Sardardyń erlik sabaǵy

Osydan on shaqty jyl buryn Qap taýyndaǵy qyrǵynda qaza taýyp, Reseı Batyry atanǵan orynborlyq oǵlan Jantas Joldınov jaıynda maqala jazyp, esil bozdaqtyń esimin elge tanytqan edik. Endi, mine, eren erligi úshin RF Prezıdenti qolynan Altyn juldyz alǵan ekinshi bir qandasymyz týraly qalam terbemekpiz. Aqyr maqtandyq qoı, alystan sermep orap aınalsoqtamaı týrasyn aıtaıyq, ormandaı kóp orystyń ortasynan at ozdyrǵan osynaý baýyrymyzdy qazaqstandyq aqparat quraldary ókilderi arasynan birinshi bolyp izdep baryp, aýyzba-aýyz sóıleskenimizdi ózimizdiń jýrnalıstik ómirimizdegi sáýleli sátterdiń birinen sanaımyz. 

***

Bul oqıǵa 2014 jyldyń 25 qyrkúıeginde bolǵan edi. 

Reseıdiń Sverdlov oblysy, Lesnoı qalasy mańyndaǵy ishki ásker bóliminiń polıgonynda oqý-jattyǵý sabaqtary júrip jatqan. Saptaǵy sarbazdarynyń daıyndyq deńgeıin polk komandıri, polkovnık Serik Sultanǵabıevtiń ózi baqylap turǵan. Áskerı ázirlik barysy ádettegideı ótýde. Alańdaýǵa eshqandaı negiz joq sekildi kóringen. Kenet... Qısyny kelmese qısaıa ketýge daıyn qubylmaly qý dúnıeni qoısańshy bul. Qyrsyqqanda qymyran irıtinin qaıtersiń. Áıtpese, adam ábden mashyqtanǵan úırenshikti ádetinen jańyla ma? Kezegi boıynsha qulashyn kerip kezengen jaǵyna qaraı endi laqtyra bergende kishi serjant Alekseı Telenın abaısyzda qolyndaǵy granatasyn jerge túsirip alady. Ilgeginen ajyrap iske qosylǵan «báleket» álgi ertegilerdegi qumyra ishinde qutyrynǵan jyn sekildi. Nebári úsh-tórt sekýndta atylýǵa tıis. Aınalasyna shashyraıtyn alapat jaryqshaqtardan eshkimniń aman qal­masy anyq. Osynyń bárin oılap úl­gerdi me, joq pa, bizge beımálim, serippedeı jıyrylǵan Serik sekirip baryp, jańylysqan jaýyngerdi jantalasa ıterip jiberdi de, jarylýǵa shaq qalǵan granatanyń ústine jata ketti. Odan keıingisin bilmeıdi. Keıin, kóp kúnderden soń esin jıǵanda Alla saqtap, ajal aýzynan qaıtqanyn bir-aq bildi. Qaıta ústindegi brondy keý­de­she qamsaý bolǵan. Jarylystyń sal­­da­rynan saý tamtyǵy qalmaǵan óne-boıyn qalaı aýyrsynsa da, naǵyz qa­har­­mandarsha namysyn qaırap bárine shy­dap baqty. Kózin ashqanda jan jary Eka­terınanyń jarqyn júzin kórip, óziniń tiri ekendigine ishteı shúkirshilik etti. Uly Rýslandy oılaǵanda kúdik jaılaǵan kúpti kóńiliniń túkpirinde tún túńligin túrgen jaryq sáýledeı úmit oty jylt ete qaldy. 

Oı, sondaǵy ólim men ómir arpalysqa túsken taǵdyrsheshti taıtalasta Lesnoı qalasynyń qaraıǵan halqy eki dúnıeniń ortasynda jatqan qazaq balasynyń tileýin tilegenderi-aı. Internettegi ıgi nıetterge toly jazbalardy oqyǵanda janarymyzdyń jasqa tolǵanyn jasyra almaımyz. Qalyń jurt qaptap qan tapsyrý aksııasyna qatysypty. Dárigerler de aıanyp qalmady. Aqyry kóp tileýi qabyl boldy. Birneshe operasııadan keıin sarbazdaryna erlik sabaǵyn jeke basynyń úlgisimen ót­kiz­gen saıypqyran sardardyń beti beri qarady. Ol óziniń ónegeli is-áre­ke­timen erliktiń eseppen jasalmaıtynyn dáleldedi. 

