Uly dala eliniń bir asqary

Qoǵamda neǵurlym isker, neǵurlym bilimdi adamdar kóp bolsa, soǵurlym qoǵam alǵa jyljıdy. «О́mirden úı­ren­gen adamdar ǵana ultynyń uly per­zenti bola alady», degen eken Qytaı re­formasynyń atasy Dıan Sıaopın. Osy sóz oıǵa oralǵan saıyn syılas, syr­­­l­as aǵamyz Asekeńniń tulǵasy kóz al­dyma kele beredi. О́ıtkeni, Asqar Al­tynbekuly ómirdiń qıyn da qyzyq jo­lynan joqqa jasyp, bar­ǵa asyp-ta­symaı, ótip kele jatqan zer­de­li jan. О́tken zamannyń, táýelsiz Ota­ny­myzdyń san soqpaqtarynda da ul­ty­nyń týy­n  bıik ustap júrgen tulǵaǵa aı­nal­ǵa­ny aqıqat.  Asqar Altynbekulymen 80-jyldardan beri tanyspyn. Ol 1985-1990-jyldary burynǵy Gýrev, búgingi Atyraý oblysynyń partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp qyzmet istedi. Kóptegen isterdiń ıirimin taýyp, aınalasyndaǵy seriktesterimen keńese otyryp basyn qaıyryp, tabys tuǵyrynan kórindi. Bul jaǵynan kelgende, ol óz qyzmetinde parasattylyq kórsetip, azamattyq joldy berik  ustandy.  El basshylyǵy osyndaı jaýap­ker­shilikti árbir is basynda júrgen aza­mattarǵa júkteı otyryp, senim art­qany belgili. Solardyń qatarynda Asqar Altynbekulynyń júrýi tekten-tek emes. Ásirese, qazynaly aımaqtaǵy ón­di­risti damytý,  munaı qorlaryn ta­bý isinde ol jigerlilik tanytyp, uı­ym­dastyrýshylyq qabiletiniń de mol eke­nin kórsete bildi. Sol ólkeniń basshysy re­tinde Asqar Altynbekuly sheteldik kompanııalarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, kelissózder júrgizip, qalaıda Qazaqstan halqyna paıdaly sheshim shyǵarýǵa árekettendi. Eńbegi esh ketken joq, sol kezdegi áriptestik, ınvestorlarmen jumys isteý tásili Táýelsizdik jyl­darynda óz jemisin berdi. Ony búgingi Atyraý óńirinen kórip turmyz. Sonaý Keńes Odaǵy tusynda júr­giz­gen iltıpatty kelissózder qazir de jal­ǵa­syp keledi. Batys ólkelerdegi Teńiz, Qarashyǵanaq, Qashaǵan ken oryndary búgingi áleýetimizdi ǵana emes, erteńgi alar asýymyzdyń da túp negizi, ekonomıkamyzdy alǵa súıreýshi kúsh bolyp qala bermek. Qazaqtyń darhan dalasyndaı baq daryǵan baı ólkeniń tósinde eńbek jolyn aǵa ınjener-qurastyrýshydan bastap, qurylysshydaı  qudiretti ma­man­­dyqtyń bar aýyrtpalyǵyn, bar qy­zyǵyn ótkerýdiń arqasynda ol  kásibı maman, sheber uıymdastyrýshy boldy, ultymyzdyń oqymystylaryn ǵylym jolyna tartty. Ol qashanda «Ulyq bolsań, kishik bol» degen halyq danalyǵyn esten shy­ǵarmaı, sonyń úlgisimen óne­ge­li ómir súrip keledi. Táýelsizdik al­ǵan jyldary Asqar Altynbekuly qu­ry­lys salasyna erekshe kóńil bólip, na­ryq­tyq ekonomıkany ornyqtyrýǵa mol múmkindikterdi qarastyryp, qazaq  ǵylymynyń jetistikterin qoldap, ony óndiriske engizý máselesine de ár kez kóńil bóldi. Azat memleketimizdiń qu­ry­­lýyna, erkindik alǵan qarqyndy q­a­da­myna ózindik úlesin qosqanyn, sóı­tip, ult qalaýlysyna, jurt jaq­sy­syna aı­nalǵanyn  aıtýdy paryz sanaımyn. Bıik bilim, ár iske ádilettik, ult­tyq namys, jeke bastyń tazalyǵy, ha­lyq­tyq múdde, mádenı óre keńdigi, ıman baı­lyǵy Asekeńniń boıynan molynan tabylady.  Injenerlik akademııa qurylǵan sátte Asqar Altynbekuly bedeldi ǵa­lym­darmen birge ulttyq ınjenerlik ǵy­lym qarashańyraǵynyń qurylýyna úl­ken septigin tıgizdi, negizin qalaý­shy­lardyń biri boldy.  Osy kúnge deıin aka­demııanyń órkendeýine ólsheýsiz eń­bek sińirip, qoldaý kórsetip keledi. Ǵylymǵa degen adal nıetin aıta otyryp, ózi de ár alýan taqyryptar boıyn­sha  zertteýler júrgizip, ol oń nátıjesin be­rip kele jatqanyn eske sala ketsem deımin.  Halyqaralyq ǵylymı-ınjenerlik qoǵam­dastyq ta Asekeńdi óte qur­metteıdi, alǵyrlyǵyn baǵalaıdy. Kóp­te­gen ǵylymı jetistikteri úshin, erek­she eńbegi úshin «Injenerlik dańq» altyn ordenimen marapattalýy álem moıyndaǵan ǵalym ekendiginiń dáleli. О́z keleshegine óz qolymen jol sa­lyp, alǵa qoıǵan maqsatyna adal eń­be­gimen jete alǵan birtýar qazaq per­ze­nti­niń ómir joly men ónegesi keıingi ur­paqqa shamshyraqtaı baǵdar ekeni sózsiz.  Asqar Altynbekuly táýelsiz eli­miz­diń búkil tirshiligi – ekonomı­kasy, óner­kásibi, ǵylym júıesi, saıa­sı bas­shy­lyqty jetildirý t.b. ma­ńyz­dy má­seleler tóńiregindegi oı-tu­jy­rym­da­ryn Elbasy Nursultan Ábishuly Na­zarbaevqa jetkizip, Memleket bas­shy­synyń úzeńgiles serigine aınaldy. Halqymyzǵa tán izgilik pen izettilik ja­ǵynan da  Asekeń ár kez keıingige úlgi-ónege bola bildi. Aǵaıyn arasyndaǵy be­reke-birlikti, tatý tirlikti saqtaý jó­ninen de onyń kisiligi men kishiligin erekshe ataýǵa bolady.   Kemel oılap, keń pishetin kisilik kel­beti, jaqsylyq jasaýdan, izgilik kór­setýden aıanbaıtyn ımanǵa toly aqyl-parasaty talaı adamǵa shapaǵatyn tıgizýde. Halyqqa keńinen tanylǵan darhan keń peıildi, er minezdi ardaqty azamattyń ǵıbratqa toly ómir jolyn, ókshe basar inileri maqtanysh  sanaıdy. Asekeńniń osyndaı azamattyq jolynda qasynda tireý bolyp, qoldap, qosh­tap júrgen aıaýly jary Raısa Aldabergenqyzynyń da orny erekshe. Raısa Aldabergenqyzy aqjarqyn, ashyq minezdi, adam men adamdy bir-birine baýyr­lastyryp júretin ımanjúzdi kisi. Balalary Talǵat pen Tımýr úlgili tár­­bıe kórip, qazaq eliniń kórkeıýine, qa­ryshtap damýyna úles qosyp kele jatyr.   Búgin Asekeń adam janynyń tereń tunyǵy, al ómiriniń asqar bıigi bolǵan 80 jasqa keldi.  Asqar Altynbekulymen zamanymyz bir bolǵanyna, egemendi elimizdiń eń­sesin kóterip, irgesin bekitý sııaqty ta­rıhı, abyroıly jolda saparlas bol­ǵanymyzǵa qýanamyn. Jalǵyz men emes, ol kisini biletin qyzmettes, tanys jandardyń da nıeti solaı ekenine se­nim­dimin.  Asqar Altynbekuly búginde ár sózi  ataly ulaǵatqa aınalǵan mereıli de aqsaqal abyz jasta. Osy arada qazaqtyń has batyry Baýyrjan Momyshulynyń bir sózi oıǵa orala beredi. Qarttyqty basty úsh topqa bólip, sonyń aıtýlysy abyz degen eken. Shynynda, abyzdyq jasqa jetip, abyroı bıiginen kóriný, mártebeli tuǵyrda turyp tanylý ekiniń birine buıyra bermeıtin baqyt dep bilemiz. Endeshe, seńgirli jasqa jetken  Asqar Altynbekuly  qatarlastaryna da, biz sekildi zamandastaryna da úlgi bolatyn tulǵa ekenin tilge tıek ete otyryp, zor densaýlyq, uzaq ǵumyr, qajymas qaırat tileıtinimizdi jetkizý boryshymyz bolyp sanalady. 

Baqytjan Jumaǵulov, Qazaqstan  Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń prezıdenti,   Memlekettik syılyqtyń laýreaty