Ǵımarattyń tipti, 1980-90 jyldary, atqoraǵa aınalyp, jermen-jeksen bolýǵa shaq qalǵan tusy da bolǵan. Árıne, bir Qudaıdyń qudiretimen, kózi ashyq, kókiregi oıaý el azamattarynyń tabandy erlik isteriniń arqasynda qasıetti Alla úıi tonalsa da joǵalmaı búginge jetti. Endi, sol meshit jaıynda elden estigen, ózimiz kezdestirgen qundy derektermen bóliselik.
Qaraǵandyda oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń shtattan tys tilshisi, qarqaralylyq Seıitqul Túsipbekov atty aqsaqal turdy. Bertinde elordaǵa qonys aýdardy dep estidik. Sonda Seıitqul aqsaqal osy Qunanbaı qajy saldyrǵan meshit jaıly kóp áńgimelep júretin. Qańyrap qaraýsyz qalǵan nysandy fotoǵa túsirip, ony «Qazaq ádebıeti» gazetine jarııalap, atqoraǵa aınalyp ketken Allanyń úıin qaıta qalpyna keltirtýge muryndyq bolypty. Sol Seıitqul aqsaqaldyń sýretterine zer salsańyz, meshittiń munarasy men aıshyǵy joq ekenin ańǵarasyz. Árıne, qasıetti meshitti basynda keńse, pıonerler úıi, astyq saqtaıtyn qoıma, sońynda atqoraǵa aınaldyryp jatqan sholaq belsendiler onyń munarasy men aıshyǵyn qaldyryp qoısyn ba? Bul jaıynda áriptesimiz, jýrnalıst Nazerke Jumabaı «Qunanbaı meshitiniń qupııasy» degen maqalasynda «1924 jyly sholaq belsendilerdiń: «meshitti buzyp, mınarasyn qulatyp, keńse qylamyz!» dep, aralarynan Imash degen kisi, «Men qulatamyn, onda turǵan ne bar?» dep, aǵash meshittiń ústinen aıaǵy taıyp qulap, sol jerde mert bolypty» dep jazady.
Al, ólketanýshy, jýrnalıst Erlan Mustafın bul derekti taǵy naqtylaı túsedi. Ol estigen áńgime boıynsha, kóp jyldar boıy Qarqaralynyń ımamy bolǵan asa qadirli Qapash Joldybalauly aqsaqal munarany qulatqan oqıǵany balalaryna aıtyp ketipti. Qadanbaný Qapashqyzy ákesinen estigenin bylaı dep eske alypty: «Keńes ókimeti kezinde, dinge qarsy bolǵan jyldary Qunanbaı meshitiniń aıshyǵyn atyp túsirińder degen prıkaz bolady. Biraz kisiler atqanmen, oqtary barmaıdy. Sodan bir kisi atyp kep qalǵanda, aıshyq jerge qulap túsedi. Atqan kisi sol jerde dop sııaqty dop-domalaq bolyp qalyp, jan tapsyrypty. Ákem óz kózimmen kórdim dep aıtatyn. Sodan marqumdy «Aq beıitke» aparyp jerlepti».
Búgingi áńgime sol aıshyq týraly bolyp otyr. Osydan bes jyl buryn Erlan Mustafın ol aıshyqty Qarqaralyny aralap júrip, bireýdiń qorasyndaǵy Qytaıǵa ótkizeıin dep jatqan temir-tersektiń arasynan taýyp alypty. Qazirde qundy jádiger ólketanýshynyń úıinde aq mataǵa oralyp tur. Erlan aıshyqtyń bertinge deıin saqtalǵany týraly qarqaralylyq Murat Danııaluly Sádýaqasovtan estipti. Estı salysymen, kásibı tarıhshy birden izdeýge kirisedi. Murat Sádýaqasovtyń aıtýynsha, onyń atasy Sádý moldanyń tóseginiń bas jaǵynda jastyqtyń astynda temir aı jatady eken. – Úıde 5 jasynan kózi kórmeıtin Ásııa degen apaı bolatyn. Men: «Mynaý nemene aı?» dep suraǵanymda, apaı: «Bul Qunanbaı meshitiniń aıy, qulatqanda ákelip qoıǵan» dep jaýap bergen edi...
Ol aıshyqtyń Qunanbaı meshitiniki ekenin dáleldeıtin taǵy bir derek bar. Sádý aqsaqaldyń kózi tirisinde, Qarqaralyǵa kelgen saıyn úıine ataqty Aqjan Mashanı keledi eken. Qunanbaı meshitin qaıta qalpyna keltireıin dep jatqanda Aqjan Mashanı Almatydan qońyraý shalyp, bir qarııany jumsap, Sádý moldanykinen aıshyqty aldyrtqan eken. Biraq ta meshit qurlysynyń uıymdastyrýshy alqasynda kompartııa músheleri bolyp, ol aıshyqty qalaıda munaraǵa ilgizbeýge qarsy áreketter jasaǵan desedi. Sodan aı ushty-kúıli taǵy da joǵalady. Shırek ǵasyrdan astam tabylmaı kelgen qasıetti jádiger jaıly búgin, mine qaıta áńgimelep, onyń senimdi qolda ekenine kóz jetkizip otyrmyz.
Biz aıtyp otyrǵan adam esimderi, naqty derekter Erlan Mustafınniń 2012 jyly «Qarqaraly» gazetinde jazǵan súıinshi maqalasynda egjeı-tegjeıli aıtylyp, jazylǵan. Sóziniń sońynda, «Qudaı qalasa, osyndaı kóne eskertkishti Qunanbaı qajy meshitine tapsyrmaqshymyn» depti. Qazirde Qunanbaı qajy meshiti ábden qalpyna kelgen. О́ziniń ásem aıshyǵy da bar. Sondyqtan, ol aıshyqty bıyl Qarqaraly aýdany ortalyǵynan ashylǵaly jatqan jańa meshitke tapsyrǵan jón dep esepteımiz. Sımvoldyq turǵydan da, saýapty is retinde utymdy sheshim sol bolar edi. Qaıtken kúnde de uly tulǵalardyń umytylmas jádigerlerin jınaqtap júrgen Erlan Mustafınge bek razymyz.
Mıras Asan, «Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy