Rýhanııat joly adastyrmaıdy

Tańerteńgilik oblys áki­miniń orynbasary Ulasbek Sádi­bekovtiń qabyldaýynda bolyp, keleli áńgimeniń jelisin tar­qatqan aqyn-jazýshylar «Oty­rar» kitaphanasynda bolyp, kitap kórmesimen tanysty. Májilis zalynda oqyr­man­darmen jaımashýaq kóńil kúıde ótken júzdesýdi jergilikti jazý­shy Shoıbek Orynbaı júrgi­zip, asqaq Alataýdyń baýraıy­nan kelgen qonaqtarǵa sóz berdi. Rýhanı kezdesýge  ob­lys­tyq Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń janyndaǵy qoǵamdyq qurylymdardyń jetekshileri, etnomádenı birlestikterdiń tóra­ǵalary, zııaly qaýym ókilderi, oqý oryndaryndaǵy «Dostyq» klýbtarynyń músheleri men ki­taphana oqyrmandary qatysty. Aldymen sóz sabaqtaǵan qa­lamger-jýrnalıst, Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdenti syıly­ǵynyń laýreaty Mereke Qul­kenov Elbasy maqalasyn túsinip, túısinip oqý úshin halqy­myzdyń basynan ótken zulmat jyldardy eske túsirý qajettigin atap kórsetti. 1894 jyly pat­shalyq Reseıdiń júrgizgen halyq sanaǵy málimeti boıynsha qazaq halqynyń sany 6 mln 480 myń bolǵan eken. Aradaǵy bir ǵasyrdan astam  ýaqytta qazaqtyń bar óskeni 4 mlnnan sál ǵana asady. 40-50 mln bolyp jaıqalyp otyrýǵa tıisti qazaqqa qazaqtan basqanyń jany ashymaǵan. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev osyǵan baı­lanysty «ultymyzǵa adam aıt­qysyz demografııalyq soqqy jasaldy, onyń jarasy bir ǵasyrdan beri jazylmaı keledi» dedi. Deni saý urpaq ósirip, demografııalyq ahýal­dy túzetýmen qatar, ulttyq qundylyqtar jaıynda sóz etken jazýshy jaýlap alǵan jerlerinen Samarqandqa kitap tasyǵan, úlken kitaphana saldyrǵan Ámir Temir kóregenniń ómirinen mysal keltirdi. Izgilikke aparatyn joldyń rýhanııatty jańǵyrtý ekendigin aıtty. Aqyn Amanhan Álimuly bul baǵdarlamalyq maqala El­ba­synyń burynǵy Joldaýlarynan ózine ystyǵyraq ekenin jetkizdi.  О́ıtkeni, buǵan deıin turalaǵan ekonomıkany qalpyna keltirý úshin rýhanııatty keıinge ysyryp keldik. «Ekonomıka – óńesh. О́ńeshten ótkenniń bári – ekonomıka», dep ótkendi bir túıregen aqyn Elbasy maqalasyndaǵy «Sapanyń ashyqtyǵy» bólimine aıryqsha toqtaldy. Elbasynyń «eger qazaqstandyqtar jer jú­zine úıden shyqpaı, terezeden telmirip baǵa beretin bolsa, álemde qandaı daýyl soǵyp jatqanyn kóre almaıdy» degen sózin mysalǵa keltirgen Amanhan aqyn qazaqtyń óz qazanynda ǵana qaınaýy eshqandaı jaqsylyq ákelmeıtindigin qadap aıtty. Áıgili «Jibek joly» saýda kerýeni álemmen baılanys kózi boldy. Sol sııaqty álem ádebıeti, mádenıet, órkenıet ıgilikterinen syrtqary qalýǵa bolmaıdy. «Uly Muhań – Muhtar Áýezov 1960 jyldary «Jyl kelgende jańalyq seziler» degen maqala jazǵanda ultymyzǵa úlken silkinis týǵyzdy. Elbasynyń bul maqalasynda da sondaı silkinis, rııasyz sezim baıqalady», dedi, aqyn, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Esenǵalı Raýshanov óz oıyn osylaı juptaǵan ol maqalanyń júgin astanany Alataýdyń ete­ginen Saryarqanyń tórine kóshir­gen tarıhı oqıǵanyń mánine teńedi. Birqatar jaqsy paıymdaý­larymen bólisken aqyn qazaq­ty etekten tartqan eski sarqyn­shaq­tardan eń aldymen ońtústiktiń tazarýy kerektigin sóz etti. Aqynnyń oıynsha, ońtústik − qazaq ultynyń uıytqysy, qazaq ordasy. Igilikter osy jerden bastalýy zańdy. Jazýshy Júsipbek Qorǵasbek te áriptesteriniń rýhanııat jó­nindegi oılaryn jalǵady, keleli usynystar aıtty. Oqyrmandarmen oıly kez­desýdi Ońtústik Qazaqstan ob­lys­tyq Qazaqstan halqy Assam­bleıasy tóra­ǵasynyń orynbasary Muratəli Qalmuradov qorytty. Tústen keıin jazýshy Mere­ke Qul­kenov Qyrǵyz Respýb­lıka­syna jol tartty. Qalǵan qalam­ger­ler «Qazaqstan-Shym­kent» tele­ar­nasynyń «Ortaq shańyraq» tele­baǵ­dar­lamasyna qatysqannan keıin oblys­tyq ádep-ǵuryp jáne salt-dástúr ortalyǵyna, oblystyq tarı­hı-ólke­taný murajaıyna baryp, atal­ǵan mekemelerdiń  jumys­tary­men tanysty. Kórnekti aqyn To­qash Berdııarovtyń týǵan inisin­deı bolyp, tárbıesin alǵan aqyn­dar Esenǵalı Raýshanov pen Aman­han Álim­uly, sodan keıin syr­ly Sozaqqa jol­ǵa shyqty. 

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»

Ońtústik Qazaqstan oblysy