– 90-jyldary tek Qarabalyqta ǵana emes, kóptegen aýdandarda gazet shyqpaı qaldy. Sol kezde bizdiń Qarabalyq aýdandyq gazetin jekemenshikke berip, kezdeısoq adamnyń qolyna ustata saldy. Gazet quldyrap ketti. Prokýratýra arqyly gazettiń súlderin alyp, taqyr jerden isti qaıta bastadyq. Sebebi, qansha turmys aýyr bolǵanymen, adamdar aqparat ashtyǵyna shydamaıtyn sekildi, –deıdi gazet redaktory Marııa Saparova.
Marııa Ábýtálipqyzy «Dela ı lıýdı» dep atalǵan aýdandyq gazettiń aldymen atyn «Aına» dep ózgertti. Aty ózgergen basylymnyń endi zatyn da ózgertý qajet edi. 90-jyldary aýyl sharýashylyǵy ábden turalaǵan kezde aýdandarda gazetti qarjylandyratyndaı myqty bıýdjet bolǵan joq. Gazetti saqtaý úshin ony jekeshelendirý kerek bolatyn. 2001 jyly Marııa Ábýtálipqyzy «Aına» Qarabalyq aýdandyq gazeti» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin qurdy. Qarjy bolmasa gazet shyqpaıdy, sondyqtan jarnama jaǵyn kóbeıtýge, qarjy kózderin izdeýge týra keldi. Qarjy únemdeý úshin redaksııa ujymy gazetti oqyrmandarǵa poshta arqyly emes, ózderi jetkizip berýdi uıymdastyrdy. Ol úshin ár aýyldan aýdanǵa qatynaıtyn jeke adamdarmen, jergilikti atqarý organdarymen, sharýashylyq basshylarymen kelisimder jasady. Jurttyń naryqqa áli moıynsuna qoımaǵan kezi. Sharýasy shaıqalǵan aýylda kásipkerlik endi qylań bere bastaǵan bolatyn. Gazetke jarnama negizinen kásipkerlerden túsetinin naryq ustanymyn túsingen adam baǵamdar edi. Redaksııa ujymy aýdanda endi paıda bola bastaǵan kásipkerlik ókilderin shaqyryp, olarǵa óz isin, taýaryn jarnama jasaýdy oqytty, trenıngter, oıyn formasyndaǵy sabaqtar ótkizdi. Gazet oqyrmannyń aldynda júrdi, ol keregin «Aınadan» tabatyndaı, aqyldasýǵa «Aınaǵa» júginetindeı etýdi maqsat etti.
2000 jyldan bastap, elimiz ekonomıkasy kóterilýge bet aldy. Muny qarabalyqtyqtar da sezine bastady. Sol jyldary A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń sol kezdegi Jýrnalıstıka fakýltetin basqarǵan Gúlnar Asanbaeva Vashıngtondaǵy Halyqaralyq jýrnalıster ortalyǵynyń (ICF) Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat quraldary ókilderine arnalǵan kásibı oqytý baǵdarlamasyna qatysýǵa oblystan jýrnalıster tartty.
– Gúlnar Dosqalıqyzyna búginge deıin alǵysym sheksiz. Biz osy baǵdarlama aıasyndaǵy konkýrsqa qatystyq. 60 qatysýshynyń arasynan jeńimpaz bolǵan 8 jýrnalıstiń biri boldym. 2004 jyly ortalyq 8 jýrnalısti Amerıkaǵa alyp baryp, ár shtattarǵa bólip, sondaǵy gazetterde tájirıbeden ótkizdi. Men Vermont shtatyndaǵy «The Chronicle» degen shaǵyn gazette boldym. Shaǵyn degen gazettiń 8 myń tırajy bar, 48 bet bolyp shyǵady. Men Qarabalyq aýdandyq «Aına» gazetindegi ózimizdiń jumysty amerıkalyq gazet tájirıbesimen salystyrdym. Olar da gazetti ómirdiń shynaıy aınasy dep biledi eken. Kúndelikti jańalyqtarǵa kóp mán beredi, gazettiń ótýin, taralymyn qadaǵalaıdy. Bizde ol jyldary ınternet endi-endi kórine bastaǵan edi, al «The Chronicle» gazetiniń saıty bar eken, ınternet-resýrstary boldy. Bizdiń «Aına» gazeti ol kezde aýyr daǵdarystan keıin aıaǵynan endi turyp kele jatqan edi. Sonyń ózinde olar bizdiń keıbir tájirıbelerimizge qyzyǵýshylyq bildirdi. Mysaly, gazetti poshtasyz, redaksııanyń ózi taratady degende tańyrqaýyn jasyrǵan joq. Al men olardan básekege qabiletti bolý kerek degen túsinikke tushynyp qaıttym jáne olar qarjy tabýdy jolǵa qoıǵan. Gazet jarnamaǵa nómir saıyn gazettiń teń jartysyn beredi. Sonymen qatar, amerıkalyq jýrnalıster shaǵyn, óńirlik gazetterdiń maqalalary ylǵı da qyzyq bolady dep esepteıdi. Olar maǵan ony «óńirlerde adamdar birin-biri tanıdy, olar úshin tanystary týraly gazetten oqyǵan maqalanyń barlyǵy da qyzyq, ótimdi» dep túsindirdi. Qarap otyrsam, rasyn da solaı emes pe?–deıdi Marııa Saparova.
Oqyrman men gazettiń múddesi bir
Marııa Ábýtálipqyzy gazetti damytqanda aldyna eki maqsat qoıdy. Oqyrmanmen etene aralasý jáne qarjynyń qıyndyqsyz kelýin oılastyrýdy kózdedi. Oqyrman nazaryn aýdarý úshin, árıne jaqsy maqala kerek, oǵan daý joq. Oqyrmandy oılantqan, kókeıtesti máselelerdi kóteretin qalamy ushqyr jýrnalısterdi jınady. «Aına» ýaqyttyń, zamannyń, kúndelikti tirshiliktiń aınasy bolǵandyqtan, gazet úshin de, oqyrman úshin de usaq-túıek másele joq, barlyǵy da mańyzdy. Aqparat jedeldigin, jańalyqtardyń barynsha alýan taqyrypta, qyzyqty bolýyn alǵa qoıdy. Redaktor Marııa Saparova redaksııa janynan múgedek balalarǵa quqyqtyq, moraldyq jáne materıaldyq qoldaý kórsetetin «Meıirim men úmit sáýlesi» atty qoǵamdyq qor qurdy. Jyl saıyn múgedek, aýrý balalardy shetelge nemese Astanaǵa aparý úshin aýdan turǵyndarynan aqsha jınalady, al gazet osy qorǵa aqparattyq qoldaý kórsetedi. Aýdandyq gazet betinde aýrý bala nemese basyna qaıǵyly is túsken, oqys jaǵdaıǵa ushyraǵan jandar týraly oqyǵan turǵyndar tapqan-taıanǵanyn alyp, redaksııaǵa keledi. Mysaly, qazir on tórt jasqa kelgen Iаroslava Oleınıkke osy jyldar ishinde birneshe operasııa jasaldy. Leıpra aýrýymen týǵan qyzdyń bet álpetin qalypqa keltirý úshin taǵy da operasııa jasalýy tıis.
– Iаroslavany eki aılyǵynan bastap, bizdiń oqyrmandar jaqsy biledi. «Kóp túkirse – kól» demeı me halqymyz? Ony qansha ret operasııaǵa aparsa, sonsha ret kómek berildi. Aqshalaı kómekti ata-anasy qyzynyń emi bitkenshe Astanada ýaqytsha páter jaldaýyna, tamaǵyna, jol aqysyna jumsaıdy. Mundaı mysaldar bizde óte kóp. Mysaly, balalary múgedek otbasynyń úıine peshine deıin alyp, kógildir otyn kirgizip berdik, onyń barlyǵy da qarjyǵa kelip tireletini túsinikti, – deıdi Marııa Ábýtálipqyzy.
Osy qorǵa qarjy túsirý maqsatymen aýdanda jyl saıyn «Romans keshi» ótedi. Gazet aksııasynyń arqasynda ótetin konsertke aýdandaǵy nebir talanttar, kásibı ánshiler qatysady. Osy konsertten túsken qarjynyń barlyǵy qorǵa tapsyrylady. Qarabalyq aýdany ortalyǵyndaǵy №1 orta mekteptiń dırektory Kórkem Aıtbaevanyń bastamasymen sońǵy 3-4 jylda úlken konsert qaıyrymdylyq aksııasy retinde ótedi. Oǵan mektep oqýshylary jáne olardyń ata-analary men ustazdary qatysady. Konsertten túsken qarjynyń sheti synbastan «Meıi- rim men úmit sáýlesi» qoryna quıylady. Aksııa oqyrmandy gazetke jaqyndata túsedi.
Jaqsy menedjeri bar gazet redaktory arqasyn taýǵa súıegendeı eken. Marııa Ábýtálipqyzy tek jarnamamen aınalysatyn jeke bir maman ustap otyr. Ol Qarabalyqta jarnamanyń «ıisi shyǵatyn» orynnyń barlyǵyn biledi, adamdarmen sóılese alady. Qarjy tabýǵa ábden tóselgen. Oblystaǵy basqa bir gazette de mundaı tájirıbe joq. Aptasyna bir ret 16 bet bolyp shyǵatyn gazettiń jartysy jarnama men aýdan ákimdiginiń túrli aktilik qujattaryna beriledi. Qalǵandary jýrnalıst, dızaıner, jazylym jónindegi bólim meńgerýshisi alańdamaı tikeleı óz jumysyna kóńil bóledi. Munyń syrtynda gazetti oqyrmandarǵa jetkizetin 38 poshtashy bar.
Gazet tilshisi Tatıana Makarova elimizdegi genderlik saıasatty Qarabalyq aýdany mysalynda taldap jazǵan bolatyn. Bul kópshilik arasynda pikirtalas ta týǵyzdy. Mine, aýdandyq gazettegi jaqsy maqalanyń avtory oblys delegasııasynyń quramynda Shvesııaǵa baryp keldi. Al qazaq tilinde maqala jazatyn jýrnalıst Dınara О́tesheva orys, qazaq tilderin jaqsy meńgergen.
– Gazet redaksııasynda qyzý jumys qaınap jatady. Kórshi Chelıabi oblysynyń aýdandyq gazetterimen aralasamyz. Reseıde jyl saıyn Qara teńizdiń jaǵasyndaǵy Dogamys qalasynda 3 myń jýrnalıstiń basyn qosatyn aýdandyq jáne qalalyq gazetter festıvali ótedi. Soǵan da qatystyq. Onda kóp máseleler aıtylady. Bizdiń gazetti poshtasyz taratatyn tájirıbemiz reseılikterge de qatty unady,–deıdi Marııa Ábýtálipqyzy.–Osydan eki jyl buryn Chelıabi oblysyndaǵy aýdandyq gazetter redaktorlaryn men de Qarabalyqqa shaqyrdym, ekskýrsııa jasattyq. Olar da bizdegi tamasha isterdi kórip tańdanysty, bizdiń gazet tájirıbesindegi ozyq úlgilerdi alatynyn aıtty.
Qazir básekeniń zamany. Básekede báıgeden qalýǵa bolmaıdy, áıtpese naryq ıiriminde tunshyǵyp qalasyń. Sol úshin «Aına» gazeti qazir ınternet resýrstaryn tıimdi paıdalanady, saıtyn túrlendiredi. Gazet aptasyna bir ret shyqqan soń, jańalyqtardyń barlyǵyn saıtqa salyp otyrady. «Aınanyń» saıtyn oblysta, respýblıkada paıdalanatyndar az emes. Shekarada jatqan aýdandyq gazettiń tırajy búginde 4300 danany quraıdy. Bul aýdannyń árbir besinshi adamy basylymdy jazdyryp alady degen sóz. Bul – óńirdegi aýdandyq, qalalyq basylymdar arasyndaǵy jaqsy kórsetkish. Baspasózge jazylý naýqany ózgelerge qaraǵanda Qarabalyqta jaqsy júredi. О́ıtkeni, redaksııa men oqyrman arasynda tyǵyz baılanys bar. «Aına» dese – aına bolyp otyrǵan gazetke oqyrmandar ynta-yqylasymen jazylady.Bul izdenisi kóp redaktordyń túpki maqsaty bolatyn.
Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Qarabalyq aýdany