasynyń pikirinshe, «Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq ózgerister memleketti demokratııalandyrý prosesindegi alǵa basylǵan qadam bolyp tabylady. Reforma eldiń odan ári damýyna durys baǵyt beredi jáne aıqyn progrestiń kýási bolyp tabylady. Tutas alǵanda Parlamenttiń jáne atap aıtqanda onyń palatalarynyń rólin joǵarylatý, Prezıdenttiń keıbir fýnksııalaryn Úkimetke berý, onyń Parlamentke esep berýi jáne baqylaýynda bolýy mehanızmderin kúsheıtý – 1998 jáne 2007 jyldary ótkizilgen budan burynǵy konstıtýsııalyq re­formalardyń logıkasyna sáıkes keletin oń ózgeris bolyp tabylady».

Konstıtýsııalyq Keńes, Elbasynyń ústimizdegi jylǵy 12 sáýirde halyqqa arnaǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda baıandy etilgen irgeli ıdeıalardy tolyǵymen qoldaı otyryp, Negizgi Zańda baıandy etilgen asa mańyzdy konstıtýsııalyq qundylyqtar óz máninde ulttyq múddeler men konstıtýsııalyq patrıotızmniń jıyntyǵyn quraıdy dep esepteıdi. Respýblıka Prezıdenti memlekettik ınstıtýttardyń qyzmetin baǵalaý kezinde onyń ózektiligin óziniń quqyqtyq sheshimderinde, kópshilik aldynda sóılegen sózderinde birneshe márte atap ótken bolatyn.

II.

2017 jylǵy 10 naýryzdaǵy Zańnyń novellalaryn tıisinshe iske asyrý maqsatynda Memleket basshysy konstıtýsııalyq túzetýlerdi júzege asyrý jáne elimizdiń qoldanystaǵy quqyǵynyń búkil aýqymyn jańartylǵan Konstıtýsııaǵa sáıkestendirý jóninde mindet qoıdy. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2017 jylǵy 10 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn iske asyrý jónindegi sharalar kesheni týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2017 jylǵy 13 naýryzdaǵy № 437 Jarlyǵynda ýákiletti memlekettik organdarǵa zańnamalyq, uıymdastyrýshylyq jáne ózge de sharalardy qabyldaý tapsyryldy.

Atalǵan Jarlyqty oryndaý maqsatynda Konstıtýsııalyq Keńes «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Keńesi týraly» 1995 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 2737 Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq zańynyń 36-baby 1-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyna sáıkes 2017 jylǵy 17 sáýirdegi № 2 normatıvtik qaýlymen Negizgi Zańnyń budan buryn qoldanylyp kelgen normalaryna negizdelgen óziniń birqatar qorytyndy sheshimderin qaıta qarady.

Júrgizilgen jumys nátıjesi boıynsha Konstıtýsııalyq Keńes qaıta qaralǵan barlyq qaýlynyń ishinde 6 normatıvtik qaýlynyń kúshin tolyǵymen, 21 qaýlynyń kúshin ishinara joıdy.

Bul rette Negizgi Zańnyń ózgertilgen jáne tolyqtyrylǵan normalaryna sáıkes kelmeıtin normatıvtik qaýlylardyń kúshi tolyǵymen, al Konstıtýsııalyq novellalarǵa sáıkes kelmeıtin jekelegen erejelerin alyp tastaǵanda, Konstıtýsııa normalaryn túsindirýdiń ishki qısyny men ózara baılanysy, mazmuny men maǵynasy joǵalmaıtyn normatıvtik qaýlylarynyń kúshi ishinara joıyldy.

Shyǵarylǵan sheshimdi oryndaýdyń tártibin aıqyndaı otyryp, Konstıtýsııalyq Keńes normatıvtik qaýlylardy qaıta qaraý osy atalǵan normatıvtik qaýlylarymen baılanysty Qazaqstan zańdarynyń, sondaı-aq ózge de quqyqtyq aktileriniń zańdyq kúshi joıylǵanyn nemese budan buryn konstıtýsııalyq emes dep tanylǵan aktilerge zańdyq kúsh qaıtarylǵanyn bildirmeıdi. Qajet kezde atalǵan zańdar jáne tıisti quqyqtyq aktiler bekitilgen tártippen qabyldanýy, kúshi joıylýy, ózgertilýi jáne tolyqtyrylýy múmkin, dep atap kórsetti.

Konstıtýsııalyq Keńestiń sheshimi osy atalǵan jáne ózge de konstıtýsııalyq erejelerdiń mazmuny men sıpatyn qaıta uǵyný úshin keń óris ashady, qajet kezde olardy konstıtýsııalyq reformanyń nátıjelerin eskere otyryp jańadan túsindirýge bolady.

Parlament Memleket basshysy bastama jasaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zań­daryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zańdy qabyldady. Bul konstıtýsııalyq zańmen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Par­la­menti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Keńesi týraly», Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi jáne sýdıalarynyń mártebesi týraly», Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» jáne «Respýblıkalyq referendým týraly» konstıtýsııalyq zańdarǵa qajetti túzetýler engizilýde.

Konstıtýsııalyq Keńes, jańa jaǵdaıdaǵy zań shyǵarý qyzmeti, burynǵysha, zańdylyqtan, quqyqtyq aıqyndylyqtan, ozbyrlyqty boldyrmaýdan, sot tóreligine qol jetkizýden, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaýdan, kemsitpeýden, ádildikten jáne zań aldynda jurttyń báriniń teńdiginen quralatyn quqyq ústemdigine negizdelýge tıis, dep esepteıdi.

