Túzetýler túsinistik tapty

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń tóraǵalyq etýimen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onyń kún tártibinde jeti másele qaraldy. Otyrys ba­ry­synda eń qyzý talqyǵa túsken 2011-2013 jyldarǵa arnalǵan res­pýblıkalyq bıýdjetke engiziletin ózgerister máselesi boldy. Qarjy zańnamasyna engiziletin ózgerister jaıly Ekonomı­ka­lyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Bısenǵalı Tájııaqov qysqasha baıan­dady. Sondaı-aq olar sala­lyq mınıstrlikter men mekemeler basshylarymen birge depý­tat­tardyń kóptegen saýaldaryna jaýap berdi. Baıandamalardan belgili bol­ǵan­daı, bıylǵy jyl IJО́-niń ósi­mi 7 paıyz dep boljansa, bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 paıyzǵa joǵary. Bıýdjette mu­naı­dyń álemdik baǵasy barreline 65-ten 90 AQSh dollaryna deıin kóterilgen. Al ınflıasııanyń jyl aıaǵyna deıingi dálizi 6-8 paı­yz deńgeıinde bolady dep belgilenip otyr. Sonymen, 2011 jylǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet tú­sim­deri 4 439,3 mıllıard teńge ne­mese túzetilgen bıýdjetpen sa­lystyrǵanda 183,3 mıllıard teń­gege kóp. Aǵymdaǵy jylǵy aq­pan­da naqtylanǵan bıýdjetpen salystyrǵanda bıýdjet tapshy­ly­ǵynyń 34,6 mıllıard teńgege ulǵaıýy bıýdjet qarajatynyń qosymsha kózi bolyp tabylady. Bıýdjet tapshylyǵynyń jalpy kólemi 730,4 mıllıard teńge so­masynda aıqyndalypty. Bul IJО́-niń 2,8 paıyzyn quraıdy. Osy oraıda 2011 jylǵa ar­nalǵan respýblıkalyq bıýdjet shy­ǵystary túzetilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 217,9 mıl­lıardqa ulǵaıyp, 5 170,22 mıllıard teńge kóleminde belgilengen. Jalpy shyǵystar boıynsha 93,8 mıllıard teńge bolatyn bo­satylǵan qarajatty eskere oty­ryp, shyǵystardy ulǵaıtý men qaı­ta bólýge 311,6 mıllıard jum­­saý kózdelgen. Tarqatyp aıt­qanda, shyǵys bóligindegi qosym­sha qarajat áleýmettik salaǵa 40,7 mıllıard teńge, aýyl sharýa­shylyǵy salasyna –38,8, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jáne qurylysqa – 39,1, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna – 76,5, óńir­lik problemalardy sheshýge – 130 jáne Úkimet rezervine 23,1 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Áıtse de Ulttyq bank tór­aǵa­synyń orynbasary B.Tájııa­qov­tyń sózinen málim bolǵandaı, ústimizdegi jyldyń 9 aıynda ınflıasııa 6,2 paıyzdy (byltyr osy merzimde 5,2 paıyz bolypty) quraǵan. Onyń ósimi azyq-túlik baǵasy­nyń ortasha 7,9 paıyzǵa, al benzınniń – 22,6 paıyzǵa jáne dızel otynynyń 25,3 paıyzǵa qymbattaýymen baıla­nys­tyrylýda. Ulttyq bank qysqa merzimdi notalardy 2,7 trıllıon teńgege, al depozıtterdi 11,6 trıllıon teńge deń­geıinde jumyldyrý arqyly qarjy rynogyn rettep otyrǵany belgili boldy. Bısenǵalı Shamǵalıuly qazirgi tańda elimizdiń halyqaralyq rezervi 72,5 mıllıard AQSh dollaryna jetkendigin aıta kelip, sonyń 32,5 mıl­lıardy Ulttyq Bankke tıesili ekendigin jetkizdi. Al Ulttyq qordaǵy qarjy 40,4 mıllıard AQSh dollaryna jetip otyr. Taǵy bir belgili bolǵany, ekinshi dárejeli bankterdiń syrtqy qaryzdary jyl basynan 6,1 paıyzǵa qysqaryp, 16,9 mıllıard AQSh dollary bolypty. Sonyń ishinde «TuranÁlemBank» bankine tıesilisi 4 mıllıard dollar. Eger atalǵan bank satylǵandaı bolsa, onda túsken qarjy memleketke qaıtarylýy tıis. Depozıtter kólemi 8,3 trıllıon teńgege tolyǵyp, jyl basynan bergi ósim 12,6 paıyzdy quraǵan. Depýtattar óz saýaldarynda qarjy­nyń óńirlerdegi qajetti qurylystarǵa jumsalmaıtynyn, jergilikti bıýdjet múddesi eskerilmeıtinin aıtyp, ózge de nysandar boıynsha máseleler kóterdi. Olardyń barlyǵyna derlik jaýap berildi. Nátıjesinde «2011-2013 jyl­dar­ǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zańǵa ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizý týraly» zań jobasy qabyldandy. Depýtattar, sonymen qatar, 2001 jylǵy 16 qarashadaǵy Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyn­daǵy Qazaqstan-О́zbekstan memlekettik she­ka­rasy arqyly ótkizý pýnktteri týraly kelisimge Hattamany ratı­fı­kasııalady. Qujattyń negizgi maqsaty Qazaqstan men О́zbekstan memlekettik shekarasyn jeke tulǵalar men kólik quraldarynyń kesip ótýine, júkterdi, taýarlardy jáne janýarlardy tasy­mal­daýǵa qo­laı­ly jaǵdaılar jasaý jáne eki el ara­syndaǵy halyqaralyq yntymaqtas­tyqty damytý bolyp ta­bylady. Kún tártibine usynylǵan «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine uıymdasqan qyl­mys­qa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekologııalyq máseleler boıynsha óz­­geris­ter men tolyqtyrýlar engizý tý­raly» zań jobalary, sondaı-aq «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy tý­ra­ly» kodekstiń jobasy birqatar óz­geris­terimen Májiliske jiberildi. Asqar TURAPBAIULY.