Mýzeıdegi «Astana»

«Astana» zalynyń eksponat­tary elordanyń alǵashqy qadasy qaǵylǵannan bastap, búginge deıin­gi damý dınamıkasyn beıne­leıdi. Zaldaǵy materıaldar hro­nıkalyq-qujattyq tártippen berilgen. Bul kóne dáýirlerden bas­tap, qazirgi zamanǵa deıingi qala tarıhymen keńinen tanysýǵa múmkindik beredi. Alǵashqy bólim Bozoq qala­shyǵynyń tarıhynan bastalypty. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, «orta­ǵasyr­lyq Bozoq qalasyn Aq­molanyń túpki atasy dep sa­naýǵa bolady, al onyń sońǵy mu­rageri qazirgi Qazaqstannyń as­tanasy – Astana qalasy». Tarıhqa úńilsek, qart Esildiń boıynan tabylǵan kóne qalashyq Deshti-Qypshaq zamanynda boı kótergen. Nura men Esil ózen­deriniń saǵasyndaǵy qala týraly alǵashqy jazbalar patsha armııasynyń ofıseri, ken ın­jeneri Ivan Shangınniń eń­be­ginde kezdesedi. Al Bozoq qala­shyǵynyń ornyn Esil arheo­logııalyq ekspedısııasynyń je­tekshisi Kemel Aqyshev qazba jumys­tary kezinde tapqan. 1998 jyly ashylǵan kóne shahar áskerı daıyndyqtar júrgizýge, sharýa­shylyqpen aınalysýǵa, ker­ýen joldaryn baqylaýǵa óte qolaıly meken bolǵan. Ataqty Jibek jolynyń mańyzdy orta­lyqtarynyń biri bolǵan qala­shyqta qysh kirpishten qu­ıylǵan mazarlar men keseneler kóp­tep turǵyzylǵan eken. Ar­heo­logııalyq qazbalar kezin­de tabylǵan qysh kirpish qaldyq­tary, jebe men naızanyń ushtary jádiger retinde «Astana» zalynda saqtaýly tur. Sodan keıingi bólim HIH-HH ǵasyrlardaǵy Aqmola tarıhyna arnalady. Onda sol kezde qoldanylǵan tıyndar, elge eńbegi sińgen azamattarǵa berilgen marapattar men medaldardy kórýge bolady.  «Astana» zalynyń kelesi bó­li­minde qalaǵa Aqmola ataýy qaıtarylǵan sátinen bastap, elor­danyń Alataý baýraıynan Sary­arqa tórine kóshirilgen kezeńderi baıandalady.  El astanasyn aýystyrý týraly ıdeıasyn Elbasy 1994 jyl­ǵy                 6 shildede ótken Jo­ǵar­ǵy Keńestiń jalpy otyrysynda alǵash ret jarııalaǵany belgili. Sóıtip, Memleket bas­shy­synyń 1997 jyldyń 20 qa­zandaǵy Jarlyǵymen bu­ryn­ǵy Aqmola qalasy 1997 jyl­dyń 10 jeltoqsanynan bas­tap, Qazaqstannyń astanasy mártebesin ıelendi. Osy sátten bas­tap, baǵy janǵan shahar az ýaqyttyń ishinde qulpyryp, adam tanymastaı ózgerdi. Qazir­gi bar qazaqtyń bas qalasy – táý­elsizdigimizdiń tiregi, ul­ty­­myz­dyń uıasy. Mine, sol ke­zeń­der­di sýrettegen fotosýretter men ekspo­nattyq zattar zaldan oryn tepken.   Osynda qoıylǵan jádiger­lerdiń ishinen Astananyń rámiz kilti erekshe kóz tartady. Jez ben nıkeldiń qorytpasynan quıyl­ǵan kiltti 1997 jyldyń 10 jeltoqsanynda aqmolalyq jeti qarııa Elbasy Nursultan Nazarbaevqa saltanatty túrde tapsyr­ǵan edi. Bul – shahardyń Astana atanǵan baqytty sáti men tarıhı qadamynyń basty belgisi ispetti.  Kilttiń joǵary bóligi dóń­gelek pishindes. Dál ortasynda shańyraq beınelengen. Bul Qazaq elin mekendegen túrli etnos ókilderiniń ózara tatýlyǵy men beıbit ómirin aıshyqtasa kerek. Shańyraqtyń jıeginde «Astana – elordasy» degen jazý jarqyraıdy. Al sheńber – ushy-qıyry joq jerimiz ben máńgilik elimizdiń beınesi.  Ulttyq mýzeıdiń ekskýrsııa júrgizýshi qyzmetkeri Parasat Abla­hattyń aıtýynsha, elor­da­nyń rámiz kilti qala turǵyn­dary men qonaqtarynyń qyzyǵa tamashalaıtyn eksponatyna aınalǵan. Bas shahardyń alǵash elorda bolǵan tarıhı sátinen syr shertetin kilt talaı urpaqtyń jadynda Astana týraly jarqyn estelik qaldyrary sózsiz.  «Astananyń» kelesi bóliminde qazirgi elordanyń bitim-bolmysy men qalada ótken halyqaralyq shara­lardaǵy elimizdiń jetis­tikteri sýretteledi. Onda qysqy Azıa­­dadaǵy Qazaqstannyń tabystary jáne otandastarymyz qanjyǵasyna baılaǵan kýboktary men marapattary qoıylǵan.  Zalda Astana aınalasyndaǵy jasyl beldeýge jeke bólim arnalypty. Elbasynyń arnaıy tap­syrmasymen 1997 jyldan beri elordanyń mańaıyn or­man­dy alqapqa aınaldy­rý jumystary qarqyndy júrgizilip kele jatqany belgili. Kezinde jazyq dala bolǵan óńir búginde jasyl beldeýge aınaldy. As­tana aınalasyndaǵy jasyl bel­deýdiń jaıqalyp, úlken baqqa aı­nalǵanyn aıshyqtaıtyn fotosýretter de ilýli tur.  «Astana» zalynyń jurt­shylyq asyǵa kútetin bólimi – elordanyń jyl­jymaly maketi. Bul – sońǵy tehnologııamen ja­salǵan ǵajaıyp shoý. Kórme túıindelgen tusta aıaǵyńyzdyń astyndaǵy eden kenet ǵajaıyp ekranǵa aınalyp shyǵa keledi. Uzyn-yrǵasy on mı­nýtqa sozylatyn kórinisten arý Astananyń aıshyqty beınesin, kórkem ǵımarattaryn jáne bola­shaqtaǵy nysandaryn tamashalap, keremet áserge bólene alasyz.  Jalpy 500-den astam eksponat qoıylǵan «Astana» zaly zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen. Aıtalyq, jurt­shylyqty tamsandyrǵan jyljymaly maketti kórsetý úshin 800-den astam ekran or­natylǵan eken. Buǵan qosa, zalda ornalasqan sensorly ekran ar­qyly kópshilik elordadaǵy qalaǵan ǵımaratty kórip, bas qalaǵa saıahat jasaı alady.

Qymbat TOQTAMURAT, «Egemen Qazaqstan»