Aıryqsha qorǵalatyn konstıtýsııalyq qundylyqtar tiz­besiniń keńeıtilýi, atap aıtqanda onyń memleket táýel­siz­digimen, táýelsiz Qazaqstannyń negizin salýshy, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy irgesin qalaǵan Respýblıka qyzmetiniń túbegeıli prınsıpterimen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń mártebesimen tolyqtyrylýy, zańnamalyq jáne ınstıtýsıonaldyq deńgeılerde barabar kepildikter alýǵa tıis.

III.

Zań shyǵarýshynyń jáne quqyq qoldanýshylardyń óz qyz­metinde Konstıtýsııalyq Keńestiń normatıvtik qaý­ly­la­rynda tu­jyrymdalǵan quqyqtyq pozısııalaryn, sondaı-aq onyń joldaýlaryndaǵy usynystaryn dáıektilikpen eskerýi aǵym­daǵy konstıtýsııalyq prosestiń oń úrdisi bolyp tabylady.

Konstıtýsııalyq Keńestiń pikirinshe, konstıtýsııalyq zańdylyq rejımin odan ári nyǵaıtýǵa mynadaı usynystardyń iske asyrylýy oń yqpal etken bolar edi:

1. Saıası-quqyqtyq reformanyń mańyzdy ádistemelik alǵysharttarynyń biri retinde azamattardyń konstıtýsııalyq patrıotızmi, konstıtýsııalyq turǵydan oılaýy jáne mádenıeti, ómirge konstıtýsııalyq-quqyqtyq kózqarasy máselelerin ǵylymı-sarapshylyq qoǵamdastyqtyń zerttegeni jón. Mundaı zertteýlerdiń nátıjeleri ýákiletti organdardyń Negizgi Zańdy barshanyń yjdaǵattylyqpen oryndaýyn yntalandyrý, sondaı-aq – quqyqqa teris áreketterge kim de bolsyn jol beretin jaǵdaılardy meılinshe joıý jónindegi naqty sheshimderi men is-áreketterinde júıege keltirilýi múmkin.

2. Qazaqstan Respýblıkasynda konstıtýsııalyq zań­dy­l­yqty odan ári nyǵaıtý, ǵylymı turǵydan aıqyndalǵan ındıkatorlar negizinde qoldanystaǵy quqyq pen quqyq qoldaný praktıkasynyń konstıtýsııalyq qundylyqtary júzege asyrylýyn taldaýdan turatyn keń aýqymdy konstı­tý­sııalyq monıtorıngtiń tıimdi júıesin qalyptastyrý jáne engizý arqyly iske asyrylýy múmkin. Osyǵan baılanysty, zańnamanyń jáne quqyq qoldaný praktıkasynyń tıimdiligin baǵalaýǵa negiz bolatyn osy ındıkatorlardyń tizbesin ázirleý máselesi ózekti bolyp tabylady.

3. Konstıtýsııalyq Keńes óziniń qorytyndy sheshimderin ýaqtyly jáne tolyq oryndaý qajet ekenine ýákiletti organdardyń nazaryn aýdarady. Konstıtýsııalyq Keńes anyqtaǵan, adamnyń jáne azamattyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qozǵaıtyn jekelegen ınstıtýttardy quqyqtyq retteýdegi kemshilikterdi joıýdaǵy sylbyrlyq qoldanystaǵy quqyqta aqtańdaqtar, qaıshylyqtar men ekiushtylyqtar saqtalýyna ákep soǵady.

Máselen, «Qaraǵandy oblysy Temirtaý qalalyq sotynyń usynysy boıynsha, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 28 naýryzdaǵy № 361 qaýlysymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen tys turaqty turǵylyqty jerge ketýge arnalǵan qujattardy resimdeý qaǵıdalarynyń 7-tarmaǵy 3) tarmaqshasynyń konstıtýsııalyǵyn tekserý týraly» Konstıtýsııalyq Keńestiń 2016 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy № 1 Normatıvtik qaýlysynda Úkimetke atalǵan Qaǵıdalardy Konstıtýsııaǵa sáıkestendirý, sondaı-aq halyqtyń kóshi-qony týraly zańnamalyq aktilerge túzetýler engizilýine bastama ja­saý týraly máseleni qaraý usynyldy. Konstıtýsııalyq Keńestiń bul sheshimi áli iske asyrylǵan joq.

Sondaı-aq, «jeke ómirine qol suqpaýshylyq» uǵymyn zańnamalyq jolmen ashyp kórsetý qajet, buǵan quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organdar birneshe ret nazar aýdarǵan bolatyn (Konstıtýsııalyq Keńestiń 2012 jylǵy 12 maýsymdaǵy № 09-3/1 Joldaýy.

Osy Joldaýda aıtylǵan usynystardy iske asyrý, Kon­stı­týsııalyq Keńestiń pikirinshe, konstıtýsıonalızmdi odan ári tereńdetýge jáne nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi, úshin­shi jańǵyrý jaǵdaıynda Memleket basshysy baǵytyn aıqyndaǵan saıası reformany jáne Konstıtýsııany júzege asyrýdyń tıimdiligin arttyrý úshin qural bolyp tabylady.

Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń Tóraǵasy

I.I.ROGOV