Arqalyq – aýqymdy ister aımaǵy

Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýda   búgingi kúnderi  elimizde  aıtarlyqtaı sharýalar atqary­lyp jatqany belgili. Rynoktaǵy  jıi aıtylatyn sózdiń biri sana­latyn bul salany damyta berýden el ekonomıkasy  utpasa, utyl­maı­tyny da daý týdyrmasa kerek. Bas­qasyn bylaı qoıǵanda,  ju­mys kó­lemine qaraı  qarapaıym halyqty  eńbekpen qamtýdaǵy tıgizer paı­da­synyń ózi nege turady. Aımaq­tar­daǵy  eldiń ál-aýqatyn jaqsar­tý­da jasalyp jatqan    jobalar­dyń qatarynda búginde  Arqalyq­t­a  qanatyn keńge jaıǵan qus fab­rıkasy – «Agroınterptısa»  JShS men osyndaǵy  jasandy sýlardy  balyqtandyrýǵa arnalǵan biregeı jobany qosýǵa bolady. Árıne, atalǵan jobalardyń qulashyn keń­­ge  sermeýine  alǵashqy kezekte   Úki­met  pen jergilikti bıliktiń  yq­paly mol bolǵanyn aıtqan abzal. Áýeli qus fabrıkasyna keleıik. О́tkenge sál sheginis jasasaq, sonaý sekseninshi jyldary  Arqa­lyq oblys ortalyǵy bolǵan  ke­zeńde  jap-jaqsy jumys istegen  bul fabrıka  naryqtyq  qarym-qatynastar ornap, elimizdiń  eko­no­mıkasy jańa júıege aýysqan tusta ótpeli kezeń synyna shyda­maı  óz  jumysyn toqtatýǵa máj­búr bolǵan. Sodan beri qanshama ýaqyt eshkimniń keregine jaramaı bos turyp, keıin múlde  nazardan tys qala  bergen. Osy  qalpynda  2000 jyldyń    ba­synda kásip­orynnyń  burynǵy sehtary men  qus ustaıtyn baza­larynyń qur qańqasy qalǵany  da jergilikti  jurtshylyqtyń esinen kete qoıǵan joq. Qus fab­rıkasyn qaıta jan­dan­­­dyrýǵa  ob­lys bas­shylyǵy  ti­ke­leı bas­ta­ma­shy bo­lypty. Ob­lys ákimi qyz­metine  kel­gen sátte qa­zirgi ákim S.Ký­­lagın  Arqa­lyq­qa alǵash sa­pa­rynda  qus fab­rı­kasynyń qol­ǵa alyna­tynyn aıta­dy. Alaıda  bul kúr­meýi kóp má­sele ekeni kópshilikke  málim-tin. Sondyqtan da bolar ákim  joba­nyń oryndalýyn ózi qadaǵalaı­dy.  Kóp uzamaı ınvestor da  tabylady. 2009 jyldan  bastap  «Agroınterptısa»  JShS aýqymdy jo­banyń  iske asýyna arqaý bolsa, qýatty óndiristik nysannyń  bastalý sáti  qala ákimi  Temirjan  Tó­leýbaevtyń kelýimen baılanysty. Kúrdeli jóndeý  jumystary­nyń alǵashqy kezeńinde  ınvestor qomaqty qarjy jumsaǵan. Iske jaramsyz nysandardy  tazartý, qaıta jóndeý, sondaı-aq  qajetti qural-jabdyqtarmen  qamtamasyz etýde  «Agroınterptısa»  JShS tabandylyq tanytyp, kóp  ótpeı-aq ilgeri jyljıdy. Alǵashynda  júzge jýyq adam  jumys istese, jumys qarqynynyń údeı túsýine sáıkes  olardyń sany  da artqan. 