Valıýtalyq zańnamany ózgertý – ýaqyt talaby

– Oleg Aleksandrovıch, «Va­lıýtalyq retteý jáne valıý­talyq baqylaý týraly» jańa zańdy ázirleý qajettiligi neden týyndady?

– Qazirgi ýaqytta qolda­nys­taǵy «Valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2005 jylǵy maýsymda qabyl­dandy jáne onyń nor­malary Qazaqstannyń yryq­tan­dyryl­ǵan valıýtalyq rejimge kóshýine jáne valıýtalyq operasııalar monıtorıngi júıesin qurýǵa negiz qurady. Bul kóshý 2007 jylǵy 1 qańtardan bas­tap júzege asyryldy, ol kezde valıýtalyq operasııalardy ótkizýdiń ruqsat berý re­jimi tolyǵymen kúshin joıyp, Qazaqstan ekonomıkasy úshin mańyzdy valıýtalyq opera­sııalar boıynsha monıtorıng júıesin jáne aqparattyq-taldamalyq bazany qurýǵa basa retteýshilik nazar aýdaryldy. Iri valıýtalyq operasııalar boıynsha taldamalyq aqparatty alý múmkindigi Qazaqstannyń tólem balansynyń jáne syrtqy boryshynyń statıstıkasyn sapaly túrde jaqsartýǵa, eń joǵa­ry halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin jan-jaqty tal­damalyq aqparatty qalyp­tas­tyrýǵa, sondaı-aq, boljamdyq jumys­tardy damytýǵa negiz qurý­ǵa múmkindik berdi.

О́tken on jyldyq tańdalǵan baǵyttyń durys ekendigin kór­setip otyr. Sonymen birge, osy ýaqyt ishinde eldiń syrtqy eko­no­mıkalyq ustanymy aıtar­lyq­taı qurylymdyq ózgeristerge ushyrady – Qazaqstan álemdik ekonomıkanyń tolyq quqyly múshesi boldy, sheteldik ınves­tı­sııalardyń kelýimen qa­tar kapıtaldyń shetelge áke­tilýi ulǵaıdy, Eýrazııalyq eko­nomı­kalyq odaq qalyptasty. Qazaq­stan Respýblıkasy 2016 jyldan bastap Dúnıejúzilik saýda uıymyna (DSU) qosyldy.

Jańa ekonomıkalyq jaǵ­daılar memlekettik retteýdiń aldyna jańa mindetter qoıýda. My­saly, Qazaqstannyń DSU-ǵa kirýimen sheteldik qar­jylyq emes uıymdardyń fı­lıal­­dary­nyń ishki naryqta kom­mer­sııalyq qatysýy úshin qyz­met­tiń jańa salalary ashylýda, al 2020 jylǵy jeltoqsannan bastap sheteldik bankterdiń jáne saqtandyrý uıymdarynyń fılıaldary Qazaqstannyń qarjylyq qyzmetter naryǵyna kire alady. Budan basqa, sońǵy jyldary Qazaqstanda «Qorǵas» shekara mańy halyqaralyq yntymaqtastyq ortalyǵy jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy quryldy, olardyń aýmaǵynda valıýtalyq retteýdiń erekshe rejimi kózdeledi. Qa­zaq­stannyń valıýtalyq zań­namasynyń ekonomıkalyq ortanyń damýyna jáne zańna­manyń sońǵy ózgeristerine beıimdelýi «Valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý týraly» qoldanystaǵy zańnyń is júzinde búkil normalaryn naq­tylaýdy nemese qaıta qaraýdy talap etedi – ózgerister kólemi qol­danystaǵy valıýtalyq zańna­manyń 50%-dan astam normasyn qozǵaıdy. Sondyqtan, valıýtalyq retteýdiń negizgi qaǵıdattarynyń saqtalýyna jáne olarmen baılanysty aqparattyq talaptardyń saqtalýyna qaramastan, zańnyń jańa redaksııasyn ázirleý talap etildi.

– Bul qujatta Qazaqstannyń kóp jyldar boıy iske asyryp otyrǵan valıýtalyq rejimdi yryqtandyrý baǵyty saqtala ma?

– Osyǵan deıin atap ótke­nimdeı, zańnyń jańa redaksııa­sy valıýtalyq operasııalardy júzege asyrýdyń negizgi qaǵı­dattaryn jáne valıýtalyq ba­qy­laýdyń maqsattaryn qaıta qaraýdy kózdemeıdi jáne yryq­tandyrylǵan valıýtalyq re­jim­niń tujyrymdamalyq qaǵı­dattaryn ózgertpeıdi.

Barlyq engizilip otyrǵan ózgerister negizinen valıýtalyq operasııalar boıynsha barabar aqparattyq bazany qu­rýǵa baǵyttalǵan, ol baza makro­ekonomıkalyq statıstıkany qalyp­tastyrý, kapıtaldyń trans­shekaralyq aǵyndaryna baı­lanysty táýekelder men syn-qaterlerdi anyqtaý júıe­lerin engizý, aqshany jy­lys­taýǵa jáne terrorızmdi qar­jylandyrýǵa qarsy is-qımyl sııaq­ty memleket júrgizip otyr­ǵan saıasattyń maqsattaryna jaýap beredi.

Mundaı bazany qurý derek­­terdi baqylaý jáne óń­deý rásimderin tolyq avtomat­tan­dyrýǵa jáne sıfrlandyrýǵa mańyzdy qadam bolady. Son­dyqtan, josparlanyp otyrǵan ózgerister memlekettik rettteýdiń qajettilikterine jaýap bere otyryp, bıznes úshin kedergi keltirmeıdi, sebebi zańnyń jańa redaksııasy valıýtalyq retteýge baılanysty rásimderdi jeńildetýdi qosa alǵanda, onyń rejimderin ońtaılandyrýdy kózdeıdi.

– Jańa zańnyń qabyldanýy bıznestiń qyzmetine tikeleı qalaı áser etedi?

– Negizinen, valıýtalyq zańna­manyń normalary aqparattyq quraldardy ońtaılandyrý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń qolda­nystaǵy zańnamalyq akti­lerine jáne Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqtyń aktilerine sáıkes keltirý maqsattary úshin naqtylanady. Aqparattyq qu­raldarda basty nazar ýákiletti bank arqyly tólemdi (aqsha aýdarymyn) júrgizý kezeńinde valıýtalyq operasııalar týraly málimetterdi jınaýǵa aýdarylady. Bank ótkizetin valıýtalyq baqylaýdyń negizgi turaqty rásimderiniń biri klıenttiń valıýtalyq operasııa boıynsha tólem (aqsha aýdarymyn) júrgizýiniń negizdiligin tekserý bolyp tabylady – dál osy kezeńde júrgiziletin valıýtalyq operasııalar týraly aqparatty jınaý boljanady. Bul bankter úshin ákimshilik esepter qalyptastyrý rásimderin alyp tastaýǵa múm­kin­dik beredi, bankter olardyń sheń­berinde tólemderdiń jekelegen sanattary boıynsha irikteý jasap, olardy valıýtalyq doseden derektermen tolyqtyrdy. 

Bul rette klıentter úshin bul tólemder (aqsha aýdarymdaryn) júrgizýdiń qoldanystaǵy tártibin is júzinde ózgertpeıdi, al bankter úshin derekterdi Ulttyq Bankke berý kólemin ulǵaıtý ákimshilik eseptilik nysandarynyń jáne tıisinshe, olardy qalyptastyrýǵa tar­tylǵan resýrstardyń sanyn qysqartýmen óteledi.

Zańǵa sondaı-aq, rezıdent­ter arasyndaǵy shetel valıý­tasyndaǵy operasııalardy júr­gizý múmkindigin, eksporttyq valıýtalyq túsimdi Qazaqstannyń bankterindegi shottarǵa eseptemeı paıdalanýǵa jol beriletin operasııalardyń tizbesin ke­ńeıtetin normalar engizildi. Sonymen qatar, osyǵan deıin atap ótilgendeı, jańa zańnyń sheńberinde valıýtalyq retteý rásimderin ońtaılandyrý boljanyp otyr. Sondyqtan, jańa zańdy qabyldaý valıýtalyq zańnamanyń talaptaryn saqtaýǵa baılanys­ty syrtqy ekonomıkalyq qyz­metke qatysýshylardyń ákim­shilik shyǵystaryn ulǵaıtýǵa ákelmeıtini, al derekterdi óń­deýdi avtomattandyrýdy je­til­dirýge qaraı olardyń qys­qartylatyny kútiledi.

– Basqa tujyrymdamalyq ózgerister boljana ma?

