Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov bastaǵan delegasııanyń Chelıabi oblysyna barýy jalpy el damýynyń temirqazyǵy ispettes Joldaýda aıtylǵan osy oıdy ushtaǵandaı boldy. Sapar maqsaty «Qostanaı men Chelıabi oblystaryndaǵy bıznes yntymaǵyna qalaı serpin berýge bolady? Úlken naryqqa qandaı ónim shyǵarǵan eki elge de tıimdi bolmaq?» degen múddelerden týǵan edi. Delegasııa quramynda oblystaǵy vedomstvo basshylary, kásipkerlermen qatar, Qazaqstan Respýblıkasy «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Ǵanı Qasymov bastaǵan Astana ókilderi de boldy.
Chelıabi oblysy Qostanaımen burynnan strategııalyq saýda-áriptes bolyp sanalady. О́tken jyly eki óńir arasyndaǵy taýar aınalymy 1,4 mıllıard dollardy quraǵan. Magnıtogor metallýrgııa kombınaty qashannan Rýdnyıdaǵy ken alybynyń temir rýdasyn paıdalanady, «Baıan sulý» kondıter fabrıkasynyń ónimi tek Chelıabi ǵana emes, Reseıdiń odan da basqa óńirlerine jaqsy tanys, Tobyl boıynda avtomobıl óndirisi óris alǵaly Chelıabi oblysynan alatyn taýar da jetkilikti. Biraq naryqty keńeıtý, damý úshin eki oblysqa da saýdamen shektelýge bolmaıtynyn ýaqyt meńzedi. Eń bastysy bıznestiń damýy úshin kórshiler qanattasa, kásipkerlerge qolaılylyq bolatyndaı qımyl jasaýy kerek ekendigi belgili. Chelıabi oblysy alǵashqy qadamdy jasap ta úlgerdi. Ońtústik Ýraldyń Qostanaıǵa bet alatyn shekara boıynda iri logıstıkalyq ortalyq salyndy. Al Qostanaı qalasynda bızneske barlyq qolaılylyq jasalatyn, ıaǵnı kókónis pen basqa da azyq-túlik úshin zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtalatyn qoımalary, júk qujattaryn «bir tereze» ustanymynda toltyratyn qyzmeti bar iri hab keler jyly paıdalanýǵa beriledi.
Munyń syrtynda, Qytaı naryǵyn ıgerý qanattasa damýdyń eki el úshin de múdde-maqsaty bir ekenin kórsetedi. Kezdesýde Qytaı naryǵyn ıgerý aldymen aıtyldy. Chelıabi oblysynyń gýbernatory Borıs Dýbrovskıı munyń eki el úshin de mańyzdy ekenin, biraq onyń ońaı sharýa emes ekenin de aıtyp ótti. Kórshiler kezdesýi Qytaı naryǵy óńirler úshin úlken naryq, ol úshin kóptegen máselede tize qosyp jumys isteý kerektigin meńzedi.
Aspanasty eliniń taýary men qyzmeti qazir tek ózimen shektesetin elder men oblystardy ǵana emes, alys elderge de jetken. Reseı de, Qazaqstan da Qytaı naryǵynan qol úze almaıdy, qaıta tyǵyz baılanysta ekenin ómir kórsetip otyr. Mysaly, Qostanaıdaǵy mashına jasaý kásiporny aspanasty elimen kelisim-shartqa qol qoıdy. Al Reseıdiń ish jaǵyna, múmkin odan da ári taýar tasıtyn Qytaı úshin Chelıabi oblysy qolaıly bekettiń birine aınalǵan. Osydan jarty jyl buryn ǵana Chelıabi oblysynda barlyq qolaıly jaǵdaıy jasalǵan, ıaǵnı temir jol tuıyǵynan zamanaýı qoımalaryna, alyp júk mashınalary úshin arnaıy orynǵa deıin jasalǵan logıstıkalyq ortalyq jumysyn bastaǵanyn aıttyq. Alaıda ekijaqty kezdesýde Chelıabidegi sol logıstıkalyq ortalyq qýatynyń 15 paıyzy ǵana paıdalanatyndyǵy kóńil toltyrmaı otyr. Degenmen, chelıabilikter bızneske arnalǵan osy ortalyqtyń aldaǵy ýaqytta tolymdy jumys isteıtinine senimi bar. Osy kórinis qostanaılyqtardy da oıǵa jeteleıdi. Aldaǵy jyly Qostanaıda ashylatyn logıstıkalyq ortalyqtyń qýaty tolyq paıdalanýy da ózekti másele bolary sózsiz. Bir jaǵynan eki jaqtaǵy logıstıkalyq ortalyqtar tek Qytaı naryǵyna arnalmaǵan ǵoı. Mysaly, Qostanaı delegasııasy О́zbekstanǵa barǵanda oblys ákimi Arhımed Muhambetov habtyń ashylýy ózbekstandyq kásipkerler úshin zor múmkindik ekenin eske salǵan bolatyn. Shekarasynda mıllıondaǵan tutynýshy otyrǵan Chelıabi men Qostanaı oblysy ózbek kásipkerlerine shynynda da kásibin damytýdyń jaqsy joly ekeni sózsiz. Uly Jibek joly boıynda qaınaǵan ómirdi qalpyna keltirý, ol úshin joldy, logıstıkany durystaý tek Keden odaǵy elderi úshin ǵana emes, Eýrazııa qurlyǵynyń ózge elderi úshin de tıimdi. Árıne, bul ortaq iste ár óńirdiń óz múddesi joǵary turmaq.
– Eń basty maqsatymyz – birlesken jobalar jasaý bolyp otyr. Biz Chelıabi oblysynyń ekonomıkalyq áleýetin paıdalanýymyz qajet. Mysaly, aýylsharýashylyǵynda Chelıabi oblysynyń qus sharýashylyǵy asa damyǵanyn bilemiz. Chelıabi qostanaıdan nebári 300 shaqyrymda ǵana jatqandyqtan, biz aýyl sharýashylyǵynda qus sharýashylyǵyn emes, basqa óndiristi damytatyn bolamyz. Biz osy kezdesýde keıbir jobalardy talqyladyq. Mysaly, Qostanaı oblysynda kúnbaǵys maıyn óndiretin iri joba júzege asyrylady. Oǵan Qostanaı oblysynda óndiriletin shıkizat jetimsiz, sondyqtan bul iste chelıabiliktermen jumys isteıtin bolamyz. Kún baǵys bizde óńdelip, maı Qytaıǵa satylatyn bolady. Chelıabi oblysynda da osyǵan uqsas jobalar bar. Mysaly, olardyń óńdeý kásiporyndaryna biz astyq beremiz. Ortaq ister osylaı jalǵasa beredi, –dedi oblys ákimi Arhımed Muhambetov.
Shekaralas oblystar kezdesýinde Qazaqstannyń Syrtqy saýda palatasy ókilderi tarapynan birlesken jármeńke uıymdastyrý, kóterme saýda alańdarynyń qurylysy týraly usynystar aıtyldy. Eki oblys basshylary bul bastamalardy eskere otyryp, birikken jobalardy júzege asyrý kerek dep sheshti. Oǵan «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Ǵanı Qasymov keńes qosty. Ol aldymen eki óńir arasyndaǵy saýda aınalymyn saraptap, ne kedergi, ne jetpeıtinin anyqtaǵannan keıin ǵana eki jaqty múddeler turǵysynan ortaq jobalar jasaý kerektigin ortaǵa saldy.
Eń basty másele Qostanaı kásipkerleriniń óndirgen ónimin eksporttaý bolyp tabylady. Chelıabi saparynda Qazaqstan Syrtqy saýda palatasy ókilderiniń usynysy qabyldanyp, Chelıabi qalasynda qostanaılyqtardyń turaqty jármeńkesin ótkizip turýyna mámile jasaldy. Bul úshin oryn bólýdi chelıabilikter kórshi haqysy dep bilse kerek-ti. Jármeńke ótkizýge Chelıabi jaǵynan ınfraqurylymy tartylǵan jer telimi aýksıonsyz beriletin boldy.
Aıta ketetini, eki oblys basshylary kezdespes buryn kelissóz ústeline eki jaqtyń kásipkerleri otyrǵan bolatyn. Bilýimizshe, bes túrli salada saý- da kelisim-sharttaryn jasaýǵa nıet bildirilgen. Osy oraıda kelesi kezdesý Qostanaıda ótetin bolady. Chelıabidegi jáne Qostanaıdaǵy kezdesýlerde sheshimin tapqan máselelerdiń barlyǵy da Reseı men Qazaqstan memleket basshylarynyń qatysýymen qazan aıynda Chelıabide ótetin HIV óńiraralyq ekonomıkalyq forýmda negizdeletin bolady.
Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI – ChELIаBI – QOSTANAI