Qazaqstannyń úzdik JOO reıtıngi – 2017

Reıtıng tutynýshylardyń joǵary oqý oryndary týraly aqparat alý qajet­ti­likterin qanaǵattandyrady; bilim uı­ymdary arasyndaǵy básekelestikti yntalan­dyrady; ınvestısııany salýǵa tı­imdi múmkindik beredi; ártúrli joǵary oqý oryndary men baǵdarlamalar arasynan tańd­aý jasaýǵa kómektesedi.

Eger kóp ólshemdi reıtıng joǵary oqý oryndary qyzmetiniń ártúrli salasyn qamtysa, onda ol yntymaqtastyq maqsattarynda sheteldik joǵary oqý oryndary úshin áleýetti seriktester týraly, sonymen birge básekelesterdiń stra­te­gııalyq aktıvteri týraly tolyq málimet beredi. Odan basqa, durys túsinilip, durys paıymdalǵan jaǵdaıda reıtıng, memlekettik organdar men táýelsiz akkredıtteý agenttikteri oryndaıtyn sapany baǵalaýdyń qatań ǵylymı tásilderin tolyqtyra otyryp, naqty bir eldiń joǵary oqý oryndary «sapasyn» anyqtaýǵa kómektesedi.

Ýnıversıtetterdiń salystyrmaly sıpat­tary týraly eń úzdik aqparatqa ıe bolý joǵary oqý oryndary basshylyǵyna bolashaqqa strategııalar men josparlardy qurastyrýǵa múmkindik beredi, talapkerler men olardyń ata-analaryna, stýdentter men jumys berýshilerge joǵary oqý oryndary arasynda tańdaý jasaýda jeńildik beredi. Qazaqstandaǵy joǵary oqý oryndaryn saralaý joǵary bilim berý júıesiniń bólinbeıtin bóligi bolyp tabylady jáne tek joǵary oqý oryndary men talapkerlerdiń (olardyń ata-analarynyń) ǵana emes, keń jurtshylyqtyń (saıasatkerlerdiń, jumys berýshilerdiń, jýrnalısterdiń, bilim berý salasy taldaýshylarynyń) da qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda.

Bilim berý sapasyn qamtamasyzdandyrý táýelsiz qazaqstandyq agenttigi (BSQA) - reıtıng elimizdiń eń úzdik joǵary oqý oryndarynyń jyl saıynǵy kezekti, toǵyzynshy ulttyq reıtıngin usynady. BSQA eń úzdik joǵary oqý oryndarynyń ulttyq reıtınginde qazaqstandyq jo­ǵa­ry oqý oryndarynyń ártúrliligi eske­rilgen. Bilim uıymdary, osyǵan deıingi reıtıngterdegideı, kóp salaly, tehnıkalyq, gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq, pedagogıkalyq, medısınalyq jáne óner salasynyń joǵary oqý oryndary baǵyttary boıynsha usynylady.

Reıtıng ádisnamasy halyqaralyq sarapshylarmen maquldanǵan, sheteldik reıtıng jýrnaldarynda jarııalanǵan jáne Shanhaı qalasy men Bratıslava qalasyndaǵy ártúrli halyqaralyq konferensııalarda usynylǵan. Baǵalaý ındıkatorlary men ólshemderiniń tolyq sıpattamasy www.nkaoko.kz saıtynda qol jetimdi.

Joǵary oqý oryndaryn jan-jaqty baǵalaý úshin, buryn kórsetilgendeı, úsh baǵa qoldanylady. Birinshi baǵa joǵary oqý oryndary qyzmetiniń bilim berý jáne ǵylymı-zertteý parametrlerimen anyqtaldy, ekinshi – repýtasııalyq baǵalaý – akademııalyq jáne ǵylymı qaýymdastyq ókilderiniń pikirin kórsetedi, úshinshi baǵa – jumys berýshiler arasyndaǵy repýtasııalyq baǵalaý. Reıtıng ádisnamasy aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda ózgeristerge ushyraǵan joq dese de bolady.

