Eki kúnge sozylǵan kelissózderdiń alǵashqy kúni delegasııalar aldymen «jabyq esik» jaǵdaıynda kezdesýler ótkizip, artynsha kezdesýdi keńeıtilgen pishimde jalǵastyrdy. Kepil memleketterdiń delegasııalary Sırııanyń qarýly oppozısııasynyń ókilderimen el aýmaǵyndaǵy deeskalasııa aımaqtarynyń shekarasyn anyqtaýǵa qatysty talqylaýlar ótkizdi. Sonymen qatar, BUU Bas hatshysynyń arnaýly ókili Staffan de Mıstýra eldiń BUU janyndaǵy turaqty ókili Bashar ál-Djafarı bastap kelgen Sırııa úkimetiniń delegasııasymen kezdesti.
Eki kúnge sozylǵan kelissózderdiń sońynda Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov alqaly jıynǵa qatysty qorytyndy jasady. – Osy jyldyń basynda Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń qoldaýymen jáne qatysýymen bastalǵan Astana prosesi úlken nátıjege qol jetkizdi. Astanada ótken kezdesýlerdiń nátıjesinde Sırııadaǵy zorlyq-zombylyq aıtarlyqtaı tómendedi. Halyqtyń beıbit ómirin qalpyna keltirý úshin kóptegen jumys atqaryldy. Oǵan Sırııadaǵy áskerı is-qımyldardy toqtatý rejiminiń kepil memleketteriniń kúsh-jigerimen qatar, Sırııa úkimeti men qarýly oppozısııanyń janjaldy beıbit jolmen sheshýge degen qulshynysy, sonymen qatar, BUU tarapynan udaıy kórsetilgen qoldaýlar septigin tıgizdi. Qazaqstan kelissózderge óz alańyn usyna otyryp, Sırııa halqynyń qaıǵy-qasiretin jeńildetýge jáne halyqtyń beıbit ómirge oralýǵa degen umtylysyna kómek kórsetý arqyly zor úles qosty,– dedi Q.Ábdirahmanov.
Syrtqy ister mınıstri atap kórsetkendeı, Qazaqstan halyqaralyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jumystarǵa kómek kórsetýin aldaǵy ýaqytta odan ári jalǵastyra beredi.
– Bizdiń elimizdiń saıasaty búkil álemdegi únqatysýdy, ózara túsinistik pen beıbitshiliktiń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Osyǵan oraı, Qazaqstan atalǵan daǵdarysty saıası retteýge qol jetkizý úshin beıbit saıasatyn jalǵastyra beredi. Múddeli taraptar úshin tuǵyrnama usynatyn bolady,– dedi Syrtqy ister mınıstri.
Syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy aıtyp ótkendeı, Sırııa máselelerin sheshý jónindegi Astana prosesi aıasyndaǵy joǵary deńgeıdegi 5-shi halyqaralyq kezdesý Sırııadaǵy atysty toqtatý rejimin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan oń nátıjelermen aıaqtaldy. Kelissóz ústeliniń basyna jıylǵan taraptar kóptegen máselede naqty ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdi. Aldaǵy ýaqyttaǵy kelissózderdiń jospary qaraldy.
– Biz Sırııadaǵy shıelenisti áskerı jolmen sheshý múmkin emestigine kóz jetkizip otyrmyz. Áskerı sheshimder Sırııa halqyna munan da zor qasiret ákelip, óńirlik jáne halyqaralyq taraptar arasynda basqa qaıshylyqtar týyndatady. Astana prosesine qatysýshylar Sırııa jerinde beıbitshilik pen turaqtylyqty ornatý jolynda taǵy bir mańyzdy qadam jasady,– dedi Q.Ábdirahmanov.
Kelissóz qorytyndysy boıynsha Reseı, Túrkııa jáne Iran elderi kepil memleketter retinde birlesken málimdeme jasady. Atalǵan qujatty Syrtqy ister mınıstri Q.Ábdirahmanov oqyp berdi. Málimdemede aıtylǵandaı, kepil memleketter Cırııa túıinin áskerı is-qımylmen sheshý múmkin emes dep sanaıdy. «Shıelenisti BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2254-qararyn oryndaý negizinde tek saıası jolmen ǵana sheshýge bolady», delingen onda.
Sonymen qatar, kepil memleketter Astana prosesiniń osyǵan deıingi kezeńderinde qol jetkizilgen atysty toqtatý rejiminiń arqasynda Sırııadaǵy zorlyq-zombylyq deńgeıiniń aıtarlyqtaı tómendegenin, ony taraptardyń qoldaıtynyn jetkizdi. Olar atysty toqtatý rejiminiń aldaǵy ýaqytta da saqtalyp, Sırııa daǵdarysyna qatysty barlyq taraptardy osy rejimdi buzbaýǵa shaqyrdy. Qujatta bul týraly: «Deeskalasııa aýmaǵy shekarasyn anyqtaýǵa qatysty jasalǵan jumystardyń nátıjesinde qol jetkizilgen ilgerileýshilikterge kóńilimiz tolatynyn bildiremiz jáne birlesken jumys tobyna barlyq deeskalasııa aımaqtarynyń operasııalyq jáne tehnıkalyq sharttaryn sońyna deıin jasaýdy júktedik», delingen. Osy jumysqa qatysty birlesken jumys tobynyń kelesi otyrysy aldaǵy tamyz aıynyń 1-2-si kúnderi Iranda ótetini belgili boldy.
Elorda tórinde besinshi márte jıylǵan taraptar ózara kelissóz júrgizýge senimdi ári yńǵaıly únqatysý alańyn usynǵany úshin Qazaqstan Prezıdentine alǵystaryn jetkizgenin atap ótken jón. Reseı, Túrkııa jáne Iran delegasııalarynyń birlesken málimdemesinde bul týraly bylaı delingen: «Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa jáne Qazaqstan bıligine Sırııa boıynsha joǵary deńgeıdegi besinshi halyqaralyq kezdesýdi Astanada ótkizgeni úshin alǵysymyzdy bildiremiz. Biz Astanada Sırııa boıynsha joǵary deńgeıdegi kelesi halyqaralyq kezdesýdi 2017 jyldyń tamyz aıynyń sońǵy aptasynda ótkizý týraly sheshim qabyldadyq».
Sóıtip, eki kúnge sozylǵan alqaly jıynnyń qorytyndysy boıynsha Astana prosesiniń kelesi, ıaǵnı 6-raýndy elordada tamyz aıynyń sońynda ótetini belgili boldy. Osy oraıda, Astana prosesiniń alǵashqy raýndy bıylǵy jyly 23-24 qańtar kúnderi ótip, Sırııa úkimeti men eldiń qarýly oppozısııasy birinshi ret bir ústel basynda kezdeskenin aıta keteıik. Halyqaralyq jıynnyń 2-raýndy aqpan aıynyń ortasynda, úshinshi raýndy naýryz aıynda ótti. Jeneva kelissózderin tolyqtyrýshy bolyp sanalatyn Astana prosesiniń aıasynda qol jetkizilgen basty jetistikter retinde Sırııada atysty toqtatý rejimine baqylaý jasaý jónindegi birlesken jedel top qurylǵanyn erekshe atap ótken jón. Sonymen qatar, kelissózderdiń 4 raýndynda kepil memleketterdiń deeskalasııa aımaqtaryn qurý týraly memorandýmǵa qol qoıǵany da shıelenis túıinin sheshý jolyndaǵy mańyzdy qadam boldy.
Aıaqtalǵan jıynǵa kepil memlekettermen qatar, Sırııa úkimetiniń, Sırııanyń qarýly oppozısııasynyń delegasııalarymen qatar, BUU Bas hatshysynyń Sırııa máseleleri jónindegi arnaýly ókili Staffan de Mıstýra, Iordanııa Syrtqy ister mınıstriniń keńesshisi Naýaf Ýasfı Tel, AQSh Memlekettik hatshysynyń kómekshisi Stıýart Djons qatysqanyn aıta ketý kerek. Bul jıynǵa halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan úlken úmit artylyp otyrǵanyn aıǵaqtaı tússe kerek.
Áýel bastan beıbit bitimge kelýdi qoldaıtynyn ashyq bildirip, beıtarap ustanymyn ańǵartqan Qazaqstan alqaly jıynǵa alań usynýmen shekteledi. Resmı Astananyń ustanymy – túıini tarqamaǵanyna alty jyldan asqan máseleniń sheshimin tabýyna, taraptardyń ózara mámilege kelýine, beıbit halyqtyń azap shegýin toqtatýǵa úles qosý. Bul mıssııa Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy mámileger retindegi bedelin bıiktete túsetini sózsiz.
Arnur Asqar, «Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Muhtar Holdorbekov