Balyqtykóldegi baspanadan – Qaraótkeldegi Astanaǵa

Elbasynyń Nura jerimen alǵashqy tanystyǵy ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldary bastalsa kerek. Sol kezeńderde Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń stýdenti Nursultan Nazarbaev qurylys otrıadynda júrip, jańadan qurylyp jatqan Balyqtykól aýylyna turǵyn úı salýǵa kelgen. Osydan elý úsh jyl buryn qoı jáne jylqy sharýashylyǵy aınalysqan keńsharda ol kezde tek shopandardyń kıiz úıleri men shatyrlardyń ǵana qazyǵy qaǵylyp tursa kerek. Tarıhty tarqatar bolsaq, endi boı túzep kele jatqan Balyqtykólge bir kúni otyz shaqty bozbala top ete túsedi. Arasynda 24 jasar Nursultan da bar. Sol ýaqytta aýyl ınjeneri bolǵan Qorabaı Dosjanov ol oqıǵanyń maıyn tamyzyp aıtady. Ol kisi Elbasynyń bılik pen basqarýǵa degen zor qabileti jastaıynan qalyptasqanyn birneshe mysalmen dáleldeıdi. Balyqtykólge kelgen otyz stýdenttiń ortasynan ozyp shyǵyp, jalpyǵa bas bolyp, ujymdy uıymdastyryp, qyz-jigitterdi eńbekke jumyldyra ketkeniniń ózi kóp jaıtty ańǵartsa kerek sonda. Áriptesimiz, jýrnalıst Bıken Ahmetova óziniń «Elbasy jáne Nura» atty maqalasynda Qorabaı aqsaqaldyń estelik áńgimesin taqyryp ózegine aınaldyrady.   – 1964 jyly Qazaq KSR Úkimetiniń «Shóleıt jerlerde qoı sharýashylyǵyn damytý» týraly qaýlysyna səıkes Nura aýdanynda eki sharýashylyq – «Amantaý», «Balyqtykól» keńsharlary quryldy. «Balyqtykól» keńsharynyń qurylysyna qazirgi Elbasy, ol ýaqytta Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń stýdenti, stýdenttik qurylys otrıadynyń jetekshisi Nursultan Nazarbaevtyń qatysqany meniń ómirimdegi tarıhı oqıǵa bolyp qala beredi. 1964 jyly N.Nazarbaevtyń basshylyǵymen stýdentter aýyldaǵy alǵashqy eki pəterli tórt turǵyn úıdiń qazyǵyn qaǵyp, qıyn jaǵdaıda eńbek etti. О́zderi palatkalarda turdy, qurylys materıaldary da tapshy edi. Soǵan qaramastan, Nursultan Əbishulynyń joǵary uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda qurylysty aıaqtap berdi. Búginde sol úıdiń qabyrǵasynda «Bul úıdi salýǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qatysqan» degen memorıaldyq taqta ornatylǵan. Sonymen qatar, olar aýyldyń qoǵamdyq ómirine aralasyp, jaz boıy jastarmen tamasha keshter, paıdaly is-sharalar da uıymdastyryp, aýyl halqymen qoıan-qoltyq aralasyp ketti. Nursultan Əbishuly adamdarmen qarym-qatynasta óte qarapaıym, úlkenge izet kórsete biletin, óziniń ortasynda ashyq, jaıdary minezimen esimde qaldy. Odan soń da men ol kisimen birneshe ret kezdestim. Elbasynyń erekshe qasıeti, bir kórgen adamyn umytpaıtyn, este saqtaý qabileti óte joǵary bolatyn. Keıin Balyqtykól keńsharynda dırektor bolyp júrgenimde, ol kisimen jumys barysynda kezdestim. Ol kezde Nurekeń Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy edi. Sózge kelmesten meniń məselemdi oń sheship berdi. Keıinnen Elbasy Karmetkombınatta partkom hatshysy bolyp qyzmet etkende, aýylǵa qamqorlyq tanytyp, sharýashylyqty mehanıkalandyrýǵa kóp septigin tıgizdi. Mal fermalaryn mehanıkalyq qondyrǵylarmen qamtamasyz etýde, olardy qajetti qural-jabdyqtarmen qamtý osy Karmetkombınat arqyly júzege asyryldy. Bizdiń qarym-qatynasymyz keıinge deıin úzilgen emes. 1976 jyly Qazaqstan partııa uıymynyń HIV sezine delegat bolyp barǵanymda, meni birden tanyp, qasyma kelip hal-jaǵdaıdy, eldiń amandyǵyn surady, – dep eske alady. Biz aıtyp otyrǵan stýdent N.Nazarbaev jetekshiligimen salynǵan úı 4 bólmeli, zamanynda shopandarǵa arnalǵan eken. Ǵımarattyń syrty qyzyl kirpishten qalanyp, ishi aǵashtan órilipti. Irgetasy berik, qabyrǵasy qalyń, shańyrańy bıik qalanǵan kók shatyrly úı áli sol beti tur. Bir qaraǵanda biz aıtyp otyrǵan ol úıdiń basqa úılerden esh aıyrmashylyǵy joq sııaqty. Másele, Prezıdent qalaǵan qutty qonystyń tarıhynda shyǵar. Bul kúnde kishigirim mýzeıge aınalyp kele jatqan ol mekenjaıdy aýyl adamdary ár kez aıalap, kútim jasap otyrady eken. Sondaı-aq, nebary eki aıdyń ishinde bolashaq Prezıdent bastaǵan jas stýdentterdiń qolymen Balyqtykól aýylynda dál osyndaı 11 úı turǵyzylypty. Odan áride turǵyn úıler boı túzep, el baspanaly bola bastaǵannan Balyqtykóldiń sharýasy shırap, az ýaqyttyń ishinde qoıdyń sany 15 myńǵa, jylqy 45 myńǵa jetken. Sol jyldardaǵy qurylys otrıadynyń eleýli eńbegi jaıly málimet aýdandyq tarıhı ólketaný murajaıynda áli saqtaýly eken. Onda tipti, sol kezde jumys istegen stýdentterdiń jumysy úshin alǵan jalaqy kólemi de jazylǵan. Ol jaıly Nura aýdanyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıiniń dırektory Ádısha Esmaǵambetova aıtady. – Tuńǵysh Prezıdentimiz eńbek jolyn 1964 jyly stýdentter qurylys otrıady quramynda Nura aýdanyndaǵy Balyqtykól aýylynda bastaǵany esimizde. Elbasyna arnalǵan ekspozısııa ázirlep, derekter, qujattar jınastyrdyq. Oılamaǵan jerden «SSO-64» jasaǵynyń stýdentterge eńbek tólemaqylary jazylǵan vedomost aýdannyń arhıvinen tabylyp, mýzeıge tapsyryldy. Sol tizimniń ishinde Nazarbaev Nursultannyń alǵany 45.53, qosymsha shart boıynsha 259.81 som. Jáne «Balyqtykól» sovhoz dırektory B.Balabıevtyń buıryǵy №98 – 1964 jyl. Buıryqta Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń qurylys otrıady quramyndaǵy stýdentterge alǵys bildirip, mezgilinen buryn qurylysty aıaqtaǵany úshin Nursultan Nazarbaev alǵys hatpen marapattalǵany jazylǵan. Osy eki paraq qaǵazdy ekspozısııanyń eń qundy, mańyzdy jádigeri dep baǵalaımyz, – deıdi murajaı basshysy bolǵan Ádısha Kónekbaıqyzy. Balyqtykólde bolashaq Elbasynyń basshylyǵymen irgetasy qalanǵan úıler aýyldyń shyraıly sheti desek bolady. Aldymen bul kóshe polıtehnıkalyq ınstıtýt dep atalsa, 2000 jyldan beri Nursultan Nazarbaev esimi berilgen. Alǵashqy kezdesý jaıly aıtqan Qorabaı aqsaqaldyń sózderi  N.Nazarbaev­tyń ózi jazǵan «Ədilettiń aq joly» kita­bynda da tııanaqty baıandalady.  Qarap otyrsaq, Elbasymyzdyń sol Nura jerinen bastaǵan qurylysy áli jalǵasyp jatyr. Danagóı Prezıdent zamanynda Balyqtykólde baspana sal­sa, búginde Qaraótkeldiń boıynda Astana saldy. Bar­lyǵy el ıgiligi úshin jasalyp jatqan uly murat­tardyń usaq bólshekteri, qaıta­lanbas tarıhtyń bir-bir paraǵy. 

Mıras ASAN, «Egemen Qazaqstan» Qaraǵandy oblysy, Nura aýdany