Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly bul týrasynda buryn da aıtqan. Altyn adamnyń álem elderin aralaıtyny jaıly, bul týrasynda birqatar eldermen, álemdik áıgili mýzeılermen kelisim-sharttar jasalyp jatqany jaıly da aıtylǵan. Demek, áli kúnge qupııasyn tolyq asha qoımaǵan qoryqtyń jumbaǵyn sheshý kún ótken saıyn mańyzyn asyra túspek. Bul turǵyda qoryq-mýzeıge qarasty kóne qalashyqtardy zerttep qana qoımaı, ár qaısysyn jeke-jeke týrıstik ortalyqqa aınaldyrý aldaǵy atqarylar negizgi sharýalardyń biri. Osy maqsatta mádenıet jáne sport mınıstri bastaǵan top «Esik» qoryǵyn aralap qaıtty.
Sapar Almaty oblysy, Talǵar aýdanyna qarasty kóne Talhız qalashyǵynan bastaldy. Byltyr ǵana jańa salynbaq joldyń astynda qalyp kete jazdaǵan, súrilip ketýdiń sál aldynda qalǵan qalashyqty zertteý ázirge toqtap tur. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazir jergilikti ákimshilikpen kelise otyryp, Talhızdy «Esik» qoryq-mýzeıiniń qaramaǵyna ótkizý jumystary qarastyrylyp jatyr. 2014 jyly IýNESKO-nyń Dúnıejúzilik muralarynyń tizimine engen qalashyqty zertteý, qorǵaý jáne paıdalaný maqsatynda atqarylyp jatqan jumystar jóninde: «Birinshi kezekte jer-kadastrlik máselelerdi sheship alý kerek. Sondaı-aq, tarıhı-mádenı nysandardyń týrısterge qoljetimdiligin, ınfraqurylymy men kommýnıkasııalaryn jaqsartý jóninde másele qaralýda. Munda týrısterge sapaly qyzmet kórsetetin vızıt-ortalyqtar salý qajet», – deıdi Arystanbek Muhamedıuly.
Arnaıy top budan keıin Esik qalasynan ońtústikke qaraı 5 shaqyrym jerde ornalasqan Rahat qalashyǵyna bardy. Rahat – Saq patshalarynyń rezıdensııasy bolǵan, Altyn adamdy sońǵy saparǵa osy jerden shyǵarǵan degen boljamdar bar. Rahat qalashyǵyn Shansı provınsııasynyń arheologııalyq ınstıtýtymen (QHR) birige otyryp zertteýdiń alǵashqy kezeńi aıaqtaldy. Zertteý nátıjesinde, erte temir dáýirimen orta ǵasyrlarǵa deıingi kezeńderge jatatyn artefaktiler tabylǵan.
Topyraǵyn túrtip qalsań tarıhy sóılep ala jóneletin óńir ózin zertteı tússeń bereri kóp ekenin sensasııalyq Altyn adamymen-aq dáleldegen. Áıgili qazaq arheology Bekmuhanbet Nurmuhanbetovtyń qurmetine uıymdastyrylǵan «Nurmuhanbetov ekskaveıshns» ekspedısııasy eki aıdyń (mamyr-maýsym) ishinde О́rikti obasynan b.e.d. IV-III ǵasyrlarjan qalǵan súıekter men úsh altyn monshaq, bir temir túıreýish tapqan. Arany sonshama ýaqyt bólip jatqanyn esepke alsaq, bul – asa qymbat mura esepteledi.
Sol sııaqty, О́rikti obasynda, «Esik» qoryq-mýzeıine qarasty О́rnek aýyldyq aýmaǵynda Ońtústik Koreıa, QHR jáne otandyq arheologııalyq ekspedısııalar zertteý-qazba jumystaryn júrgizip jatyr. Qytaılyq mamandarmen birlesken zertteý jobasy aldaǵy 5 jyl boıy jalǵasatyn bolady. «Esik» qoryq-mýzeıiniń arheologtary men koreıalyq bes birdeı ınstıtýt atsalysqan jumystar da jemisin berdi. О́rnek aýyly mańynda byltyrǵy jyly saq dáýirindegi áıeldiń jerlenýi men keramıkalyq ydystar jáne altyn buıymdardyń bólshekterimen tanysýdyń sáti túsken. Káristermen birlesken jumys ta jalǵasyn tabady. Mınıstrdiń aıtýynsha, zertteý jumystarynyń ekinshi kezeńi endi bastalady. Bul joly Rahat qalashyǵynda qazba jumystary júrgiziletin bolady.
Almas Núsip,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy