Bolashaqtyń mamandyqtary

2000 jyldary ál-Farabı atyn­daǵy QazUÝ-diń jýrnalıstıka fa­ký­l­tetinde alǵash ret PR (pablık rı­leıshnz) mamandyǵy ashylǵanda kóp­shilik onyń qandaı mamandyq eke­nin jete túsinbeıtin. Búginde kom­mersııalyq uıymdar ǵana emes, mem­le­kettik qurylymdar da qoǵammen baılanys bóliminsiz jumysyn jolǵa qoıa almaıtyn dárejege jetti. Tipti, bul sala túrlenip keledi dese bolǵandaı. Osy kúni osyǵan sabaqtas IT-evengelıst mamandaryna úlken suranys bar. Ol naryqta taýardy ótkizýge arnalǵan aýdıtorııa qalyptastyrady. Kásibı evengelısterdi jekelegen kompanııalar óz tehnologııasy men ónimin ótkizý úshin jaldaýy nemese satyp alǵan esimin paıdalanýy múmkin. Evengelıst degen dinı leksıkanyń ózi belgili maq­sat­qa negizdelgen aqparatty taratý men jaqtastar jınaý degenge jaqyn. Jal­py, bolashaqtyń mamandyqtary qan­daı bolmaq? Talapkerler býy­ny­nyń barshasyn osy saýal oılantýy tıis. Búginde vırtýaldy álemniń sáý­­let­shileri, neıroınterfeısterdiń joba­laýshylary, emosııa dızaınerleri eńbek naryǵyn túbegeıli ózgertetini bel­gili boldy. Sarapshylar qazirdiń ózin­de kóptegen mamandyqtardy «zeı­netke» shyǵaryp jatyr. Olardyń ara­synda esepshi, call-center operato­ry, taksı júrgizýshisi, aýdarmashy sı­ıaqty mamandyqtar bar. Bul min­det­ter­diń barlyǵyn bolashaqta kompıýter, avtomattandyrylǵan júıeler at­qar­maq. Bolashaqtyń enshisindegi bir ma­man­dyq – ǵarysh jolynyń ınjeneri. Ol Jerge jaqyn kólik júıesi men kólik tas­qyny dálizine qyzmet kórsetetin bolady. Máselen, orbıtaǵa arnalǵan reıster men qurlyqaralyq tasymald­y ballıstıkalyq raketalardyń tra­ek­torııasy arqyly júzege asyrý kózdelip otyr. Sondaı-aq balanyń bo­lashaqtaǵy minez-qulqyn, ıaǵnı, ke­leshek keıpin josparlaıtyn sarap­shy­lardyń qyzmeti qyzady degen bol­jam bar. Álbette, keleshektegi eń qajetti mamandar IT salasy men ro­bot tehnıkasynyń bilgirleri bol­maq. Sebebi, tehnologııamen jumys bar­lyq salanyń qyzmetine áser etedi. Aı­talyq, dárigerler bolǵanymen em­deý sıpaty ózgeredi, fermerler jumysyn jalǵastyrǵanymen, ósim­dikti ósirý tehnologııasyna óz­ge­ris­- ­t­er enedi. Máselen, sıtı-fermer qala ishinde, záýlim ǵımarattar tó­besinde oty­ryp-aq agrokeshendi sharýa­shy­lyq­tardy damytýy yqtımal. Tiri aǵza sáýletshisi mıkroaǵzalar men genetıkalyq túrlenýge ushyraǵan aǵzalardyń qatysýymen jabyq sıkl­di tehnologııalar qura bastaıdy. Bul arqyly qalalyq ferma qurý, qo­qys­ty qaıta óńdeý, bıoreaktor qýa­tyn arttyrý jobalary júzege asy­rylady. Sáýletshilerge baılanys­ty qurylys tehnologııalary da túbegeıli ózgeredi. Iаǵnı, bolashaqta adam­dar osy qyzmettiń barshasyn robottarǵa júkteıdi nemese basqa da balamalaryna berýge májbúr bolady. Tipti, gýmanıtarlyq mamandyq ıeleri de jumyssyz qalýy múmkin. Bul saladaǵy eń izgi sanalatyn pedagogıka mamandarynyń qyzmeti úlken sıfrlyq bazaǵa toptastyrylyp, kompıýtermen saraptalyp otyrady. Al muǵalim balanyń basynan sıpap, uıqysynyń qanǵan-qan­ba­ǵanyn suraıtyn adamı qarym-qa­tynas faktoryn saqtaý qyzmetin ǵana atqarýy yqtımal. Dese de, gý­ma­nıtarlyq mamandar árdaıym adam­gershilik kúzetinde. Osy baǵyt odan ári tereńdeı túsýi, jańa turpatta jań­ǵyrýy múmkin. Máselen, óner men ǵylymnyń baılanysy bir eli ajy­raǵan emes. Tipti, jańa dúnıeler sýr­etshilerge jańa tehnıkalardy ıge­rýge nemese jańa janr oılap ta­bý­ǵa járdemdesedi. Sonyń ishinde taıaýda science art termıni paıda boldy. Muny ǵylymı óner dep te aıta­dy. Iаǵnı, ǵalym men sýretshiniń árip­tes­tiginiń nátıjesinde paıda bolatyn ıgi­lik bolǵandyqtan, munda qylqalam she­beriniń qushtarlyǵy ǵana emes, ǵy­lymı zerthanalar men zertteý or­ta­lyqtarynyń bolýy da mańyzdy. Álem­degi kóptegen ýnıversıtetter saı­ns-artqa qoldaý kórsetip otyrady. Bul keńinen qanat jaıyp kele jatqan ári suranysqa ıe tyń óner. Árıne, tańdaý – árkimniń jeke qu­qy. Kez-kelgen mamandyqpen qo­ǵamǵa qyz­met etýge bolady.