Osyǵan baılanysty Memleket basshysy elordanyń damý baǵdarlamalary qaralatyn dástúrli keńestiń 2012 jylǵy 22 sáýirdegi otyrysynda Astanany bolashaq qalasy retinde damytýdyń «Smart City» – «Aqyldy qala» halyqaralyq formatynyń «Smart Astana» jobasyn 2017 jylǵa deıin is júzine asyrý mindetin kún tártibine qoıǵan bolatyn. Mine, osy bir keleli mindetti oryndaý maqsatynda Astana qalasynyń ákimdigi «Smart Astana» tuǵyrnamasy aıasynda aldymen eki iri qanatqaqty jobany – «Qaýipsiz qala – Astana qalasynyń tirshilik qyzmetin keshendi qamtamasyz etý júıesi» (TQKQJ) jáne «Intellektýaldy kólik júıesi» (IKJ) jobalaryn is júzine asyrýdy qolǵa aldy. «Smart Astana» jobasynyń basty maqsaty elorda turǵyndarynyń turmys dárejesin, ál-aýqatyn arttyrý, Astana qalasynyń ınfraqurylymyn jaqsartý jáne odan ári jańǵyrtý, qoǵamdyq qaýipsizdik dárejesin arttyrý bolyp tabylady. Bul zamanaýı jobanyń negizgi operatory «Astana Innovations» AQ bolyp tabylady. «Smart Astana» jobasynyń úlgisine mynandaı alty tuǵyrnamaǵa negizdelgen eýropalyq «aqyldy» qalalardy damytý modeli alynǵan: aqyldy ekonomıka, aqyldy basqarý, aqyldy ómir súrý deńgeıi, aqyldy jumylý, aqyldy adamdar jáne aqyldy qorshaǵan orta.
Astana qalasynyń ákimdigi qalalyq qyzmet kórsetý mekemeleriniń jáne qala turǵyndarynyń ózara tyǵyz baılanystaǵy múmkindikterin eskere kelip, elordamyzdyń turǵyndaryna jáne qonaqtaryna álemniń eń damyǵan qalalary sııaqty joǵary tehnologııalyq qyzmet túrlerin kórsetý maqsatyndaǵy batyl qadamdardy júzege asyrýdy belgiledi. Bul rette Astana álemniń kóshbastaýshy «aqyldy» qalalarynyń tájirıbelerine júgindi. Máselen, Seýl qalasynda jol qozǵalysyn basqarý tehnologııalaryn barynsha jetildirýdiń nátıjesinde sapaly da qaýipsiz kólik qozǵalysyna qol jetkizilgen. Gonkong qalasynyń turǵyndary qala qyzmetiniń barlyq túrlerine, atap aıtqanda, dúkenderden qajetti zattaryn satyp alýǵa, avtoturaqtarǵa aqy tóleýge, qalalyq qoǵamdyq kóliktiń jolaqysyn tóleýge bir ǵana elektrondy kartany paıdalanady. Al Tokıo qalasynyń turǵyndary qubyrlarmen keletin sýdyń shyǵynyn anyqtaıtyn ólshegish quraldardy qoldaný arqyly senimdi de arzan sý kózine qol jetkizip, adamzat úshin asa qymbat aýyz sýdy tıimdi únemdeýge bet burǵan. Mine, álemdik ozyq qalalardyń turǵyndarǵa jáne qala qonaqtaryna qyzmet kórsetý jumysyndaǵy osyndaı ozyq úlgilerin tájirıbege ala otyryp, Astana jahandyq aýqymdy shara – EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesin ótkizý kezeńinde álemdik «aqyldy» qalalar kóshbasshylarynyń qatarynan kórinip otyr.
Joǵaryda atap kórsetkenimizdeı, bul aýqymdy isterdi júzege asyrýdyń alǵashqy qarlyǵashy retinde TQKQJ qanatqaqty jobasy is júzine asyryldy. Bul joba qaladaǵy quqyq tártibin jaqsartýǵa, qala qyzmetiniń barlyq túrleriniń úzilissiz jumys isteýine, qala ınfraqurylymynyń, onyń ishinde kólik qyzmetiniń sapaly dárejege kóterilýine yqpal jasady. Memleket basshysy qala ákimdiginiń aldyna EKSPO-2017 Halyqaralyq kórmesin ótkizý kezeńinde elordada erekshe qaýipsizdik sharalaryn júzege asyrýdy, onyń ishinde qala kósheleri men eleýli nysandarǵa beınekameralar ornatý qajettigin tapsyrǵan bolatyn. Mine, osy tapsyrmany júzege asyrý maqsatynda «Qazaqtelekom» AQ aýqymdy jumystardy atqaryp shyqty. Qala ákimi Áset Isekeshov EKSPO-2017 kórmesiniń ashylý qarsańynda qala aýmaǵynda 3 myńnan astam beınebaqylaý kameralary ornatylǵanyn, al 2018 jyly olardyń sany 7 myńǵa jetkiziletindigin atap kórsetti. Qoryta aıtqanda, TQKQJ jobasyn is júzine asyrý Astana qalasyndaǵy qoǵamdyq kóliktiń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, kommýnaldyq qyzmet kórsetý sapasyn arttyryp, barlyq kópshilik oryndardaǵy qoǵamdyq qaýipsizdiktiń deńgeıin jaqsartyp, qala turǵyndary men qonaqtaryna joǵary deńgeıdegi qolaıly jaǵdaı jasaýda.
