Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń tóraǵalyq etýimen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onyń kún tártibinde jeti másele qaraldy. Otyrys barysynda eń qyzý talqyǵa túsken 2011-2013 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke engiziletin ózgerister máselesi boldy.
Qarjy zańnamasyna engiziletin ózgerister jaıly Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Bısenǵalı Tájııaqov qysqasha baıandady. Sondaı-aq olar salalyq mınıstrlikter men mekemeler basshylarymen birge depýtattardyń kóptegen saýaldaryna jaýap berdi.
Baıandamalardan belgili bolǵandaı, bıylǵy jyl IJО́-niń ósimi 7 paıyz dep boljansa, bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 paıyzǵa joǵary. Bıýdjette munaıdyń álemdik baǵasy barreline 65-ten 90 AQSh dollaryna deıin kóterilgen. Al ınflıasııanyń jyl aıaǵyna deıingi dálizi 6-8 paıyz deńgeıinde bolady dep belgilenip otyr.
Sonymen, 2011 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet túsimderi 4 439,3 mıllıard teńge nemese túzetilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 183,3 mıllıard teńgege kóp. Aǵymdaǵy jylǵy aqpanda naqtylanǵan bıýdjetpen salystyrǵanda bıýdjet tapshylyǵynyń 34,6 mıllıard teńgege ulǵaıýy bıýdjet qarajatynyń qosymsha kózi bolyp tabylady. Bıýdjet tapshylyǵynyń jalpy kólemi 730,4 mıllıard teńge somasynda aıqyndalypty. Bul IJО́-niń 2,8 paıyzyn quraıdy.
Osy oraıda 2011 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary túzetilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 217,9 mıllıardqa ulǵaıyp, 5 170,22 mıllıard teńge kóleminde belgilengen. Jalpy shyǵystar boıynsha 93,8 mıllıard teńge bolatyn bosatylǵan qarajatty eskere otyryp, shyǵystardy ulǵaıtý men qaıta bólýge 311,6 mıllıard jumsaý kózdelgen. Tarqatyp aıtqanda, shyǵys bóligindegi qosymsha qarajat áleýmettik salaǵa 40,7 mıllıard teńge, aýyl sharýashylyǵy salasyna –38,8, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jáne qurylysqa – 39,1, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna – 76,5, óńirlik problemalardy sheshýge – 130 jáne Úkimet rezervine 23,1 mıllıard teńge qarastyrylǵan.
Áıtse de Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary B.Tájııaqovtyń sózinen málim bolǵandaı, ústimizdegi jyldyń 9 aıynda ınflıasııa 6,2 paıyzdy (byltyr osy merzimde 5,2 paıyz bolypty) quraǵan. Onyń ósimi azyq-túlik baǵasynyń ortasha 7,9 paıyzǵa, al benzınniń – 22,6 paıyzǵa jáne dızel otynynyń 25,3 paıyzǵa qymbattaýymen baılanystyrylýda. Ulttyq bank qysqa merzimdi notalardy 2,7 trıllıon teńgege, al depozıtterdi 11,6 trıllıon teńge deńgeıinde jumyldyrý arqyly qarjy rynogyn rettep otyrǵany belgili boldy.
Bısenǵalı Shamǵalıuly qazirgi tańda elimizdiń halyqaralyq rezervi 72,5 mıllıard AQSh dollaryna jetkendigin aıta kelip, sonyń 32,5 mıllıardy Ulttyq Bankke tıesili ekendigin jetkizdi. Al Ulttyq qordaǵy qarjy 40,4 mıllıard AQSh dollaryna jetip otyr. Taǵy bir belgili bolǵany, ekinshi dárejeli bankterdiń syrtqy qaryzdary jyl basynan 6,1 paıyzǵa qysqaryp, 16,9 mıllıard AQSh dollary bolypty. Sonyń ishinde «TuranÁlemBank» bankine tıesilisi 4 mıllıard dollar. Eger atalǵan bank satylǵandaı bolsa, onda túsken qarjy memleketke qaıtarylýy tıis. Depozıtter kólemi 8,3 trıllıon teńgege tolyǵyp, jyl basynan bergi ósim 12,6 paıyzdy quraǵan.
Depýtattar óz saýaldarynda qarjynyń óńirlerdegi qajetti qurylystarǵa jumsalmaıtynyn, jergilikti bıýdjet múddesi eskerilmeıtinin aıtyp, ózge de nysandar boıynsha máseleler kóterdi. Olardyń barlyǵyna derlik jaýap berildi. Nátıjesinde «2011-2013 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qabyldandy.
Depýtattar, sonymen qatar, 2001 jylǵy 16 qarashadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan-О́zbekstan memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktteri týraly kelisimge Hattamany ratıfıkasııalady. Qujattyń negizgi maqsaty Qazaqstan men О́zbekstan memlekettik shekarasyn jeke tulǵalar men kólik quraldarynyń kesip ótýine, júkterdi, taýarlardy jáne janýarlardy tasymaldaýǵa qolaıly jaǵdaılar jasaý jáne eki el arasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý bolyp tabylady.
Kún tártibine usynylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine uıymdasqan qylmysqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekologııalyq máseleler boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary, sondaı-aq «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekstiń jobasy birqatar ózgeristerimen Májiliske jiberildi.
Asqar TURAPBAIULY.