Arhıtektýralyq nysandardy túsirýge mashyqtanǵan fotograf bul joly eki astananyń sáýletti nysandary arqyly paralleldi baılanystaryn ereksheledi. Kórmede avtormen jolyǵýdyń sáti túsip, áńgimege tarttyq. «Fotografııa – qasqaǵym sátte óte shyǵatyn ómirimizdiń ár sátin estelikke aınaldyrýdyń tamasha joly», deıdi ol. Aıtpaqshy, fransýz jigittiń negizgi mamandyǵy ınjener-elektrotehnık. Sulýlyq pen ásemdikke umtylysy men foto ónerge degen qushtarlyǵy Lýıkti saıahatshy fotograf etti. Qazirgi kúni fotograf-týrıstiń áleýmettik jelilerdegi oqyrmandarynyń sany 250 myńnan asyp jyǵylady. Onyń Instagram paraqshasynda ilingen báıterek monýmenti alańynyń fotosýreti oqyrmandar arasynda erekshe tańdanys týǵyzyp, «tańǵajaıyp, kórikti jer» degen sıpatta pikirler jazyp qaldyrǵan.
– Qazaqstanǵa qosh keldińiz, Lýık myrza! EKSPO-2017 kórmesine arnaıy kelgen ekensiz. Áserińiz qalaı?
– Parıj ben Astananyń ortaq tusy kóp. Lývr pıramıdasy men EKSPO sferasy, Parıj shirkeýi men Astananyń bas meshitiniń keńistigi uqsas ári joǵarǵy, tómengi rakýrsta túsirýge óte yńǵaıly. Baıqasańyzdar, meniń jumystarymda jaryq tony basym keledi. Barlyq pavılondy aralap shyǵýǵa úlgermedim. Degenmen Qazaqstan pavılony ózindik sáýletimen birden arbap aldy. Úlkendigi sonsha ishinde adasyp qalýǵa bolatyndaı. Bir baıqaǵanym úlken elderdiń pavılondary qyzyqsyz bolyp jatsa, kerisinshe kishkentaı elderdiń alańyndaǵy taqyryptar áldeqaıda maǵynaly bolyp shyǵyp jatyr.
– Sizdiń foto jınaǵyńyzdan bir baıqaǵanymyz Eıfel munarasynyń san qyrly beınesi ár taraptan túsirilipti. Birde kóktemniń gúlimen kómkerilse, birde jypyrlaǵan ǵımarattardyń arasynan jalǵyz ózi munartady. Eıfel munarasyna degen yntyqtyǵyńyzdyń sebebin bilýge bola ma?
– Fransııada dál osy munaranyń qasynda turamyn. Eıfel munarasyn men ǵana emes, barlyǵy jaqsy kóredi. Parıjdikterden góri Fransııadan alysta ómir súretinder, eshqashan Parıjde bolyp kórmegender osy munarany kórýge yntyǵady. Parıj týraly armandaıdy. Qolymnan keletini záýlim munarany fotoǵa túsirip, kópshilikpen bólisý.
– Myna ilinip turǵan sýrettiń tarıhyn aıtyp bere alasyz ba? Munda sýdyń ortasynda qalǵan Eıfel munarasy jalǵyzsyrap turǵandaı.
– Bul týra bir jyl buryn túsirilgen sýret. Sena ózeni tasyp, Parıj kósheleri sýdyń astynda qalǵan bolatyn. Osydan 100 jyl buryn 1910 jyly qysta dál osylaı Sena arnasynan asyp, tasyǵan bolatyn. Eldi beımaza kúıge túsirgen oqıǵa, al sýrette Parıj kósheleri tynyshtyqta múlgip turǵandaı áser qaldyrady.
– Qazaqstannan ózge qansha elge saıahattadyńyz?
– Qazirge deıin 60-qa jýyq elde boldym. Mysaly, eldiń arhıtektýralyq ásemdigimen tolyq tanysý úshin Japonııaǵa 8 ret bardym. Qazaqstanǵa áli de jolym túsetini sózsiz. Tamasha landshaftymen kóz tartady. Aldaǵy eki-úsh kúndikte baratyn jerlerdiń tizimin jasamaqpyn. Parıjge jetken soń osynda túsirilgen fotolardy jınaqtap, kópshilik nazaryna usynatyn bolamyn. Meniń áleýmettik jelidegi oqyrmandarymnyń deni Batys Eýropa men AQSh elderinen. Oqyrmandaryma Astananyń kórkemdigin, Qazaqstannyń naǵyz saıahattaıtyn jer ekenin kórsetkim keledi.
– Sizdiń qorjynyńyzda ádette qandaı qural-jabdyqtar bolady?
– Saıahatqa arnalǵan aerodınamıkalyq fýnksııasymen erekshelenetin arnaýly kameram bar. Derekterdi saqtaý qyzmeti boıynsha túrli múmkindikke ıe. О́zimmen birge únemi keńburyshty obektıv (Canon EOS 5D Mark III (Full Frame DSLR) pen ýltra lınzamdy (Canon EF 11-24mmf/4L (Ultra Wide Angle) tastamaı alyp júremin.
– Kezekti fotony túsirerde qandaı qıynshylyqtarǵa tap bolyp jatasyz?
– Jaryqtyń durys bolmaýy – meni únemi alańdatatyn dúnıe. Foto óńdeıtin baǵdarlamalardy qoldanbaıtyn bolǵandyqtan, fototýyndylaryma jaryqtyń áseri óte mańyzdy. Jaryq durys bolmasa qatarynan birneshe kún foto túsirýge barmaı ketetin kezderim bolady. Bolmasa fotoapparat jabdyqtaryn birneshe táýlik boıy arqalap, taý men tasty basyp ótý ońaıǵa túspeıdi. Odan bólek emosıonaldy turǵyda qıyndyqtar bolýy múmkin. Kambodja, ıa Indııanyń shet aýdandaryndaǵy kedeıshiliktiń qamytyndaǵy adamdardyń aýyr turmysyna jolyǵý júregińdi aýyrtady.
– Saıahatshy fotograf bolǵysy keletin jastarǵa aıtar keńesińiz qandaı?
– Úırený úshin mindetti túrde qatelikterdi bastan keshirý kerek. Sheberhanamnan 10 myń shaqyrym jerdegi fotony túsirýde jibergen qateligimdi qaıtalamas úshin barymdy salamyn. Sheberlik tájirıbede jiberetin qatelikter arqyly shyńdalady. Eń aldymen tózim kerek. Ekinshi, aınalańda bolyp jatqan oqıǵalarǵa muqııattylyq qajet. Fotony meıilinshe kóp túsirip, eń unamdy, tańdaýly sýretti usyný mańyzdy.
– «Kartına qudyreti myń sózge tatıdy» degen támsilmen kelisesiz be?
– Fotosýret ádemiligi ǵasyrdan ǵasyrǵa jalǵasady. Bylaısha aıtqanda sol sátke qaıta oralýǵa múmkindik beretin ýaqyt máshınesi deýge bolady. Degenmen sóz qudyreti odan da asyp túsýi ǵajap emes.
– Áńgimeńizge rahmet!
Aıa О́MIRTAI,
Sýretterdi túsirgen Orynbaı Balmurat,
«Egemen Qazaqstan»