ALAŃDA ALQYNBAI AIQASTY

Elimiz chempıondary men júldegerleri anyqtaldy. Bylǵary qolǵap sheberlerin alda jańa asýlar kútýde. О́tken senbi kúni Astana jan­kúıerlerin ózine yntyqtyrǵan boks­tan kezekti márte ótken Qazaqstan chempıonaty máresine jetti. Sóıtip, bir apta boıy “Dáýlet” sport ke­she­ninde kerilgen sharshy alańda elimizdiń túkpir-túkpirinen kelip, 11 salmaq dárejesi boıynsha kúsh sy­nasqan boksshylar arasyndaǵy báseke mynadaı nátıjelermen aıaqtaldy. Dastan KENJALIN. Eń jeńil, ıaǵnı 48 kılo sal­maqta astanalyq Ilııas Súleımenov chempıon atandy. Ol osy salmaq boıynsha túrli halyqaralyq týrnırler men jarystarǵa qatysyp júrgen Birjan Jaqypty 6:4 ese­bimen utty. Bul kezdesýde tóre­shiler Birjanǵa qysastyq jasady dep aıta almaımyz. О́ıtkeni, qarsylasyn ábden jetik zerttegen Ilııas úsh raýnd boıy qarsylasyna esh múmkindik bermeı, der kezinde ja­saǵan soqqylary arqyly upaı sanyn túgendep, jeńiske jetti. Endi bizge elishilik jarystarda Birjan­men ıyq teńestirip aıqasa alatyn boksshylardyń bar ekenin aıtýǵa bolady. Kelesi, 51 kılo salmaqta ótken aqtyq synda Mıras Jaqypov (ShQO) Habıbolla Ismaıl-Ahý­novty (Almaty qalasy) taza jeńdi. Bul jekpe-jekte shyǵysqazaq­stan­dyq boksshy munyń aldyndaǵy kezdesýde tóreshilerdiń kesirinen jeńilýge májbúr bolǵan jambyl­dyq Oljas Sáttibaevtyń esesin qaı­tardy dese bolady. Bıylǵy chempıonatta 54 kılo salmaqtaǵy syndar qyzyqty jáne tartysty ótti deýge bolady. Munda áýeli túrli jarystarda el namysyn qorǵap júrgen Qanat Ábýtálipov (Astana) jeńilip qalǵan bolatyn. Ol shırek fınaldyq kez­desýde bapkeri Vladımır Kamashov­tyń úmitin aqtaı almaǵan soń, bizge endi tájirıbeli Mirjan Raqym­ja­novtyń (ShQO) ǵana chempıon atanýǵa múmkindigi kóp sııaqty bolyp kóringen edi. Alaıda, ol da Ábýtálipovtiń jolyn qaıtalap, aqtyq jekpe-jekte elordalyq Danııar Tólegenovten utylýǵa máj­búr boldy. Esep – 1:5. Degenmen, Mirjan ózgelerden jasy úlken bolǵanymen, chempıonattaǵy budan basqa aıqastarynyń bárin aıqyn basymdyqpen jeńip, osy sal­maqtaǵy úzdik boksshylardyń biri ekenin dáleldep berdi. Munan keıingi 57 kılo salmaqta qostanaılyq sport sheberi Aslan Muqanovtyń mereıi ústem boldy. Ol Almaty oblysynyń atynan synǵa túsken Jandos Momynovty 2:1 esebimen utty. 60 kılo salmaqta biz Afına Olımpıadasynyń qola júldegeri Serik Eleýov pen Beıjiń Olım­pıadasyna qatysýshy Mereı Aqshalovtyń ornyn joqtatpaýǵa tyrysyp júrgen bylǵary qolǵap sheberleri bar ekenin kóre aldyq. Munda chempıonat bastalysymen jambyldyq Ǵanı Jaılaýov, qosta­naılyq Samat Báshenov sekildi boksshylar ózderin jaqsy jaǵynan kórsete bildi. Desek te, aıtýly syn­darda jalǵyz ǵana sańlaqtyń mysy basym bolyp turatyny bel­gili. Bul básekede Aıdar Ámirza­qov­tyń ózgelerge qaraǵanda sheberligi basym bolyp, aqyry ol aqtyq aıqasta Samat Báshenovti utyp, chempıon atandy. Kelesi, 64 kılo salmaqtaǵy jekpe-jekter de jankúıerlerdi jelpintip, qyzyqty ótti. Jalpy, osy kezdesýlerdiń bárinde birneshe boksshynyń qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilýge múmkin­digi bar edi. Máselen, Aıdar Shári­baev (Almaty oblysy), Ádilet Egi­zekov (ShQO) sekildi bylǵary qolǵap ıeleri sońǵy aıqastaryna deıin altyn medalge úmittilerdiń biri bolyp sanalǵan bolatyn. Alaıda, chempıonatta ekeýiniń de al­dyn astanalyq jas talant Da­nııar Eleýsinov orap ketti. Sóıtip, ol bapker ákesiniń aıtqan aqyl-keńesimen, óziniń de qaısar mi­nezimen, barlyq jekpe-jekterin jınaqy da jigerli, saýatty ótkizip, bıylǵy básekeniń bas júldesin jeńip aldy. 69 kılo salmaqtaǵy aqtyq syn Manat О́mirzaqov (ShQO) pen jartylaı fınalda Serik Sápıevti utqan qyzylordalyq Rústem Sybaevtyń arasynda ótti. Bul jekpe-jekte Manat qarsylasynyń Sápıevke qoldanǵan taktıkasyn, ıaǵnı qorǵana júrip, kerek kezinde soqqy jasaıtyn ádisin ózine qarsy qoldanyp, jeńiske jetti. Qysqasy, osy salmaqtaǵy básekelerdiń bári álemniń eki dúrkin chempıonyna qaı kezde bolsyn qarsy tura alatyn boksshylardyń bar ekenin kórsetip berdi. Olardyń qataryna chempıon atanǵan Manat О́mirzaqovty, odan utylǵan Rústem Sybaevty jáne Baqytjan Qojabekov pen Maqsat Álimbaevty jatqyzýǵa bolady. 75 kılo salmaqtaǵy fınalda Danabek Sýjanov (ShQO) birinshi oryndy jeńip aldy. Ol Almaty oblysynyń ókili Nurdáýlet Jar­manovty 5:4 esebimen utty. Jekpe-jek Danabekke ońaı bolǵan joq. De­genmen, ol ótken jylǵy Qazaq­stan chempıony ataǵyn qorǵap qal­dy. Al Nurdáýletke keler bolsaq, aıqas­taryna qarap ony bolashaǵy bar boksshy deýge bolady. Al 81 kılo salmaqtaǵy synda qaraǵandylyq Almat Serimov ózine laıyqty qarsylyq tanyta bilgen Marat Ilııasovty (Almaty qalasy) jeńip, chempıon atandy. Bul jekpe-jekte byltyrǵy Ǵalym Jaryl­ǵapov atyndaǵy týrnırdiń jeńim­pazynyń qarsylasyn jartylaı fınaldyq kezdesýde Azamat Bel­gibaevty nokaýtqa jiberetini sekildi jeńetinine eshkim kúmándanbaǵan bolatyn. Biraq, aıqastyń sońy nokaýtqa barmaı, esep 11:6 bolyp aıaqtaldy. 91 kılo salmaqta sońǵy kezdesý Jan Kosobýskıı (Qostanaı ob­lysy) men Vasılıı Levıt (Astana qalasy) arasynda qyzyqty da tar­tymdy ótti. Bul básekede Kosob­ý­skıı qarsylasyna esh múmkindik bermeı, 11:1 esebimen taza jeńdi. Al fınaldyq aıqas aıaqtalǵanda ol ulty ýkraın bolsa da memlekettik tilde erkin sóıleı alatyn boksshy ekenin kórsetti. Onda onyń sheshesi qazaq ekenin bilgen jankúıerler jeńisimen quttyqtaý úshin Jannyń janyna kelgende, boksshynyń qaý­malaǵan jurtpen taza qazaq tilinde sóıleskenin atap ótkenimiz jón. Al asa aýyr salmaq dárejesinde Ivan Dychko men Dosjan Ospanov arasynda ótken aqtyq aıqasta alǵashqysy qarsylasyn qınalmaı utty. Munyń aldynda Dychko Rús­tem Irgebaevpen, al Ospanov Rýs­lan Myrsataevpen kezdesý ótkizgen bolatyn. Osy jekpe-jekterde tóreshiler ekeýin de qoldaǵanymen, olar jankúıerler tarapynan ádil baǵasyn alǵan joq edi. Sondyqtan bolar, fınaldyq synda jankúıer­lerdiń keıbiri, qaısysynyń chem­pıon atanatynyn aldyn ala bil­gendeı, ekeýiniń de aıqasyna nem­quraıly qarap otyrsa, qalǵandary kez­desýdiń sońyn kútpeı orynda­ry­nan turyp ketti. Al chempıo­nat­tyń osyndaı kórinispen aıaqtalǵan sońǵy jekpe-jegi 5:0 esebimen Dychkonyń paıdasyna sheshildi. P.S. Sóıtip, Astana tórinde bir jumaǵa sozylǵan boks básekesi aıaqtaldy. Onyń qorytyndysy boıynsha, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 4 altyn, 2 kúmis jáne 1 qola medal ıelenip, jalpy­komandalyq esepte birinshi oryndy jeńip alsa, astanalyq boksshylar 3 altyn, 1 kúmis, 2 qola júlde alyp, ekinshi oryndy ıelendi. Al 3 altyn men 1 kúmis medaldi enshilegen Qostanaı oblysynyń komandasy úshinshi oryndy qanaǵat tutty. Sondaı-aq, bıylǵy chempıo­natta Qaraǵandy oblysy – 1 altyn, 1 qola, Almaty qa­lasy – 2 kúmis, 4 qola medal, Oń­tústik Qazaqstan oblysy – 2 kúmis, 1 qola medal jeńip alsa, Aq­mola oblysy – 2 kúmis, Qy­zyl­orda oblysy – 1 kúmis, Jambyl oblysy – 5 qola, Mańǵystaý ob­ly­sy – 2 qola jáne Aqtóbe men Pav­lodar óńirleri bir-bir qola me­dal­derdi ıelengenin atap ótkenimiz jón. Ulttyq quramanyń bas bapkeri Myrzaǵalı AITJANOV: “JASTAR JAǴY ÚMITTI AQTADY” – Eń áýeli mynany aıtyńyzshy. Osy chempıo­natta jas boksshylardyń jekpe-jekteri kóńilińizden shyqty ma? – Jastar mamandardy, jankúıerlerdi qýantty dep oılaımyn. О́zimniń de kóńilimnen shyqty. Qazir bizde ulttyq qurama álem chempıonatynan keıin 70 paıyzǵa ózgerdi. Kóbi 1990-1991 jylǵy jastar. Árıne, jas bolǵan soń, tájirıbeniń azdyǵy kórinip turady. Máselen, olardyń qolda turǵan jeńisti jiberip alǵandaryn, soqqy jasaýǵa sáti kelgende tartynyp qalǵan kezderin jasyra almaımyn. Al, jalpy alǵanda, jastar bıylǵy chempıonatta ózderin laıyqty deńgeıde kórsete aldy dep oılaımyn. Bolashaqta biz olardy endi halyqaralyq alańdarda el namysyn qorǵaı alatyndaı etip daıyndaıtyn bolamyz. Bul – bizdiń basty maqsatymyz. – Jaqsy delik, al tóreshilerge qandaı baǵa berer edińiz? – Endi boksshysy utylǵannan keıin, jankúıer­lerdiń de, bapkerlerdiń de bárin tóreshilerden kó­retin ádeti bar ǵoı. Al ózim, mysaly, osy báseke­ler burynǵylarǵa qaraǵanda, ádil ótti dep esepteımin. Árıne, keıbir salmaqtar boıynsha tóreshilermen talasýǵa bolatyn tustar bar. Biraq ta, jalpy alǵanda, chempıonat boksshylarǵa kóp qysym jasamaı ótti deýge bolady. – Degenmen, “áttegen-aılary” da boldy emes pe? Ony moıyndamaý múmkin emes qoı. – Árıne, siz aıtqandaı, “áttegen-aılar” barlyq jarystarda bolyp turady. Bıylǵy básekede tájirı­besi az tóreshiler boldy. Solardyń kesirinen keıbir boksshylar utylyp, kelesi aınalymǵa shyǵa almady. Máselen, keıbir salmaqtarda tóreshiler jeńisti alańda artıstik qımyl jasap júrgen boksshylarǵa emes aq ter, kók ter bolyp júrgen qarsylastaryna berýleri kerek edi. Olaı bolǵan joq. Sondaı eskertýlerdiń nege jasalmaǵanyn túsiný qıyn. – Al chempıonatta qaı boksshy jaqsy óner kórsetti dep oılaısyz? – Bizde qazir eki myqty boksshy bar. Olar – Kosobýskıı men Levıt. Basqa jaqsy sheberlerimiz bar, árıne. Biraq olardyń daıyndyqtary jarysqa ǵana baılanysty bolyp júr. Degenmen, chempıon atan­ǵan boksshylardyń bári ulttyq quramaǵa alynady dep aıta almaımyn. Kimniń aldaǵy jarystarda elimizdiń bas komandasynyń jeıdesin kıetinin ýaqyt kórsetedi. Endi aldaǵy 16 – 21 aqpan kúnderi Bol­garııada ótetin týrnırge qatysatyn bolamyz. Soǵan deıin boksshylardyń babyn taǵy da baıqap kóremiz. Al jalpy komanda boıynsha aıtsam, bıylǵy synǵa Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı oblystary men Astana qalasynyń boksshylary jaqsy daıyndalǵany kórinip tur. Sońǵy kezderi tek ońtústik óńirde ǵana emes, elimizdiń ózge oblystarynda boks jaqsy damyp keledi. Buryndary Ońtústik Qazaqstan, Jambyl oblystary men Almaty qalasy aldyńǵy oryndardan kórinip júrse, qazir Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Qyzylorda, Aqtóbe, Mańǵystaý, Pavlodar syndy soltústik, batys oblystardyń boksshylary júldeli oryndardy ıelenip júr. Osy jerde Astana qalasynda da boks tıisti jolǵa qoıylyp otyrǵanyn atap ótkim keledi. Áńgimelesken  Dastan KENJALIN. DARYNDY BOKSShYLAR О́SIP KELEDI Nurtaı SABILIаNOV, Parlament Májilisiniń  depýtaty. Bokstan bıylǵy Qazaqstan chempıo­naty joǵary deńgeıde ótti. Jigitter jaqsy daıyndalypty. Ásirese, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń bylǵary qolǵap sheberleri bul synǵa óte joǵary ázir­likpen kelgenin dáleldep berdi. 4 altyn, 2 kúmis, 1 qola júldege ıe bolyp, jalpy­komandalyq esepte birinshi oryndy jeńip aldy. Atap aıtar bolsam, Shyǵys Qazaq­stan, Qostanaı oblystary men Astana qalasynan saıysqa túskenderdiń ishinde áli táji­rı­besi óte mol bolmaǵanmen, jeńiske jigeri bar, júregi bar jigitter sharshy alańda qarsylastaryn jeńip, bıik tuǵyrǵa kóterildi. Degenmen, básekelerde oryn alǵan kemshilikter de boldy. Keıbir kezdesý­lerde boksshylardyń soqqysy eseptelmeı qalǵan sátterin baıqadyq. Qarsylasyn qaıta-qaıta qushaqtap, ýaqyt sozyp júrgen sportshyǵa eskertý berilýi tıis. Keıde osy jaǵy eskerýsiz qalyp jatty. Mysaly, jartylaı fınalda asa aýyr salmaqtaǵy Rústem Irgebaev pen Ivan Dychko kezdesýi 3:4 nátıjesimen aıaqtaldy. Jeńis sońǵysyna berildi. Alaıda, Dychko ekinshi jáne úshinshi raýnd boıy Irgebaevty ustaýmen júrdi. Oǵan tóreshi eskertý jasap, upaıyn kemitýi kerek edi. Biraq, olaı bolǵan joq. Jáne de R.Irgebaevtyń eki-úsh soqqysy esepke alynbaǵan kezde jankúıerler shý kóterdi. Osy salmaqtaǵy jaqsy óner kórsetken Rýslan Myrsataev ta qazylar alqasy tarapynan durys baǵasyn alǵan joq. Osyndaı kemshilikter oryn aldy. Bolashaqta mundaı olqylyqtarǵa jol berilmeıdi dep oılaımyn. Boks búgingi tańda qazaq sportynyń betke ustar túrine aınalyp otyr. Bárimiz jankúıer retinde qoldaý kórsetip, el ishinen tý ustaıtyn jigitterdiń ósip-jeti­lýine qoldaý jasaýymyz qajet. Biz boks ónerin órge bastyryp, álemdik, halyq­ara­lyq jarystarda jeńip shyǵyp, Ánura­ny­myzdy shyrqatyp júrgen sportshyla­ry­myzǵa árdaıym tileýlespiz. Osy chem­pıonattyń basty ereksheligi daryndy jastar ósip kele jatqanyn kórsetti. Jas urpaqtyń salamatty ómir saltyn ustanyp, onyń syrtynda belgili bir sport túrimen aınalysyp, el namysyn qorǵap júrýi úlken azamattyq is dep bilemin. Osyndaı azamattardyń Otanǵa, halqyna degen súıispenshiligin jastarǵa tárbıe retinde usynýymyz qajet. Patrıottyq tárbıe Otanǵa, halyqqa qyzmet istesem degen izgi nıetten, naqty qadamnan bastaý alady. El birinshiligi jaqsy uıymdastyryl­dy. Sońǵy jyldary boksshylarǵa naqty qamqorlyq jasalyp, sportpen aınaly­sýyna tolyq múmkindik berilgen. Búgin sonyń nátıjesin kórip otyrmyz. Buryn Boks federasııasynyń oblystardaǵy fılıaldary óz deńgeıinde jumys isteı almaýshy edi. Osy kemshilik qazir joıyl­ǵan. О́ńirlerde boks salasyna qajetti qarjy jáne uıymdastyrý sharalaryn júzege asyrý jolǵa qoıylǵan. Búgin jarqyldap rıngke shyǵyp, el yqylasyna bólengen jigitter 2012 jyly London Olımpıadasynda Qazaq elin álemge tanytady degen senimimiz bar. Osy oraıda bárimiz de sportshylarymyzdyń babynda bolyp, jeńiske jetýine barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek. BIZDEN DE BIR TILEK Nurǵalı SABYRBAIULY, sport jankúıeri, Astana qalasy: – О́tken jyldary boksshylardyń upaıyn kórsetip turatyn esepteýish alyp tastalynady delingen bolatyn. Jankúıer úshin upaı sany shyǵyp turǵany jaqsy. Al bapkerler ony kórmeýi kerek. О́ıtkeni, bapkerleri tálimgerine ár raýnd saıyn: “Sen osynsha upaı jınadyń, endi soqtyrmaı qashyp júrip, ýaqyt ótkizýińe bolady”, degendeı keńes berip otyrady. Eki boksshy kim utyp jatqanyn bilmeýi tıis. Sonda sportshylar jaqsy óner kórsetedi. Alańǵa shyqtyń ba, sońǵy sekýndqa deıin aıqasýyń kerek! Áıtpese, qos qolymen jaýyp alyp, qorǵanysqa turady da, birin-biri urmaı, ógizder sekildi súzisedi de júredi. Bul qandaı boks?! Boks – sharshy alańdaǵy tamasha óner. Kezinde boksty Serik Qonaqbaev ónerge aınaldyrǵan edi ǵoı. Serikte tehnıka qandaı, qolynyń ádemi soqqylary, aıaǵynyń erkin qımyly kórgen adamdy súısintýshi edi! Rıngtiń tórt buryshynda oınap júrip óner kórsetetin-di. Qazir ondaı boks joq. Osy Qazaqstan chempıonatynda jastardyń qaýlap ósip kele jatqany baıqaldy. Biraq jastar jeńiske jetedi dep, olardy qazirden aýyr synǵa sala bermeý kerek. Eki-úsh jyldan keıin jastardyń da kúsh-ji­ge­ri taýsylady. Adamnyń energııasy sheksiz emes. Osy joly 18, 19 jasar jigitter jeńimpaz atandy. Olar­dy endi aýyr jarystarǵa salýda saq bolýymyz qajet.