1) 1-saýaldama – akademııalyq qyz­met­tiń 6 ındıkator jáne 36 ólshemnen tura­tyn baǵalaýy: kontıngent, stý­dent­terdiń bilim nátıjeleri jáne jo­ǵary oqý ornynda iske asyrylatyn bi­lim berý baǵdarlamalarynyń sany, aka­demııalyq kadrlar – professorlyq-oqy­týshy quramy – boıynsha, ǵylymı-zert­teý jáne ınnovasııalyq jumys, ha­ly­qa­ralyq yntymaqtastyq jáne aq­pa­rat­tyq qamtamasyz etý boıynsha baǵalaý. Statıstıkalyq aqparat kózi – 1 saýaldama­ny toltyrǵan joǵary oqý oryndary saýaldamalarynyń derekteri (salmaǵy – 70%).

2) 2-saýaldama – joǵary oqý oryndary qyzmeti sapasyna akademııalyq qoǵam – ult­tyq jáne halyqaralyq sarapshylar bergen re­pýtasııalyq baǵalaý (salmaǵy – 15%);

3) 3-saýaldama – joǵary oqý oryndary túlekterin jumys berýshilerdiń repýtasııalyq baǵalaýy (salmaǵy – 15%).

Atalǵan kórsetkishter Bilim berý sa­pa­syn qamtamasyzdandyrý táýelsiz qazaq­stan­dyq agenttik qoldanatyn reıtıng anyq­taýdyń kóp ólshemdi ádisnamasynyń quramdas bólikteri bolyp tabylady, bul ádisnamada ótken jylǵy reıtıngpen sabaqtastyq saqtaldy. Paıyzdyq kórsetkishte alsaq, 1 saýaldamanyń mańyzdylyǵy – 70 %, ekinshi jáne úshinshi saýaldamalardyń mańyzdylyǵy – árqaısysy 15 % retinde anyqtalynǵan.

Joǵary oqý oryndarynyń úsh saýaldama boıynsha sandyq nátıjeleriniń barlyǵy saýaldamalar arasynda 70:15:15 qatynasy saqtalyp kórsetilgen.

1 saýaldama boıynsha usynylǵan reıtıng kóp ólshemdi reıtıng bolyp tabylady, óıtkeni ol joǵary oqý oryndary qyzmetiniń ártúrli salasyn: professorlyq-oqytýshy quramynyń qyzmet sapa­sy­nyń akademııalyq statıstıkalyq kór­set­kishterin, stýdentter quramy men olar­dyń bilim nátıjelerin, joǵary oqý oryn­da­rynyń ǵylymı jáne ınnovasııalyq qyz­me­tin, halyqaralyq yntymaqtastyqty, so­nymen birge Internettegi aqparattyq kórsetilimderdi qamtıdy.

Web of Science jáne Scopus derekter bazalaryndaǵy jarııalanym sııaqty ǵylymı ólshemdik kórsetkishterdi agenttik 2012-2016 jyldardaǵy ashyq derekkózderden tańdaý arqyly aldy.

Halyqaralyq ǵylymı-tehnıkalyq ortalyǵy (Reseı, Máskeý) RǴDI (Reseı ǵylymı dáıeksóz ındeksi) ǵylymı basylymdar bazasyndaǵy qazaqstandyq joǵary oqý oryndary ǵalymdarynyń basylymdary men dáıeksózderi týraly tolyq aqparat usyndy.

ISBN bar oqý quraldary, monografııalar, QR BjǴM grıfimen shyǵarylǵan kitaptar, oqýlyqtar týraly naqty aqparat agenttiktiń suranysy boıynsha QR Ulttyq memlekettik Kitap palatasymen usynyldy, zııatkerlik menshik týraly kýálikter men patentter týraly málimetter QR ÁM Zııatkerlik menshik quqyǵy komıtetinen alyndy.

Stýdentterdiń bilim jetistikterin syrt­taı baǵalaý nátıjeleri sııaqty táý­el­- s­iz derekter QR BǴM Ulttyq tes­ti­leý ortalyǵynan, «Bolashaq» ba­ǵ­dar­lamasy boıynsha grant alǵan joǵary oqý oryndary túlekteriniń nemese ta­ǵy­lymdamadan ótken oqytýshylar sany týra­ly derekter «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ, «Jyldyń úzdik oqytýshysy» baǵdarlamasy boıynsha granttar sany QR BǴM Joǵary jáne joǵary bilimnen keıingi bilim berý departamentinen alyndy. Agenttik osy uıymdarǵa usynylǵan aqparat úshin óziniń rızashylyǵyn bildiredi.

