Eldik pen erlik – ata-baba amanaty

Bile bilsek, jańa qazaqstan­dyq patrıotızmdi urpaqtardyń sanasyna sińirip, rýhanı jań­ǵy­rýdyń jańa jobalaryn júze­ge asyrýda árbir mýzeı ózin­dik úlesterin qosýy tıis. Biz­diń Ońtústik Qazaqstan oblysy tarıhı-ólketaný mýzeıiniń «Erlik» fılıaly óz jumysyn osynaý mereıli maqsattar men mindetter aıasynda uıymdas­tyrýǵa umtylyp keledi. «Er­lik» mýzeıi 2012 jylǵy jel­toq­sanda ashyldy. Shyraıly Shym­kent shaharynyń «Jeńis» saıabaǵyndaǵy mýzeı 209 sharshy metr aýmaqta ornalasqan, negiz­gi jádigerler 110 sharshy metr kólemdi alyp tur. Qazir jádigerler úsh myńǵa jýyqtap qaldy. Olardyń sany da, sapasy da, mán-mazmuny da arta beretin bola­dy. Mýzeıimizdiń birin­shi bólimi 1941-1945 jyldar­da­ǵy Uly Otan soǵysyna ar­nal­­ǵan. Qabyrǵalarda alýan túr­li dıa­gram­malar, surapyl soǵys jyl­daryndaǵy alapat aı­qas­tardy aıshyqty beıneleı­­tin kar­tı­nalar men sýretter, sol kez­deri paı­dalanylǵan qarý-jaraq­tar, aıanbaı shaıqasyp, er­lik­tiń eren úlgilerin kórsetken jaýyn­gerlerdiń kıim-keshekteri, orden­deri men medaldary, túrli-tústi qujattary, olardan basqa da ot-jalynǵa sharpylǵan, oq tes­ken dú­nıeler zerdeli jandardy, jasamystar men jastardy tereń tebireniske túsiredi dep oılaımyz.  Ekinshi zalymyz tyl eńbekker­leriniń janqııarlyq eńbegin jan-jaqty kórsetýge arnalǵan. Búgingi jas urpaq soǵys kezindegi tyl eńbekkerleriniń, ıaǵnı ózderiniń ata-ájeleri sińirgen erlik eńbek­tiń mańyzyn jetkilikti bil­meıdi. Muny túsinýdiń, uǵyný­dyń jáne sanaǵa sińirýdiń túrli joldaryn tabýymyz kerek. Úshinshi zalymyz halqymyzdyń etnografııalyq erekshelikteri eskerile otyryp jabdyqtalǵan. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıindegi birqatar baǵaly dú­nıeler osynda ákelingen, jańa­dan jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan izdenister júrgizilýde. «Erlik» fılıalynyń tórtinshi bólimi Aýǵan soǵysynyń qasireti men qaıǵysyn uǵyndyrady. Oblystaǵy, ásirese, Shymkent qalasyndaǵy áskerı bólimdermen de baılanysymyz nyǵaıa túsýde. Kitaphanalarmen tize qosa ju­mys isteýdiń jemisteri nátıjeli eke­nine kózimiz jetti. «Biz – Otan­nyń erteńimiz», «Urpaqtar esta­fetasy», «Bala – bizdiń bola­shaǵymyz», «Batyrlar erligi – urpaqqa ónege», «Ardagerge qurmet – abzal mindet», «Otty jyl­dardyń óshpes shejire­si», «Er­likke taǵzym – eldik­tiń bel­gi­si», «Erlik bilekte emes, júrekte», «Rámizderim – eldigim, Táýelsizdigim – teńdigim» sııaqty basqa da kóptegen taqyryptyq sharalar jarasymdy jalǵasyn taba bermek.  2017 jyldyń basynan «Ata-babalar amanaty – eldik pen er­lik, birlik pen yntymaq» atty jańa jobany qolǵa aldyq. Bul jobanyń aıasynda tú­rli taqy­ryptar boıynsha «Sársen­bilik syrlasý saǵaty» ár aı saıyn eki ret ótkizilip keledi. Memleket basshysynyń rýhanı jańǵyrý týraly maqalasy jarııalanǵannan keıin syrlasý saǵattarynyń máni artyp, mazmuny tereńdeı tústi. Shymkent, Arys qalalarynyń qurmetti azamaty, eńbek ardageri Sherim Medeýovpen «Patrıotızm – Otanǵa, elge degen mahabbat», tyl jáne eńbek ardageri, bir­qatar aýdandardy basqarǵan Nurmahambet Ájimetovpen «Eldi er tanıdy, erlerin el tanıdy», jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Erkinbek Turysovpen «Uly Dala dastany. Tarıh. Taǵylym. Ádebıet.», Qazaqstannyń eńbek sińirgen qurylysshysy, eńbek ardageri, Aldanazar Qurmanbaevpen «Qoly gúldi, sanasy nurly azamat», oblystyq «Ájeler alqasynyń» tóraıymy Úrzada Aıtóreevamen «Álemdegi eń sulý áıel – qazaq áıeli», KSRO kezinde ataqty shopan, Joǵarǵy Keńes depýtaty bolǵan Fatıma Qadyrbaevamen «О́miriniń ózi – ónege» degen taqyryptarda tebirenisti de tolǵanysty sársenbilik syrlasý saǵattary ótti. Mamyr aıyn­da ótkizilgen «urpaqtar sabaq­tas­tyǵy: Rýhanı jańǵyrýǵa qush­tar­lyq» is-sharasy erekshe áserli boldy. Qazir bul joba­myzdyń jurtshylyq jan-jaqty habardar bolyp, qoǵamdyq pikir­­de edáýir serpilis týdyryp úlger­di. Mýzeıge kelýshiler eselep, kóbeıe túskeni qýantady. Pre­zı­dent maqalasy parasat bıikterine bastaıdy. Elbasy eńbeginde mýzeı­lerdi paıdalaný júıesiniń arnaıy aıtylǵandyǵy bizge úlken mindetter júkteıdi.

Aqmaral QUDAIBERGENOVA, Ońtústik Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi «Erlik» fılıalynyń meńgerýshisi

ShYMKENT