– Shyn máninde, jańa zańdaǵy barlyq tujyrymdamalyq ózge­ris­ter Qazaqstan Respýblı­ka­sy­­nyń aýmaǵyndaǵy kásip­ker­lik qyzmetti júzege asyra­tyn sheteldik qarjylyq emes uı­ym­dardyń fılıaldary (ókil­dikteri) úshin valıýtalyq rezı­denttik mártebesin qaıta qaraý­dan turady.

Qoldanystaǵy valıýtalyq zańnamaǵa sáıkes sheteldik uıym­­dardyń fılıaldary bas kompanııanyń zańdy tirkelgen jerine qaraı beırezıdent dep tanylady. Sonymen birge, Qazaq­stannyń aýmaǵynda jumys isteı­tin sheteldik uıymdardyń fılıaldary, mysaly, óndirýshi salalarda, eksporttyń aıtar­lyqtaı bóligin jáne eldiń IJО́-sin óndiretinin jáne Qazaq­stannyń resýrstaryn paıdalanýdan kiris alatynyn eskergen mańyzdy. Makroekonomıka turǵysynan alǵanda sheteldik uıymdardyń mundaı fılıaldary qabyldaýshy el – Qazaqstanda ekonomıkalyq qyzyǵýshylyq ortalyǵy bar derbes sýbektiler retinde qarastyrylady. 

Osyǵan oraı, Qazaqstandaǵy sheteldik kompanııalardyń fılıaldary qyzmetiniń mańyzdy kólemin jáne olardyń odan ári ósý áleýetin eskere otyryp, olardyń Qazaqstan zańna­ma­syndaǵy rezıdenttigi márte­besin biryńǵaı túsindirýdi qamtamasyz etý qajettiligi týyndap otyr.

Qazaqstan naryǵyna jibe­riletin sheteldik bankterdiń jáne saqtandyrý uıymdarynyń fılıaldary qoldanystaǵy zańnama boıynsha rezıdentter dep tanylady, sondyqtan, Qazaqstandaǵy kommersııalyq qatysýy bar sheteldik qarjylyq emes uıymdardyń fılıaldary úshin valıýtalyq rezıdenttik mártebesi sheteldik uıymdardyń barlyq fılıaldary úshin ortaq rezıdenttik tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde qısyndy jáne júıeli qadam bolyp tabylady.

– Qazaqstanda sheteldik uıymdardyń qansha fılıaly jumys isteıdi?

– Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statıstıka komıtetiniń Statıs­tıkalyq bıznes-tirkeliminde tikeleı sheteldik baqylaýdaǵy 4 myńnan astam fılıal men ókildik bar. Bul rette, ekonomıkalyq qyzyǵýshylyq ortalyǵynyń tujyrymdamasyn nazarǵa ala otyryp, bul fılıaldardyń bar­lyǵy valıýtalyq zańnama jáne makroekonomıkalyq statıstıka turǵysynan rezıdentterge jatqyzyla almaıdy.

Salyq organdarynyń derek­teri boıynsha, Qazaqstandaǵy ádilet organdary tirkegen shet­eldik uıymdardyń fılıaldary men ókildikteriniń jalpy sanynan kommersııalyq qyzmetti júzege asyratyn fılıal­dar­ǵa shamamen 40%-y jatady. Osylaısha, valıýtalyq rezı­dent­tik mártebesindegi ózgeris Qa­zaqstanda turaqty qurýǵa ákeletin kásipkerlik qyzmetti júzege asyratyn sheteldik qar­jylyq emes uıymdardyń fılıaldarynda ǵana oryn alady jáne qyzmeti tek qana ókildik fýnksııalarymen shekteletin sheteldik uıym­dardyń qury­lymdyq birlikterine qatysty bolmaıdy.

Qazaqstandaǵy kommer­sııalyq qatysýy bar sheteldik uıymdardyń fılıaldary úshin valıýtalyq rezıdenttik mártebesin qaıta qaraý nátıjesi retinde valıýtalyq operasııalar monıtorıngi, kapıtaldyń transshekaralyq qozǵalysyn baǵalaý jáne Qazaqstandaǵy sheteldik kapıtaldyń qatysýy úshin barabar bazany qurý bolady. DSU sheńberinde fılıaldardyń kommersııalyq turǵydan qatysý salalary edáýir keńeıip, balama aqparat kózderinen derekter fılıaldardyń «rezı­dentt­ik» operasııalaryn du­rys bólý úshin jetkiliksiz bolýy múmkin. Bul jaǵdaıda valıý­talyq rezıdenttikti makroeko­nomıkalyq tujyrymdamamen kelisý tólem balansynyń statıstıkasy jáne valıýtalyq ope­rasııalar monıtorıngi maq­sattary úshin aqparat jınaýdy aıtarlyqtaı jeńildetedi.

– Sheteldik uıymdardyń fılıaldarynyń qyzmetine olardyń rezıdenttigi mártebesi áser ete me? Bul jańalyq ın­ves­tısııalyq ahýaldyń nasharlaýyna ákelmeı me? 

– Ulttyq Bank sheteldik ınvestorlardyń ókilderimen birge zań jobasynyń sheteldik uıymdardyń fılıaldaryna qatysty normalaryn talqylaýdy jalǵastyrýda. Osy talqylaý nátıjeleri boıynsha zań jobasynda fılıaldardyń operasııalary úshin birqatar erekshe jaǵdaılar kózdelgen. Zań normalarynda bas kompanııalar – beırezıdentter jáne olardyń qazaqstandyq fılıaldary arasynda kez kelgen tólem­derdi (aýdarymdardy) júrgizýge shekteýlerdiń bolmaýy, sondaı-aq, olarǵa qatysty valıýtalyq retteý jáne repatrıasııalaý rejimin qoldanýdan bosatý tikeleı belgilengen. Rezıdenttik már­tebesinen tys sheteldik uı­ym­­dardyń fılıaldary (ókil­dikteri) arasyndaǵy shetel valıýtasyndaǵy esep aıyrysýlar, sondaı-aq, ónimdi bólý týraly kelisimderdiń talaptarymen jumys isteıtin fılıaldardyń esep aıyrysýlary shektelmeıdi. Bul erekshe jaǵdaılar sheteldik uıymdardyń fılıaldarynyń jumys isteýiniń qoldanystaǵy rejimin saqtaýǵa jáne olarǵa ákim­shilik aýyrtpalyqty ulǵaı­týǵa ákelmeýge múmkindik beredi. Aqparattyq quraldar bóliginde fılıaldarǵa Qazaqstanda iske asyrylyp jatqan ınvestısııalyq jobalar boıynsha rezıdenttermen jáne beırezıdenttermen valıýtalyq operasııalar boıynsha aqparat usyný boıynsha qoldanystaǵy talap saqtalady.

Shyn máninde, fılıaldardyń qyzmetindegi valıýtalyq rezı­denttik mártebesine baılanysty jalǵyz ózgeris Qazaqstannyń aýma­ǵynda ótkiziletin jáne tu­ty­­natyn taýarlar men kór­setiletin qyzmetter úshin esep aıy­­rysýdyń barlyq túrin ulttyq valıýtaǵa aýdarý bolyp taby­lady.

ılıaldardyń syrtqy ekonomıkalyq operasııalardy bas kompanııanyń kelisim­sharttaryn oryndaý úshin júzege asyratynyn eskere otyryp, ult­tyq valıýtamen esep aıyrysýlar boıynsha talap negizinen Qazaqstannyń ishindegi fılıaldyń qyzmetin qamtamasyz etý boıynsha qazaqstandyq jetkizýshilermen operasııalardy qozǵaıdy.

Bul shara eldiń aýmaǵyndaǵy shetel valıýtasyndaǵy esep aıyrysýlar salasyn shekteı otyryp, Qazaqstan ekonomıkasynyń dollarsyzdanýyna yqpal ete­di. Bul rette qazirdiń ózinde sheteldik kompanııalardyń fılıaldary men qazaqstandyq zań­dy tulǵalar arasyndaǵy opera­sııalardyń 50%-yna jýyǵy teńgemen júzege asyrylatynyn jáne budan basqa, ishki valıýta naryǵynyń qoldanystaǵy ınfraqurylymy fılıaldarǵa shetel valıýtasynyń tikeleı, sol sııaqty keri aıyrbastalýyn júzege asyrýǵa múmkindik beredi.

Osylaısha, zań jobasy, sheteldik kompanııalardyń fılıaldary úshin qyzmet jaǵdaılaryn nasharlatý táýekelderine aparmaı, rezıdentterdiń valıýtalyq operasııalary boıynsha barynsha sapaly jáne jedel derekterdi qalyptastyrý múmkindigin usy­nady jáne Qazaqstannyń syrtqy pozısııasy úshin táýekelderdi barabar baǵalaýdy qalyptastyrýǵa negizdi qamtamasyz etedi. Son­dyqtan, ony qabyldaý Qazaq­stanǵa ınvestısııalar úshin jaǵ­daılardyń nasharlaýyna ákel­meıdi, al ony taldaýdyń sapasyn jaqsartý tek memlekettik organdar úshin ǵana emes, sol sııaqty sheteldik ınvestorlar úshin de mańyzdy.

Zańnamanyń basqa salalary­na, sondaı-aq, sheteldik uıym­dardyń fılıaldary úshin salyq­tyq rejimge qatysty olardyń valıýtalyq zańnama boıynsha rezıdenttik mártebesin aýys­tyrý eshqandaı ózgeristerge ákelmeıdi.

– Kapıtal qozǵalysyn baqylaýdy qatańdatý boıynsha ózgerister ne valıýtalyq shekteýlerdi engizý josparlanyp otyr ma? 

– Qazaqstan ashyq ekonomıkasy bar el bolyp tabylady jáne eger shekteýli sharalar makroekonomıkalyq saıasatqa jáne qarjylyq retteý men qadaǵalaýdy nyǵaıtýǵa ýaqytsha qosalqy shara retinde paıdalanylsa, ol sharalardy jahandaný jaǵdaılarynda engizý oryndy bolýy múmkin. Qatań shekteýli sharalardy qoldaný teris naryqtyq áser­ge, ınvestısııalyq ahýaldy nashar­latýǵa jáne bıznes úshin qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti qıyndatýǵa, valıýtalyq zańnama talaptarynan tys shemalardy damytýǵa jáne retteýshi, sol sııaqty bıznes úshin ákimshilik shyǵa­sylardy ulǵaıtýǵa sózsiz ákeledi. Budan basqa, ınte­grasııa­lyq birlestikter sheń­berinde elder­diń bir jaqty tár­tippen engizetin ekonomıkany qorǵaý úshin shekteýli shara­larynyń tıimsiz bolyp, kapıtaldyń neǵur­lym adal talaptary bar elderge áketilýine aparýy múmkin.

Kapıtaldyń transshekaralyq áketilýine qatysty valıýtalyq shekteýlerdi qoldaný sońǵy saty­daǵy shara bolyp tabylady jáne eger, obektıvti sebepter boıynsha saıasattyń basqa shara­lary áleýetti qaýip-qater men teń­gerim­sizdikterdiń joıý úshin dereý áser etpese, aqtalýy múmkin.

Sondyqtan, zań jobasymen valıýtalyq shekteýlerdi, onyń ishinde kapıtal qozǵalysy operasııalaryna valıýtalyq shekteýlerdi engizý josparlanbaıdy. Daǵdarysqa qarsy shara retinde tótenshe jaǵdaılarda arnaıy valıýtalyq rejimdi engizý jónindegi qoldanystaǵy normalar saqtalady.

Soǵan qaramastan, zań jo­ba­­synda beırezıdentter­men jasalǵan, júrgizilýi kapı­tal­dyń Qazaqstannan shy­ǵýyna baǵyttalýy múmkin kú­mándik, iskerlik aınalym dástúrlerine sáı­kes kelmeýi ne aıqyn eko­nomıkalyq maǵy­nanyń bolmaýy belgileri bar syrtqy saýda sharttaryna jáne qarjylyq qaryz sharttaryna qatysty monıtorıng­ti kúsheıtý kózdelgen. Kapıtal­dy elden shyǵarý maqsattary úshin áleýetti túrde paıdalanylýy múm­kin osyndaı mámileler úshin rezıdenttiń qyzmet kórsetetin bankke valıýtalyq baqylaý jáne quqyq qorǵaý organdaryna olar boıynsha málimetterdi berýge ruqsatty, sondaı-aq, osyn­daı sharttar boıynsha mindet­temelerdiń oryndalýy týraly turaqty habarlaý jónindegi min­dettemeni bastapqyda usy­natyny kózdelgen. Osyndaı kelisimsharttar boıynsha aq­pa­ratty jarııa etýdiń engiziletin rásimderi kapıtaldy shyǵarýdyń osyndaı «sur» shemalaryn paıdalaný múmkindigin aldyn ala boldyrmaıdy.

– Valıýta aıyrbastaý na­ryǵynda jumys isteıtin bank­tik emes uıymdarǵa zań­namada qandaı ózgerister kúti­ledi? Bul na­ryqqa qaty­sý­shylar úshin barynsha qatań retteýshi nor­ma­lardy engizý josparlanyp otyr ma?

– Zań jobasynda qolma-qol valıýtany aıyrbastaý naryǵynda jumys isteıtin banktik emes uı­ymd­arǵa qatysty normalardy qatańdatýdy ne jańa retteýshi nor­malardy engizý kózdelmeıdi. Sonymen birge, banktik emes aıyrbastaý pýnktteri qyz­me­tiniń aıqyndylyǵyn arttyrý maqsatynda, bankterge qoıy­latyn talaptarǵa uqsas, ýáki­letti uıymdardyń quryl­taıshy­larynan jarǵylyq kapı­taldyń shyǵý kózderi týraly aqparat suratylatyn bolady. Bul bıznes tarapynan qandaı da bir shy­ǵyndar bolmaǵan kezde banktik emes aıyrbastaý pýnktterin qurý aı­qyndylyǵyn arttyrýǵa jaǵdaı jasaıdy.

Zańdaǵy taǵy bir mańyzdy ózgeris brokerlik (dılerlik) uıymdar úshin valıýtamen bır­jalyq saýda-sattyqqa qolje­tim­dilikti keńeıtý bolyp tabylady. Bul, Ulttyq Banktiń piki­rinshe, valıýta naryǵy ótim­diliginiń ulǵaıýyna, naryqtyq baǵam belgileý prosesi tıimdi­liginiń artýyna jáne valıýta naryǵyndaǵy operasııalardyń aıqyndylyǵynyń ulǵaıýyna yqpal etetin bolady.

Brokerlik uıymdarǵa shetel valıýtasymen saýda-sattyqqa qoljetimdilikti berýdi eskere otyryp, bolashaqta jeke jáne zańdy tulǵalar – saýda-sattyqqa qatysýshylardyń klıentteri tikeleı nemese demeýshilik kór­se­tilgen qoljetimdilik tehno­logııa­lary (DMA nemese SMA) arqyly bırjalyq má­mi­lelerge qoljetimdi bolady. Bul jaǵdaıdyń Qazaqstan halqynyń halyqaralyq valıýta naryǵyndaǵy marjınaldyq kre­dıtpen saýda-sattyqqa tike­leı klıenttik qoljetimdilik múmkindigin usynatyn balama uıymdardyń deldaldyq qyz­metterine qyzyǵýshylyǵyn eskere otyryp jaqsy bolashaǵy bar.

Búgingi kúni Qazaqstanda ju­mys istep turǵan foreks-kompanııalar jáne dılıngtik orta­lyqtar qarjylyq deldaldyq boıynsha qyzmetti júzege asy­rýǵa lısenzııalar almaı naryqta jumys istep jatyr. Bul kompanııalar syrtqy valıýta naryqtarynda deldaldyq qyzmetter kórsete otyryp, sondaı-aq, olarǵa be­rilgen múm­kindikterdi jarnamalaı otyryp, ózderiniń qyzmetin ınves­tısııalaýǵa arnalǵan balama alań retinde kórsetedi. Osyndaı kompanııalardyń retteý aıasynan tys jumys isteýiniń saldarynan olardyń qazaqstandyq klıentteri bankrottyqtan nemese osyndaı kompanııalardyń óz mindettemelerin qasaqana oryndamaýynan is júzinde qor­ǵalmaǵan. Sondyqtan, osy sala­daǵy retteýshi shekterdi naqty belgileý jeke tulǵalardyń valıýta naryǵyndaǵy ınvestısııa­laryna arnalǵan táýekelderdi tómendetedi.

Qorytyndylaı kele, zań jobasyn talqylaýdyń jalǵasyp jatqanyn, ol boıynsha syndarly usynystar men eskertýlerdiń qabyldanatynyn jáne qajet bolǵan jaǵdaıda zań jobasynyń normalary naqtylanatynyn atap ótken jón. Zań jobasyn Qazaq­stan Respýblıkasynyń Parlamentine engizý merzimi – 2017 jylǵy jeltoqsan.

Áńgimelesken Qalmahanbet MUQAMETQALI,  «Egemen Qazaqstan»