2-saýaldama memlekettik organdarǵa, barlyq oblystyq ákimdikterge, «Atameken» UKP oblystyq uıymdarynyń fılıaldaryna, ulttyq kompanııalarǵa, astanalyq jáne óńirlik orta jáne shaǵyn bıznes-kompanııalarǵa saýaldamaǵa qatysý úshin kýrerlik jáne elektrondyq poshta arqyly jiberildi. Jiberilgen saýaldamalardyń barlyq sany 5 000-nan asady.

Agenttik mınıstrlikter men vedomstvolardan, oblystyq jáne qalalyq ákimdikterden, ulttyq kompanııalardan elimizdiń barlyq óńirindegi úlken, orta jáne shaǵyn bıznes kompanııalarynan 1600 asa saýaldama aldy.

Saýaldamaǵa qatysýda Qarjy mınıstrligi, Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi, Ádilet mınıstrligi, Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi,  Qorǵanys mınıstrligi, Astana qalasy ákimdigi jáne Jambyl, Almaty, Aqmola jáne Atyraý oblystary­nyń ákimdikteri, «Nur Otan» HDP, «Qazaqstan­nyń «Aq jol» Demokratııalyq partııasy» QB, «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ, «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ, «Qaztemirtrans» AQ-tyń, «Ulttyq ǵaryshtyq zertteý men tehnologııalar ortalyǵy» AQ, «Qazaqtelekom» AQ, «QazAgro» AQ, «Qazaqstan ınjınırıng» AQ, Kazakhstan Fashion Week úlken belsendilikti tanytty. Odan basqa «Kommersııalyq televızııalyq kanal» AQ, «Habar» agenttigi» AQ, 365info.kz sııaqty BAQ ókilderi men ekinshi deńgeıdegi «Qazkommersbank» AQ, «Kaspi Bank» AQ, «Bank SentrKredıt» AQ, «Nurbank» AQ-tyń joǵary belsendiligin atap ótýge bolady.

800-den asa saýaldama elektrondyq poshta arqyly, Qazaqstan men shetel joǵary oqý oryndary tolyq qamtyla otyryp, barlyq óńirlerdegi sarapshylarǵa jiberildi. 400-den asa jaýap keldi, sarapshy­lar retinde 400-den asa otandyq jáne sheteldik professorlar men dosentter qa­tysty. Saýaldama nátıjeleri saýaldamaǵa qatysqan eń belsendi respondentterdi sa­ra­laýǵa múmkindik berdi: ulttyq sarapshylar ishinde – Almaty qalasynan (18,6 %), Qa­­raǵandy – (13,2 %) jáne Astana – (11,8 %)­ qalalarynyń, shet­el qoǵamdastyǵynan – Reseı, Estonııa, Lıtva jáne Latvııa ókilderi. Agenttik zert­teýge qatysqan barlyq sarapshylar men jumys berýshilerge shynaıy rı­za­shylyǵyn bildiredi.

Osy jyly Qazaqstannyń 2017 jyl­ǵy úzdik joǵary oqý oryndary ult­tyq reı­tıngine kóp salaly, tehnı­ka­­lyq, gý­ma­nıtarlyq-ekonomıkalyq, peda­go­gıkalyq, medısına jáne óner baǵy­tyn­­daǵy barlyǵy 61 joǵary oqý oryn­da­ry qatysty. Alaıda Qazaqstannyń 2017 jylǵy úzdik joǵary oqý oryndary ult­tyq reıtıngine nebári 57 joǵary oqý or­ny – akademııalyq qyzmet (1 saýaldama) boıynsha maksımaldyq ball sanynyń keminde 30%-yn jınaǵan joǵary oqý oryndary endi. Úzdik joǵary oqý orny ulttyq reı­tın­gine kirmegen joǵary oqý oryndary jeńi­lis­te qalmaǵandyqtaryn aıta ketý kerek. Jo­ǵary oqý oryndary ár ındıkator men ól­shem boıynsha jasalǵan reıtıngtik oryn tý­raly aqparat alyp, ózi­niń pozısııasyn jaq­sartý úshin qaı más­e­le boıynsha jáne qalaı jumys isteý ke­rek­tigin bilýlerine bolady.

