Ulttyń tanymdyq sózdigi

Sózdikte salt-dás­túr ustanym­dary­myz, turmys-tirshi­­ligimiz, kıim úlgi­lerimiz, qural-saıman­dary­myz, úı jıhaz­darymyz, toı-dýman kezin­­degi ádet-ǵuryptarymyz, taǵy da bas­qa halyqtyq qalyptarymyz jınaqtalypty.  Alǵashqy sózdi akademık Ǵarıfolla Esim alyp, Elbasy N.Nazarbaevtyń halyq­aralyq kórmeni ótkizýdegi maqsaty elordaǵa el jınaý edi. Ol nıeti oryn­daldy. Qazir Astanamyzǵa júz­de­gen memleketter, ondaǵan uıym­dar keldi, dep atap, solarǵa tartý retin­de usy­ny­­lyp otyrǵan sózdik týraly qys­qasha baıan etti. Avtorlarǵa sóz tıgende, Qazaqstan Pedagogıka ǵylym­dary aka­de­mııasynyń prezıdenti Asqar­bek Qusaıynov, bul sózdikti quras­tyrý qysqa merzimde júzege asqanyn, 1100 sózdiń jınaqtalǵanyn, 500-ge tarta kitapty EKSPO-ny uıym­das­tyrý­shylarǵa tegin bergenin aıtsa, Álimhan Júsipbek ult beınesin tanytatyn sózderdiń tańdaýlylary ǵana jınaqtaldy dese, Prezıdent Ákimshiligi Jalpy bóliminiń meńgerýshisi Mırbolat Jaqypov, halyqty tanystyryp, tabys­tyrýda sózdiktiń róli qashanda joǵary ekenine mysaldar keltirdi. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Qýatjan Ýálıev Elbasynyń rýhanı jańǵyrý jónindegi ıdeıasyn EKSPO-ǵa kelip jatqan sheteldikterge osy sózdiktegi uǵymdar arqyly Otany­myzdyń til baılyǵyn tanytamyz, sonymen birge, bul sózdik mamandar men stýdentterge de taptyrmaıtyn qural, dedi.  Orazgúl Asanǵazy sózdik, ózge ult­tardy qoıyp, ózimizdiń qandas­tary­myzǵa da septigi tıetinin tilge tıek etti. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov qazir jastarǵa kitap boıaýynyń «ıisin» sezdirý qıyn bolyp bara jatqan zamanda, bul sózdik ultty tanyp-bilem degender úshin taptyrmas jádiger ekenin jetkizdi. Belgili ǵalym Shákir Ybyraev sózdiktiń jaryq kórýi rýhanı ómirdegi eleýli oqıǵa ekenin atap, «Biz kimbiz?» desek, osyndaǵy sózder arqyly tek-tamyrymyzdy aıtatynymyzdy, bar bolǵan soń osyndaı dúnıe jaryq kórip otyrǵanyn, endeshe Qazaq elin EKSPO arqyly tanýǵa kelgen jurttarǵa osy kitapty berýge bolatynyn eske saldy.  Akademık Bolat Kómekov jahan­daný zamany eldi bir qalypqa salýǵa umtyl­ǵan tusta, ultty saqtap qalý jolyn­daǵy talpynysqa mundaı sózdik­tiń qosary mol ekenin, Eýropany meken etken majarlyqtar 1986 jyly ult tiliniń 6 tomdyq etnografııasynyń ensı­klopedııalyq sózdigin shyǵarý arqy­ly ult bolmysyn saqtap qalýǵa talpyn­ǵanyn úlgi etip, keleshekte qazaq sondaı etnografııasynyń ensıklopedııalyq sózdigin shyǵarý kerektigin eske salyp, mundaı rýhanı qundylyqtar 2000 danamen emes, kóp taralymmen jaryqqa shyǵyp, ár otbasynyń tórinde turý kerektigin atady.  Alty tilde jaryq kórgen sózdiktegi ultymyzdyń bet beınesi sanalatyn ataly uǵymdardy oqyp otyrǵanda oıymyzǵa Álıhan Bókeıhanovtyń: «Qazaq nadan, qazaq kóshpeli, qazaq mádenıetsiz, qazaq joǵalyp ketedi, buǵan jer nege kerek», – dep ottaǵan dushpandar bar», – degen sózi oıǵa oral­dy. Shynynda, qazaqtyń baı tili­niń baǵy táýelsizdikten keıin jar­qyraı tústi. Sonyń bir dáleli qazaq etno­grafııasynyń sózdigi der edik. 

Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan»