Aıtýly kórme jańalyqtary qazirdiń ózinde kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda. Kelýshilerdiń tańdaıyn qaqtyrǵan sony tabystardyń qatarynda eko-úı, telefon qýattaıtyn qaptama jáne ushatyn velosıped bar. Jurttyń aýzyndaǵy jańalyqtar jaıynda sál keńirek toqtalǵandy jón kórdik.
Eleń etkizgen eko-úı
Slovakııa pavılony zamanaýı úlgide jasalǵan «eko-úı» bir kórgennen eleń etkizedi. Shaǵyn ǵana kapsýlanyń ishinen adamǵa qajetti dúnıeniń barlyǵy tabylady. Bul ekologııalyq baspana kúnnen qýat alyp, jańbyr sýyn tazartady eken. Sonymen qatar, muny kólik artyna tirkep, kez kelgen saıahatqa alyp júrýge bolady.
«Úıdiń tóbesinde kún panelderi ornatylǵan, sol arqyly qýat alady. Al jańbyr sýy belgili bir orynda saqtalady. Arnaıy qural jınalǵan sýdy tazartady. Munda tamaq isteýge bolady, dárethana, dýsh, yńǵaıly tósek jáne teledıdar da bar. Eko-úıdiń salmaǵy – 1200 kılo. Eger ony sýmen toltyrsańyz salmaǵy 1900 kıloǵa deıin jetedi. Aýdany – 8 sharshy metr. Onda eki adam tura alady, qutqarýshylar, ǵalymdar men týrıster úshin taptyrmaıtyn baspana», deıdi pavılon qyzmetkeri Lıýdmıla Zatoptova.
О́kinishtisi sol, zamanaýı úlgidegi eko-úıdi kez kelgenniń qaltasy kótere bermeıdi. Sebebi, onyń baǵasy – 76 mln eýro. «Ras, baǵasy qymbat. Biraq, muny jasaýǵa arzan materıaldar qoldanylǵan joq», deıdi mamandar. Al Slovakııa pavılonynyń dırektory Monıka Sofııanyń aıtýynsha, bul erekshe úı jańa energııany qalaı qoldanýǵa bolatyndyǵyn úıretedi.
Ushatyn velosıpedti bilesiz be?
Chehııa pavılonynda kópshiliktiń nazaryna usynylǵan ushatyn velosıped – «Flying Bike» jobasyn olar Germanııamen birlesip júzege asyrǵan. Avtorlardyń aıtýynsha, jańalyqty júzege asyrýǵa ataqty fransýz jazýshysy Jıýl Vernniń shyǵarmashylyǵy men «The Flying Airship» atty cheh fılmi sebep bolǵan. Injenerler velosıpedti jasaýǵa biraz ýaqyttaryn jumsapty. Olar velosıpedtiń vırtýaldy prototıpin jasaýǵa 4 aı, fızıkalyq prototıpin daıyndaýǵa 4 aı, ony synaqtan ótkizýge jáne jumysyn jetildirýge taǵy biraz aı joǵaltqan.
Velosıpedtiń uzyndyǵy – 3,8 metr, eni – 2,5 metr, uzyndyǵy – 1,2 metr, salmaǵy – 95 keli. Sondaı-aq, ol 170 kıloǵa deıin kóterip usha alady. Qozǵaltqyshtar sany – 4, qýaty – 10 kılovatt jáne qýaty 7 kılovatt bolatyn 2 qozǵaltqysh bar. Jalpy qozǵaltqysh qýaty – 54 kılovatt. Ushatyn velosıpedke ornatylǵan aýa vıntteriniń dıametri – 1 200 mm (negizgi), 650 mm (turaqtandyrý úshin). Velosıped qýatty «Li-Po» akkýmýlıatorynan alady. Onyń jalpy syıymdylyǵy 50 amper-saǵat. Sonymen qatar, velosıped tek 3-5 mınýt qana usha alady. Eń joǵarǵy jyldamdyǵy – 50 km/saǵat.
«Velosıpedti toqpen zarıadtaýǵa bolady. Sondaı-aq, pedaldy aınaldyryp, akkýmýlıatorǵa energııa jınaýǵa múmkindik bar», deıdi pavılon qyzmetkeri.
Qýatty qaptama jáne biregeı panel
Malaızııalyq ǵalymdar baılanys quralyn qýattaıtyn telefon qaptamasyn oılap taýypty. Kún energııasynan kúsh alatyn qurylǵynyń ıgiligin kóp uzamaı kóretin bolamyz. «Nanopac Innovation» kompanııasynyń dırektory Chen Kok Leonniń aıtýynsha, kúndizgi ýaqytta telefondy qaptamasyna salyp, kún kózine qoısa jetkilikti. Qýaty uzaqqa jetedi eken.
Malaızııa pavılonyndaǵy taǵy bir tehnologııa – kún sáýlesinen qýat óndiretin panel. Onyń basty ereksheligi dalada ǵana emes, ǵımarat ishinde de qýat óndire beredi. Ol kún sáýlesimen qatar, ǵımarattaǵy kúndizgi jaryqtan, elektr jaryǵynan kúsh alyp, qýat bóletin álemdegi jalǵyz tehnologııa. Paneldi jasaýǵa 10 jyl ýaqyt ketken. Malaızııada keńse, mektep jáne basqa da ǵımarattarda eki jyldan beri paıdalanylyp keledi. Bul tehnologııaǵa kóptegen el qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Taıland óz elinde paıdalaný úshin osy jobany 1 mln dollarǵa satyp alǵan kórinedi. Birqatar elmen birlesken jobalar da júzege aspaq.
«Ǵımarat tolyǵymen osy panelderden jasalsa, ol elektr qýatyn birshama únemdeýge múmkindik beredi. Paneldiń 1,5 sharshy metri 600 vatt energııa beredi. Al onymen 2-3 saǵat salqyndatqyshty jáne kúni boıy kompıýterlerdi qosýǵa bolady», deıdi Chen Kok Leon.