Jalpy, qorytyndy nátıjeler reıtıng­tik kestelerde kórsetilgen, olardyń ara­syn­daǵy kóshbasshylar:

• kóp salaly joǵary oqý oryndary arasynda – ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti, akademık E.A.Bóketov atyn­daǵy Qaraǵandy memlekettik ýnı­ver­sı­teti, S.Toraıǵyrov atyndaǵy Pav­lodar mem­le­kettik ýnıversıteti.

• tehnıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda – Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti, Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti, Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti, D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti;

• gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda – Qaztutynýodaǵy Qaraǵandy ekonomıkalyq ýnıversıteti, Almaty menedjment ýnıversıteti, Narhoz ýnıversıteti;

• pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda – Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti, Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty, Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ıns­tıtýty;

• óner joǵary oqý oryndary arasynda – Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti;

• medısınalyq joǵary oqý oryndary arasynda – S.J.Asfendııarov atyn­daǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıver­sıteti, Qaraǵandy memlekettik medısına ýnı­versıteti, Semeı qalasynyń mem­le­kettik medısına ýnıversıteti.

Joǵary oqý ornynyń reıtıngtegi orny pánderdi oqytýdyń, materıaldyq-teh­nıkalyq qamtamasyz etilýdiń, ár sala­daǵy ǵylymı-zertteýler sapasynyń bir deńgeıde turǵandyǵyn bildirmeıtindigin eskere otyryp, aǵymdaǵy jyly BSQA úzdik joǵary oqý oryndarynyń reı­tıngi­siniń, onyń ishinde joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq qyzmeti, joǵary oqý oryndary qyzmeti sapasyna ulttyq jáne halyq­ara­lyq sarapshylardyń bergen repý­ta­sııa­lyq baǵalaýy, joǵary oqý oryndary túlekterine jumys berýshiler bergen repýtasııalyq baǵalaý sııaqty ındıkatorlar boıynsha úzdik joǵary oqý oryndarynyń reıtıngin usynady. Talapker agenttiktiń saıtynda ár ındıkator boıynsha reıtıngti taba alady jáne sol nemese basqa ındıkator boıynsha óz tańdaýyn jasaı alady, osyǵan baılanysty 1-saýaldama boıynsha reıtıng kóp ólshemdi bolyp tabylady.

Joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq qyzmetteri boıynsha, sarapshylar men jumys berýshilerdiń repýtasııalyq baǵa­laý­lary boıynsha jeke-jeke reıtıng­terdi jáne tolyq www.nkaoko.kz saıtynda qaraýǵa bolady. Materıaldardy qaıta basylymǵa jibergende Agenttiktiń saıtyna silteme jasaý kerek.

Bıylǵy jyly Agenttik Qazaqstan Res­pýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıs­tr­ligi Statıstıka komıtetiniń sońǵy 4 jyl ishindegi (2013-2016 jyldar) derekteri negizinde talapkerlerdi qabyldaý boıynsha shaǵyn taldaý jasaý jóninde sheshim qabyldady. Talapkerlerdiń qandaı mamandyqtardy tańdaıdy, olardy qabyldaý sany qansha, qabyldaý qalaı ózgeredi degen suraqtar qyzyǵýshylyq týdyrdy.

Joǵary oqý oryndaryna stýdentterdi qabyldaý (sonyń ishinde mamandyqtar boıynsha) statıstıkasynyń salystyrmaly taldaýy bizdiń elimizde, jalpy alǵanda, joǵary bilim alýǵa qoǵamnyń qyzyǵýshylyq tanytýy joǵary ekendigin kórsetedi. Mysaly, 2013-2016 jj. tórt jyl ishinde joǵary oqý oryndaryna túsken talapkerler sany 118 540 adamnan (2013) 147 692 adamǵa (2013), ıaǵnı 24, 6% deıin kóterilgen. Osy kezeń ishinde qabyldaý sanynyń tómendeýi baıqalady, mysaly, 2015 jyly 2014 jylmen salystyrǵanda, qabyldaý 8,62% tómendegen, onyń ishinde 114 899 talapker nemese 77,66%-y keli­sim­shart boıynsha qabyldanǵan.

Zertteý júrgizilgen kezeń ishinde maman daıyndaý baǵyttary arasynda eń kóp suranysqa kelesi mamandyqtar: bilim berý, tehnıkalyq ǵylymdar men tehnologııalar, ekonomıka jáne bıznes, quqyq baǵyttary ıe bolǵan. 2016 jyly pedagogıkalyq mamandyqtar boıynsha talapkerlerdiń jalpy sany 42,5 myńnan astam adam qurady, sonyń ishinde, memlekettik bilim berý granttary boıynsha 5,05 myń stýdent, tehnıkalyq ǵylymdar jáne tehnologııalar boıynsha – 31,10 myńnan asa adam, onyń ishinde memlekettik grant – 12,36 myń adam; ekonomıka jáne bıznes – 20,23 myń, grant boıynsha– 3,3 myń adam; quqyq baǵyty boıynsha 16,1 myńǵa jýyq adam, onyń ishinde 0,7 myń talapker. Mamandardy daıyndaý boıynsha joǵaryda kórsetilgen baǵyttar úlesine 2016 jyly joǵary oqý oryndary túsken talapkerlerdiń jalpy sanynyń 74,44 %-yna sáıkes keledi. Bilim berý baǵyty boıynsha erekshe suranysqa ıe mamandyqtar qatarynda dene tárbıesi jáne sport, shet tili, aýdarma isi; quqyq baǵyty boıynsha – ádilet; óner baǵyty boıynsha – dızaın; ekonomıka jáne bıznes baǵyty bo­ıynsha– ekonomıka, esep jáne aýdıt, qarjy; tehnıkalyq ǵylymdar men tehnologııalar baǵyty boıynsha – aqparattyq júıeler, esepteý tehnıkasy jáne baǵdarlamalaý, kólik, kólik tehnıkasy jáne tehnologııalary, elektr energetıkasy, radıotehnıka, elektronıka jáne telekommýnıkasııa, qurylys.

Talapkerlerdiń joǵary oqý ornyn tańdaýyna mamandyqtyń mártebesi, ony memlekettiń qoldaýy, bólingen memlekettik granttardyń bar bolýy, oqý aqysy jáne jumysqa ornalastyrý kórsetkishterine baı­lanysty bolatynyn atap ótemiz. Bı­yl Agenttiktiń www.nkaoko.kz saıtynda reıtıngke qatysqan barlyq joǵary oqý oryndaryndaǵy ortasha oqý aqysy kór­se­til­gen.

2017 jylǵy baǵdarlamalyq reıtıngke 279 baǵdarlama boıynsha 45 joǵary oqý orny qatysty, ótken jyly 143 baǵdarlama qatysqan bolatyn. Reıtıngke usynylǵan baǵdarlamalardyń jalpy sany 1 100-den asady. Usynylǵan baǵdarlamalar sany men nátıjeleri bo- ıynsha kóshbasshy bestikke ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti (152), akademık E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti (122), L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti (113), M.Áýezov atyn­da­ǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnı­ver­sıteti (92), S.Toraıǵyrov atyndaǵy Pav­lodar memlekettik ýnıversıteti (66) endi.

Bilim berý sapasyn qamtamasyzdandyrý táýelsiz qazaqstandyq agenttigi (BSQA) talapkerlerge mamandyq boıynsha joǵary oqý oryndaryn tańdaýda óz qalaýyn durys jasaýda sáttilik tileıdi jáne sol tańdaýda Qazaqstannyń úzdik JOO reıtıngisi durys baǵyt beretin jol silteýshi bolady dep senedi!

Sholpan KALANOVA, BSQA - reıtıng prezıdenti, professor, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory