Bir qyzyǵy, kúlli dúnıege mirdiń oǵyndaı sóz nóserin jaýdyryp jatqan aqparattyq soǵysta jalpyǵa ortaq zańdyq, moraldyq normalar, bylaısha aıtqanda, biryńǵaı shaıqas erejesi múldem joq. Sondyqtan, qazirgideı ozyq aqparattyq tehnologııalardyń myltyqsyz maıdanynda qańqý sózdiń qańǵyrǵan jebesi qańǵalaqtap júrip qaı jerine kelip qadalatynyn búginde eshkim tap basyp aıta almaıdy. Áleýmettik jelini ashsań birin-biri balaǵattap, beıpil sóz aıtyp, qaýeset taratyp, «qan maıdan» bolyp jatqandardy kóresiń. Ásirese, aǵylshynnan aýdarǵanda «jasandy» degen uǵymdy bildiretin feıktiń óris alǵany sonshalyq, jalǵan aqparat nemese fotoshop arqyly óńdelgen jasandy sýretter arqyly «ótirikti shyndaı, shyndy qudaı urǵandaı» etip, el-jurtty adastyryp, álekke salý ádetke aınaldy. Búgingi aqparattyq aıla-tásilder jeke adamdarǵa ǵana emes, tutastaı memleketterdiń derbestigine de qaýip týǵyzyp jatqanyn da jurtshylyq biledi. Budan biraz jyl buryn ıslam álemindegi «arab kóktemi» degen atpen oryn alǵan jappaı tolqýlardyń bastalýyna qalta telefony arqyly jiberilgen qańqý sózder túrtki bolǵan edi. Tóńiregimizdegi Qyrǵyzstan, Ýkraına elderinde birshama jyldar buryn bolǵan bereketsizdikterdiń de beleń alýyna jurtty dúrliktirgen qaýesetter eleýli yqpal etti. Sóıtsek, adamzatty buzatyn surqııa sóz burynǵy zamanda da iske asqan eken. Parsy patshasy I Kserks Grekııaǵa kóz alartyp, ejelgi Ellada elin jaýlap alǵysy kelgende áýeli alypqashpa sóz taratýdan bastaǵan eken. Saýdagerler jurtshylyq arasynda: «parsy áskeriniń kóptigi sonshalyq, olar sadaqpen oq jaýdyrǵanda kúnniń kózi jabylyp, jerdi qara túnek basady» degen úreı taratypty. Shyńǵys han jaýlap alatyn jerlerge mońǵol áskeriniń shekten tys qanypezerligi jaıynda qaýeset taratqyzyp, rýhy aldyn ala synǵan jurttardyń soǵyssyz tize búgýine qol jetkizip otyrypty.
Adamzattyń oı-sanasy meılinshe ósip, qudaıdyń qupııa kodtaryn sheshe almasa da, odan bergi túrli amaldardy boıyna sińirgen aqparattyq soǵystyń taktıkasy búginde barynsha sony sıpatqa ıe bolýda. Myna zamanaýı mysalǵa nazar aýdaryp kórińiz. Ormanda bir tasbaqa ómir súripti. Ol jolaı kezdeskenderge óziniń zildeı tas saýytyn arqalaýdan sharshaıtynyn aıtyp, kóringenge shaǵymdana beredi eken. Muny qulaǵy shalǵan túlki ormannan zańgerimen birge kelip, oǵan ózara tıimdi baǵaǵa tas saýytyn satýdy usynady. Biraq túlkiniń túpki maqsaty tas saýytty satyp alý emes edi, qorǵanyshynan aıyrylyp, jalańashtanyp qalǵan tasbaqanyń dámdi etine asqazanyn maılaý bolatyn. Qansha jerden ańqaý, ashyqaýyz bolsa da tasbaqanyń ózin ózi qorǵaý ınstınkti iske qosylyp, qaraqan basyn azýlylardan aman alyp qalyp júrgen osy tas saýyty ekeni esine túsip, kúmándi usynysqa kelisimin bermeıdi. Ýaqyt óte kele ormanda ozyq telekommýnıkasııalyq quraldar qyzmet kórsete bastaıdy. Birde tasbaqany ormandaǵy záýlim qaraǵaıǵa ilingen teleekrandaǵy keremet kórinister esinen tandyra jazdaıdy. Ekran arqyly aspanda erkin qalyqtap, kók júzinde samǵap júrgen tasbaqalardy kórsetýde. Ekrannyń syrtynan ásem áýenmen ilese: «Netken ǵajap! Tamasha baqyt! Qandaı sulýlyq!» dep tamsanǵanda tańdaıy taqyldap, tumsyǵy toqyldaıtyn toqyldaq dıktordyń daýysy estiledi. Kóz arbaǵan kóriniske aýzy ashylǵan tasbaqa álgi aǵaıyndastary sııaqty áýede án salyp, bıikte bı bılep júrýge bel býdy. Kenet túlkiniń álgi qaýipti usynysy esine tústi. Biraq keshe ǵana osy ekran arqyly berilgen «orman jańalyqtarynda» túlkiniń budan bylaı et jeýden bas tartyp, vegetarıandyq ómir saltyna kóshkeni aıtylǵan edi. Iаǵnı, qaýip joq, ǵajaıyp ómirge jol ashyq. Aqyry tasbaqa tas saýytyn sheship, alǵa bir-eki qadam jasaıdy. О́kinishtisi, bul onyń sońǵy qadamdary bolatyn. «Aqparattyq soǵysta» túlki áýel bastan zymııandyqpen josparlap qoıǵan maqsatyna osylaısha qol jetkizdi.
Búginde joǵaryda mysalǵa keltirgen tasbaqanyń taǵdyryn qushyp qalmaý úshin álem elderi aqparattyq qaýipsizdik júıesin nyǵaıtýǵa barynsha kúsh salýda. Elimizde qazirgi tańda bul baǵytta zań jobasy ázirlenip, memlekettiń zańnamasyna qaıshy keletin saıttarǵa monıtorıng júrgizilýi jáne basqa da jasalyp jatqan naqty qadamdar aqparattyq qaýipsizdikke qalqan bolady degen kópshiliktiń úmiti basym. О́ıtkeni, kózge kórinbeıtin, qolǵa ustatpaıtyn jahandyq sóz maıdanynda syrttan synalap keletin árbir aqparat, muntazdaı aq paraq emes ekenin, ıaǵnı, onyń astarynda arbaýshy mazmun bolýy yqtımal ekenin jurtshylyq uǵyna bastaǵandaı.
Qýat BORASh, «Egemen Qazaqstan»