Ymyraǵa umtylǵan utady

Eýrazııalyq medıa-forým­nyń halyqaralyq pikirsaıys alańy retinde on bes jyldan beri 60-tan astam memlekettiń 600-den as­tam ókilderiniń basyn qosyp, Qazaq­stannyń tórinde ún qatyp kele jat­qanyn bilemiz.  Bıylǵy medıa-forým­nyń bir erek­sheligi – ol EKSPO-2017 halyq­aralyq maman­dandyrylǵan kór­mesiniń aıasynda ótip, sonyń Kon­gress-ortalyǵynda jumysyn júr­gizetin bolady. Osy kórmeniń ózi de Batys pen Shyǵystyń arasyn­daǵy aralas-qu­ra­lastyqty ǵana emes, or­taq prob­lemalardy sheshý­diń ozyq tásil­derin, ásirese, ekonomıkalyq má­se­lelerdiń sheshimin tabýda utym­­dy joldardy izdeıdi emes pe?!  Endi medıa-forýmnyń qalaı jumys isteıtindigine toqtala ke­­teıik. Maýsymnyń 22-si kúni me­­dıa-forým jumysyn aldymen «Shy­ǵarmashylyqpen oılaý kon­­tent pen saýdanyń óristeýin qalaı qoldaıdy» degen taqyrypta sheberlik-sabaǵyn ótkizýden bas­taıdy. Ony Anglııanyń «Faı­nenshl taıms» gazetiniń arnaýly ókili Devıd Eplfıd júrgizedi. Odan keıingi sheberlik-sabaqtaryn da ulybrıtanııalyq ókilder júr­gizetin bolady.  Máselen, «Medıadaǵy tabys­ty naýqannyń tetikteri» taqyry­byn­daǵy sheberlik-sa­baǵyn Uly­brıtanııa Premer-mınıstri baspa­sóz qyzmetiniń burynǵy basshysy Djaı­lıs Kenıngam, «Bıznes-jańa­lyqtar jáne jańalyqtardaǵy bıznes» degen taqyryptaǵy sheber­lik-sabaǵyn halyqaralyq «Bloomberg» agenttiginiń halyq­aralyq dırektory Todd Baıer jáne t.b. júrgizedi.  Medıa-forým jumysynyń ashylyp, plenarlyq otyrystary bastalatyn kúni – 23 maýsym. Ony «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ahmet­jan Esimov quttyqtaý sózben ashady. Odan keıin Eýrazııalyq medıa-forýmdy uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy, senator Darıǵa Nazarbaeva sóıleıtin bolady.  Alǵashqy otyrys «Kópirler tart­qan ba álde qabyrǵalar tur­ǵyzǵan qolaıly ma?» degen taqy­rypta álemdik jańa tártipke arnalady. Mun­da jahandyq tárt­ip­ti eski qaǵı­dattan jańa sapa­daǵy ózgeriske ótki­zýdiń ssenarıı­leri qandaı bolýy kerek degen máse­leler qozǵalady. Sonyń ishinde álemdik kartanyń trans­forma­sııasy, qaterler men qory­tyndy­lar týraly oılar ortaǵa salynady dep kútilýde.  Qazirgi álem turaqsyzdyqtyń qaterlerine jaýap bere ala ma, ja­handyq ıntegrasııalardyń ózgeri­si eski jaǵdaıdan álemdik jańa tár­tipke kóshire ala ma degen sııaqty pikirler aıtylyp, olar­dy basqalardyń qa­laı qabyl­daı­tyn­dyǵy osy pikirsaıystarda kóri­netin bolady.  Otyrystyń moderatory bo­lyp, Ulybrıtanııanyń tany­mal tele­júrgizýshisi Nık Goıng bel­gilengen. Al spıkerler qatarynda Eýroko­mıs­­sııa­nyń burynǵy tóraǵasy Joze Manýel Borrozý, Túrik Res­pýb­lıkasynyń 11-pre­zı­denti Ab­dolla Gúl, AQSh-tyń BUU-daǵy burynǵy elshisi Bıll Rı­chard­son, Re­seı Memlekettik Dý­ma­synyń halyq­aralyq ister jó­nin­degi komıtetiniń tóraǵasy Leo­nıd Slýskıı sóıleıdi dep kútilýde.  Ekinshi jalpy otyrystyń taqy­ryby «Bolashaqtyń energııasy: jasyl ekonomıkanyń qýaty» dep ata­lyp, EKSPO-2017 kórmesi­niń ta­qyrybyn qaýzaǵan. Onda bola­shaq­tyń energııasynyń basymdyqtary, tıim­dilikteri týraly áńgimeler aıtyl­maqshy.  Moderatory Reseıdiń RBK telearnasynyń júrgizýshisi An­dreı Levchenko bolyp bel­gilengen bul otyrysta Úndis­tannan shyqqan Nobel syı­lyǵynyń laýreaty Rad­­jendra Pachaýrı, «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóra­ǵasy Ah­metjan Esimov, AQSh-tyń Kolýmbııa ýnıversıtetiniń professory Grasıela Chıchılnıskı, Qazaq­­stannyń qaıtalama ener­getıka qaýymdastyǵynyń bas dırektory Arman Qash­qyn­bekov jáne Ortalyq Azııadaǵy IýNEP (UNEP) ofı­siniń basshysy Natalıa Alekseeva sóı­leıtin bolady.  Úshinshi jalpy otyrystyń ta­qyryby «Azııa ekonomıkalyq ǵajaıybynyń qupııalary» dep atalǵan. Onda Azııanyń ozyq ekono­mıkalyq elderiniń ǵalam­dyq daǵdarysqa qalaı tótep berip, turaqty­lyǵyn saq­tap otyrǵandyǵy týraly sóz bolady. «Azııa barys­tary­­nyń» jal­pyálemdik qarjy daǵdarysy kezinde ekono­mıkalyq ósim­di saqtap oty­rýynyń syry nede? Qy­taı men Azııanyń basqa da ındýs­trııaly damyǵan elderiniń joǵary damý qarqynynyń tu­raqty bolýyna qandaı ádis-tásilder, amal-aılalar áser etip otyr degen máseleler medıa juldyzdardyń aýzymen qalaı baǵalanatyndyǵy erekshe qyzyqty bolatyny sózsiz.  Otyrysty júrgizý qurmeti ha­lyq­aralyq «Bloomberg» agent­­tiginiń bas dırektory Todd Baıerge júk­telipti. Al sóı­leıtin sheshen­der qata­rynda Sıngapýrdegi Lı Kýan Iý mek­tebiniń aǵa ǵy­ly­mı qyz­­­­­­met­keri Parag Han­na, «As­tana» qarjy orta­ly­­ǵynyń bas­qarý­shysy Qaı­­rat Kelim­betov, AQSh-tyń «Eý­razııa» qory keńe­siniń múshe­si Arıýna Nam­sraı, Qy­taı­daǵy qosy­lý já­ne jutylý naryqtary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Vang Veı, Reseıdiń «Sberbank» bas­qarma­sy­nyń tóraǵasy German Gref engen.  Budan ári de tórt jalpy otyrys bolady dep kútilýde. «Aqı­qattyń jeńetin ýaqyty bola ma?» degen tórtinshi oty­rystyń moderatory bolyp Katardyń «Ál-Jazıra ınterneıshnl» telekompanııasynyń júrgizýshisi Djeın Datton belgi­lengen. Spıkerler qata­rynda Qazaqstannyń Aq­parat jáne kommýnıkasııalar mı­nıstri Dáýren Abaev, Uly­­brıta­nııanyń «Trafalgar Strategy» tele­ar­nasynyń negi­zin qalaý­­shy Djaı­ls Kenıngam jáne basqalar bar.  Barlyq otyrystardyń taqy­ryptary da adamzat taǵ­dyry úshin óte ózekti máselelerdi qamtyǵan. Solar­dyń ishinde be­sinshi otyrys­ta qaralatyn «Sırııa daǵdarysy: soǵystyń aıaqtalar shaǵy bola ma?» degen taqyryp ta barynsha mańyzdy ekeni daýsyz. Bul oty­rys 24 maýsym, senbi kúnine belgilengen. Onda Sırııa proble­masyn sheshýdiń saıası joldary bar ma, kıkil­jińge aralasyp otyrǵan úl­ken derjavalardyń arasynda ymy­rashyldyq bola ma degen sııaqty máseleler talqyǵa salynbaq.  Otyrystyń moderatory – Edýard Shevardnadzeniń ne­meresi, Más­keýdegi halyq­ara­lyq RT («Russia Today») tele­arnasynyń júrgizý­shisi So­fıko Shevardnadze. Al spı­­kerler qatarynda Túr­kııanyń eks-prezıdenti Abdolla Gúl, Qa­zaqstannyń Syrt­qy ister mınıs­tri Qaırat Ábdirahmanov, Izraıl ulttyq qaýipsizdigi ǵylymı-zert­teý ınstıtýtynyń qyzmetkeri Gılad Sher, Irannyń Taıaý Shy­ǵys stra­tegııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Kaıhan Barzegar jáne t.b. bolady.  6-8 otyrystar da osy, senbi kúnine belgilengen. Olar­dyń ta­qy­ryptary beıbit ómirge, ekonomı­kalyq damý problemalaryn qamtýǵa baǵyt­talǵan. Sonyń ishinde altynshy otyrystyń taqyryby – «Kapıtal, eńbek jáne ıntellekt – erteńgi kúnniń úsh kıti» dep atalsa, jetinshi otyrys «Sıfrlyq tóńkeris» taqy­rybyn qamtyǵan. Al sońǵy otyrystyń taqyryby «Jaı­ly jahandaǵy ómir» dep atalady.  Bul otyrystardyń mode­ratorlary men spıkerleri de azýyn aıǵa bilegen saıasatkerler, pýblısıster jáne halyqaralyq kózqarasty qal­yp­tastyrýǵa yqpal etip júrgen ataqty me­dıalardyń basshylary. Máselen, Reseıdiń ITAR TASS aqparat agenttigi bas dı­rek­torynyń birinshi orynbasary Mıhaıl Gýsman, AQSh-tyń eks-kongressmeni Don Bonker jáne t.b.  Sóıtip, elimizde taǵy bir halyqaralyq mańyzdy shara óziniń esigin kezekti ret ashqaly otyr. Onda aıtylǵan álemdik ozyq oılar men pikirlerdi qazaqstandyq jas jýrnalıster men saıasatkerlerdiń estip-bilýi ózderi úshin úlken tabys bolary sózsiz. 

Jaqsybaı SAMRAT,  «Egemen Qazaqstan»