Aqyldy qala álemdik úrdisiniń Astanadaǵy aýqymdy jobalarynyń sheńberinde atqarylǵan taǵy bir iri joba – «Intellektýaldy kólik júıesi» (IKJ) jobasy bolyp tabylady. О́rkenıet áleminde ozyq úrdis bop sanalatyn bul ómirsheń jobany júzege asyrý mindeti – «Typsa» atty ıspanııalyq kompanııaǵa júktelgen. «Smart Astana» keshendi baǵdarlamasy boıynsha júzege asyrylǵan IKJ jobasy qala kóshelerimen kún saıyn 400 myńnan astam kólik qatynaıtyn Astana úshin aýadaı qajet. Tar joldardyń uzyna boıy avtomashınalar qoıylatyn kólik turaǵyna aınalǵan, kólik keptelisi jıi bolatyn elordanyń kólik ınfraqurylymyn zamanaýı talaptarǵa saı qaıta qurý ýaqyt talaby.
Ústimizdegi jyly elordada jappaı ornatyla bastaǵan «Aqyldy shamdar» «Smart Astana» sheńberindegi erekshe jobalardyń birinen sanalady. Mamandardyń aıtýynsha, atalǵan joba jaryqdıodty shamdar ornatý men kósheni jaryqtandyrýdyń «aqyldy» júıesine kóshý arqyly energııa únemdeýdi arttyrady. Joba aıasynda natrıı shamdary jaryqdıodty shamdarǵa almastyrylady. Osy oraıda joba avtorlary kóshelerdi jaryqtandyrýǵa jumsalatyn elektr energııasy shamamen 50 paıyzǵa únemdelip, aqyldy júıeniń kómegimen shamdardy almastyrýǵa jumsalatyn qarjy qaıtarylady dep otyr. EKSPO 2017 kórmesi aýmaǵynda «Aqyldy energojúıeler – Smart Grid» jobasy is júzine asyrylýda. Kórme qalashyǵyndaǵy «Aqyldy jaryqtandyrý» jobasy kórme aýmaǵyndaǵy jaryq dıodty shamdarmen jabdyqtalǵan 1200 jaryq berý baǵanasyn qamtıdy. Bul joba da energııa únemdeý tehnologııasyna negizdelgen. Al EKSPO-2017 kórmesiniń pavılondary men keńselerinde «Aqyldy ǵımarat» tehnologııasy engizilgen. Iаǵnı bólmelerdegi adam sanyna qaraı aýa baptaý, jeldetý, jylytý júıeleri avtomatty túrde rettelip otyrady.
Jaqynda astanalyqtar men qala qonaqtary «Smart Astana» mobıldi qosymshasynyń jańartylǵan nusqasynyń kómegimen Astana qalasynyń ashyq, sapaly, mańyzdy jáne ózekti servısterine qol jetkize alatyn boldy. «Astana Innovations» AQ basqarma tóraǵasy Oljas Sartaevtyń aıtýy boıynsha, mobıldi qosymshanyń arqasynda memleket jáne qala qyzmetteri, densaýlyq saqtaý, bilim, TKSh, qoǵamdyq kólik, týrızm, kommersııalyq qyzmetter, oıyn-saýyq qyzmetter, qaladaǵy jańalyqtar men oqıǵalar, belsendi turǵyn sııaqty 12 sanat boıynsha barlyǵy 30-dan astam servıs, sonymen birge kóptegen paıdaly vıdjetterge qol jetimdi bolyp otyr. «Smart Astana» jobasy aýqymynda júzege asyrylǵan «Aqyldy mektep», «Aqyldy emhana», «Aqyldy kóshe» jáne basqa smart jobalardyń bas qalamyzdyń ıntellektýaldyq-ınnovasııalyq áleýetin arttyrýǵa qosqan úlesi ólsheýsiz.
«Aqyldy qala» – bul, eń aldymen, árbir qala turǵyny ózin barynsha erkin sezinetin, qolaıly da qaýipsiz qala. Osy rette Astana álemniń TOP-21 aqyldy qalalar tizimine kirgendigin de erekshe atap ótken jón. Iá, búgingi tańda Astana álemge ózin moıyndatqan ıntellektýaldy jáne órkenıetti megapolıster shoǵyrynan berik oryn aldy.
Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»