2009 jyldyń kúzinde  atalmysh fabrıkada 200-ge jýyq adam eń­bek etken. Investordyń qarjysy ortaıǵan tusta  «Jol kartasy» baǵdarlamasy júzdegen jumys­shy­nyń jalaqysyn tóleýde edáýir kómegin tıgizedi. Byl­tyr­ǵy jyl­dyń qazan aıyn­da  fab­rıkaǵa  taýyq balapanda­ry­nyń alǵashqy legi ákelinip, otyz myńǵa jýyq qus jóndeýden ót­kizilgen  jańa sehtarǵa ornalas­tyrylady. Qazirgi tańda  qus fab­rıkasynda  táýligine  220 myń dana ju­myrt­qa shyǵary­lady. Fab­rı­kanyń qu­rylǵan kúninen beri 60 mıllıon jumyrtqa aly­nypty. Búginderi bul kásiporyn 350 adam­dy jumyspen qamtyp otyr. Fab­rıkanyń endigi maqsaty – buıyrt­sa, kúnine mıllıon dana  jumyrt­qa shyǵarý. Bul rette Ar­qalyq qus fabrıkasy aımaqtyń áleý­mettik-ekonomıkalyq ál-aýqa­tyn artty­rýda ǵana emes, jalpy elimiz boıyn­sha  qus  sharýashy­lyǵynyń  damýyna óz úlesin  qo­syp otyrǵa­nyn da aıtqan lázim. Arqalyqta  jasandy sýlardy balyqtandyrýǵa arnalǵan  aýqym­dy jobanyń  bastalǵanyna  da úsh jyldyń júzi bolypty. Jalpy, qala mańynda boksıt óndirýdiń ná­tıjesinde paıda  bolǵan qar sýy tolǵan karerler kóp bolsa,  mun­daı jasandy sýlardyń  tereńdigi  60 metrge deıin barady eken.  Al sýdyń kólemi   balyq ósirýge erkin jetedi. Jobaǵa bólingen birinshi ın­ves­tısııanyń kólemi on mıllıon  teńgeni qurasa, ony iske asyrý «Arqalyq azyq-túlik kompanııa­sy» memlekettik kommýnaldyq  ká­sipornyna mindettelgen. Osy­dan eki jyl buryn  balyqtandyrý jobasy aıasynda Arqalyqtyń ja­sandy sýlaryna karp maıshabaqta­ry­nyń  alǵashqy  toby  jiberilse, olardyń sany 300 myńnan asady. О́tken jylǵy jazda  júrgizilgen  baqylaý nátıjesinde  10-15 santımetr  shabaqtar  jańa ortaǵa az ýaqytta beıimdelip, bir jylda  salmaǵy bir kıloǵa jýyqtapty. Bul baǵyttaǵy jumystar tek  balyqty sýǵa jiberýmen ǵana shektelmeıtini belgili. Jasandy sýdy jańa mekendegen balyqtardy asy­rap, saqtaýda  qorektený bazasyn qalyptastyrý da basty jumys­tarǵa jatady. Osy maqsatta mamandar qajetti arnaıy ósimdik  túr­lerin tastap, olardyń  ósýle­rin  nazarda ustapty. Jaqynda  bul sýlarǵa  sıg ba­lyǵynyń tuqymy  jiberilse, mamandar pikirinshe,  balyqtyń bul túrine qalanyń jasandy sýlary  óte qolaıly kórinedi. Bul maqsat­qa qosymsha  5 mıllıon teńge qarjy bólingen. Bul maıshabaqtardy  aýlaýǵa úsh jyldan keıin ǵana ruqsat beriledi. Osy ýaqyt ishinde  olar uryqtanyp úlgeredi degendi alǵa tartady mamandar. О́ńir basshysy Arqalyqqa kezekti issaparynda  ba­lyq etin óńdeıtin óndiristik  baza­nyń  qurylýyn jergilikti bılik ókilderine  naqtylaı tapsy­rypty.   Igi bastama  júzege assa, shaharda  balyq zaýytynyń  paıda bolary kádik  deıdi mundaǵylar. Iá, qazirdiń ózinde qanshama adamdy jumyspen qamtyǵan  jobalarǵa taǵy biri qosylsa, jergilikti jurtty taǵy da jarylqap tastary anyq.  Sirá, «Jaqsy  bastalǵan is – jartylaı bitken is» degen  osyndaıda aıtylsa kerek. Ábdirahman  QYDYRBEK, Arqalyq.