***

Arada eki aı ótkende Reseı Federasııasy Prezıdentiniń Jar­ly­ǵymen polkovnık Serik Sultanǵabıevqa Reseı Batyry ataǵy berildi. Osyǵan oraı RF Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary – IIM ishki áskeriniń bas qolbasshysy, general-polkovnık Vıktor Zolotov Máskeý mańyndaǵy bas áskerı klınıkalyq gospıtalǵa kelip, qandasymyzdy quttyqtaǵanyn estip-bilgende qatty qýandyq. Ile-shala Reseı musylmandarynyń múftıi Ravıl Ǵaınýdtın bastaǵan din ókilderi de sonda baryp, batyrdyń aman-esen aıaǵynan turyp ketýine baǵyshtap duǵa qyldy. 

***

Batyr baýyrymyzdyń ataq-dańqyn alystan estip, Astanada tynysh otyra almadyq. Qalaıda Balashıha qala­syn­daǵy aýrýhanaǵa arnaıy baryp, jaý­jú­rek jampozymyzdyń hal-jaǵdaıyn su­rap qaıtýdyń qamyna kiristik. Sol kez­de ózim qyzmet istegen «Astana aq­shamy» gazetiniń ultjandy bas redaktory Aıaǵan Sandybaı máseleniń mánin túsinip, meni Máskeýge issaparǵa attandyrdy. Sodan baıaǵy babalarymyzdyń jolymen abyroıly azamattyń arqa­sy­na jabar shapanyn alyp, eldiń dámi esebinde aýzyna tosar qazy-qar­ta­myzdy astyrtyp, artynyp-tarty­na Balashıhaǵa baraıyn. Ondaǵy re­seılik áriptester aıaq-qolymdy jerge tıgizbeı áýejaıdan qarsy aldy. Biraq, ózderiniń azdaǵan ótinishterin de aıtýdy umytpady.

Birinshiden, onnan asa kúrdeli otadan shyqqan, áli de emdelý ústindegi jerlesimizdi uzaq-sonar suraqtarmen sharshatyp almaýymyz qajet. Júzdesýge jıyrma mınýt je­tedi. Jón dedik. Ekinshiden, ekeýara áńgime-dúkenimiz oqaly pogondy ofı­serlerdiń qatysýymen ári orys tili­n­de órbýi kerek. Munysy kóńilime keliń­kiregenimen kónbeske sharam qaısy? Kelgen izimmen keri qaıtarsa qaıtem? Kelisken syńaımen kerenaý bas ızedik.

***

Ońasha otyryp oı bóliskenge ne jet­sin, árıne. Syrt kózden qysyldy ma, qaıdam keıipkerim keńinen kósile qoı­mady. Álde, sózden góri iske beıim ás­kerılerdiń áýelden qalyptasqan dástúrli daǵdysy ma eken? Áıteýir saýaldaryma taq-tuq jaýap qaıtarǵan tárizdendi. 

– Aldymen ata-anańyz, týyp-ósken aýylyńyz týraly aıtsańyz. 

– Men Qostanaı oblysynyń Meń­di­qara aýdanyndaǵy Vvedenka aýylynda týyp-ósken kereımin. Ákem Ǵazız uzaq jyl sharýashylyqtyń malyn baqty. Sheshem Baldyrǵan fermanyń sıyryn saýdy. Qarshadaıymyzdan tórt túliktiń jaıyn bilip óstik. Atqa da mindim, qoı da jaıdym. Otbasymyzdaǵy alty balanyń barlyǵy qara jumystan qaıyspaıtyn. Búginde bári qarapaıym eńbek adamdary. Aǵam Erkebulan qa­zir qara shańyraqqa ıe bolyp otyr. Apa-qaryndastarym úıli-barandy. Ár­qaısysy ózderiniń ómirdegi joldaryn tapty. 

−Mektepte qandaı oqýshy bol­dy­ńyz? 

- Synyptas qurby-qurdastarymnan bálendeı aıyrmashylyǵym bolǵan joq. Bireýden ilgeri, bireýden keıin oqydym. 

−Batyr bitkenniń bala kúninde buzyqtaý keletin ádeti bolýshy edi. 

− Ol jaǵynan «uıattymyn». Qaq-soq­­pen sharýam bolǵan emes. Onyń ese­­sine sportpen erinbeı aınalys­tym. Boı­ym alasalaý bolǵandyqtan de­ne shy­nyqtyrýǵa den qoıdym. Ala tań­nan aqshamǵa deıin alaókpe bolyp dop qýatynbyz. Keıin áskerde sonyń paıdasyn kórdim. 

−Áskerı mamandyqty tańdaý­y­ńyzǵa ne áser etti? 

−Áýletimizde birde-bir áskerı adam joq. Tyńnan túren salǵan myna men. Tórtinshi synyptan bastap keń­sha­ry­myzǵa astyq jınaýǵa keletin soldattardyń kıim-keshegine, júris-turysyna qyzyǵa qaraıtynmyn. Ol ýaqytta «soǵys» kınolaryn qumarta kóretinbiz. Ásirese, «Ofıserler» fı­lmi qatty unaıtyn. Mekteptegi al­ǵash­qy áskerı ázirlik pániniń muǵalimi Anatolıı Bogatyrev bizdi qarý-jaraq­qa úıirsek qylyp tárbıeledi. Kez kel­genimiz Kalashnıkov avtomatyn qas-qaǵymda buzyp tastap, qaıtadan jınaı qoıatynbyz. 

−Sonymen, kámelettik attestat alǵan soń qaıda tarttyńyz? 

−Úıdegilerdi ary-beri úgittep, Che­lıa­bınskidegi tank ýchılıshesine barý­ǵa ruq­sat suradym. Eshqaısysy qarsylyq tanytpady. Sirá, olar ázer bolsa emtıhannan «qulap» kelip, aýylda traktor aıdar dep oılasa kerek. Ákem onda ómirden ótip ketken-tuǵyn. Ápkem Gúlbaǵı jolyma júz som taýyp berdi. Eń qyzyǵy sol, aıym ońynan týyp oqýǵa túsip kettim. 

−Ýchılısheni bitirgen soń qandaı bólimderde qyzmet ettińiz? 

−Aldymen Zabaıkaledegi barlaý batalonynda, keıinirek Cheshenstanda boryshymdy ótedim. Groznyıdy alǵash kórgende tóbe shashym tik turdy. Qıran­dy­ǵa aınalǵan qala, aınalamyzda tas-talqany shyqqan tankter... Qasyńdaǵy qandykóılek serikteriń oqqa ushqanda aza boıyń qaza bolady eken. Qudaı saqtap, sol qan qasaptyń qaq ortasynda birneshe jyl júrsem de aman-saý qaıttym. 

Odan keıin, Volgogradta ás­ke­rı qyzmetimdi jalǵastyrdym. Arty­nan Máskeýdegi joǵary áskerı aka­demııaǵa ji­berildim. Ony bitirgen boı­da Ishki is­ter mınıstrligi júıe­sine aýys­tym. Chelıabınskidegi arnaıy moto­polk­­tiń shtab bastyǵy min­detin at­qar­­dym. Eka­terınbýrgte ba­talon ko­­man­dıri bol­dym. Sońǵy qyz­metim – Les­noı qa­lasynda or­na­lasqan Oral aı­ma­ǵyn­daǵy eń iri polktyń komandıri. 

− Komandırge qandaı qasıetter qajet? 

- Aınalasyna abyroıly, aq júzdi bolǵany abzal. Qaramaǵyndaǵylardy qandaı iske baýlysa, eń aldymen sonyń bárin ózi meńgerip alýy shart. Onsyz bedeli bolmaıdy. Komandır de ustaz sekildi. Shákirtteriniń júrek otyn jaǵa bilýi kerek.

−Siz qatal bastyqsyz ba? 

−Muny baǵynyshtylary­mnan suraǵanyńyz jón. Jalpy, qatty talap qoıa bilemin. Atalarymyz aıtqandaı: «q­a­mysty bos ustasań, qolyńdy ke­sedi». Solaı. Únemi komanda beretin qyz­metterde bolǵandyqtan, Ýstav boıyn­sha keıde qataldyq tanytýǵa týra ke­letinin jasyrmaımyn. 

−Qandaı áskerı nagradalaryńyz bar? 

−1995 jyly Cheshenstanda sátti aıaqtalǵan asa jaýapty áskerı operasııa úshin «Za otvagý» medalimen marapattaldym. 1999 jyly ekinshi dárejeli «Za zaslýgı pered otechestvom» orden-medalin ıelendim. Basqa da vedomstvolyq marapattarym barshylyq. Qysqasy, keýdege taǵar jyltyraqtardan kende emespin.

−Azamattyq ustanymy­ńyz qandaı? 

− Eń bastysy – moınyńdaǵy mindetti adal atqarý. 

− Eldi súısindirgen erligińiz de osy maqsattan týyndaǵan bolar.

− Menen osy jóninde jıi suraıdy. Alaıda onyń egjeı-tegjeıin aıta almaımyn. Bári de qas pen kózdiń arasynda boldy. Oılanyp-tolǵanýǵa ýaqyt joq edi. Taǵdyry maǵan senip tapsyrylǵan sarbazymnyń ómirin kezdeısoq qaýipten saqtap qalýǵa kúsh saldym. Bar bolǵany osy. Basqasyn bilmeımin.

− Atajurtty ańsaısyz ba?

− O, ony aıtyp jetkize almaımyn. Jyl saıynǵy eńbek demalysymda áıelim men ulymdy ertip aýylyma baramyn. Aǵaıyn-týystarymnyń ortasynda alańsyz aýnap-qýnap, saǵynyshymdy basamyn. Syralǵy synyptastarymmen tyǵyz baılanysyp turamyn. Anada Atymtaı dosym sonaý Germanııadan qońyraý shal­dy. Jaqynda ǵana osynda aýyldasym Talǵat Tańatqanov soǵyp, kóńilimdi surap ketti. Amandyq bol­sa, aýylǵa áli talaı bararmyn. El esi­me túskende keýdemdi ystyq sezim ker­neı­di. Tarıhı otanymnyń árbir tabysyna qýanamyn. Qazaqstannyń qazirgi álemdik qaýymdastyqtaǵy asa joǵary bedeli kóp nárseni ańǵartsa kerek. О́z basym Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastyń altyn arqaýy úzilmegenin qalaımyn. 

***

Kremlde Prezıdent Vladımır Pýtın qazaqtyń qaısar minezdi per­ze­n­ti­ne Reseı Batyry altyn jul­dy­zyn tapsyrǵanda «Ishki ásker polkovnıgi Serik Sultanǵabıev óziniń naǵyz er ekenin kórsetti. Áskerı jattyǵý ke­zin­de týyndaǵan qıyn-qystaý shaqta ol jankeshtilikpen aýyr soqqyny ózi­ne qabyldap, janyndaǵy joldasyn saqtap qaldy. Sondyqtan da, elimizdiń eń joǵary marapatyna laıyq» degeni sirá, esimizden keter me?! Marǵasqa uly­myz­dyń atyna aıtylǵan madaq sózden tóbemiz kókke eki-aq eli jetpeı tur­ǵan edi ǵoı, sol sátte! 

Batyr búginde óziniń otbasynda densaýlyǵyn túzeýge baǵyttalǵan em-sharalardy qabyldaý ústinde. Jaratqan Iemiz tulpar minip tý ustaǵan tuǵyrly azamatymyzǵa jar bolǵaı! 

***

Bul maqala burynyraq jaryq kórýi tıis-tuǵyn. Ártúrli sebeptermen ájeptáýir keshiktirip alǵan jaıymyz bar. Qudanyń qudireti-aı, osy olqylyqtyń ornyn toltyrý sáti bar qazaqtyń basyn qosqan Quryl­taı­ymyz tusynda túsip turǵa­nyn qarashy!!!

Talǵat Batyrhan, «Egemen Qazaqstan»