Eń áýeli Aqjar aýylynyń qaq ortasynda uly Abaıdyń eńseli eskertkishiniń ashylý saltanatty ótti. Saltanatty rásimge aýdanǵa eńbegi sińgen azamattarmen qatar ulylar mekeni - Abaı elinen arnaıy kelgen qonaqtar aýdandyq Mádenıet bólimi basshysynyń orynbasary Eldar Orazalın men qalamger Áset Myrzaqasym qatysty.
«Alashtyń ǵana emes, adamzattyń aqynyna aınalǵan Abaı eskertkishi Parıjde bar, Máskeýde bar, Beıjińde bar. Jalpy, uly aqynǵa elimizdiń qaı qalasyna, qaı aýdanyna, qaı aýylyna eskertkish qoısaq ta artyqtyq etpeıdi. О́ıtkeni, Abaı – barsha qazaqtyń Abaıy», - dedi Tarbaǵataı aýdanynyń ákimi Dildábek Orazbaev eskertkishtiń ashylý saltanatynda.
Bıiktigi tuǵyrymen qosa alǵanda 7 metrdi quraıtyn eskertkishtiń avtory – Tarbaǵataıdyń týmasy, esimi elge belgili sýretshi Álibek Shoqanov. «Bul – meniń Tarbaǵataı aýdanyndaǵy ekinshi Abaıym. Byltyr Aqsýat aýylynda hákimniń músini qoıylǵan bolatyn. Eskertkishti somdaýǵa eki aı ýaqyt jumsadym. Árıne, ońaı boldy dep aıta almaımyn. Uly aqynǵa buǵan deıin qoıylǵan eskertkishterdiń barlyǵyn muqııat qarap shyqtym. Danyshpannyń oıly keıiptegi beınesin kórsetýge tyrystym. Júrek tusynda – oń qoly, sol qolynda – kitaby. Sondyqtan bul jerge kelgen adam aqynnyń óleńderin, qara sózderin eske alyp, tulǵa rýhyna bas ıedi dep oılaımyn», - deıdi ol.
Bul kúni Aqjar aýylyndaǵy «Balaýsa balǵyn» balabaqshasy aýmaǵynda eki birdeı jylyjaı kesheni saltanatty túrde iske qosyldy. Qos jylyjaı búginde 200-den astam balǵyn tárbıelenip jatqan tárbıe oshaǵyndaǵy bóbekterdi ǵana emes, eldi meken turǵyndaryn arzan baǵadaǵy qııar jáne qyzanaq ónimderimen qamtamasyz etip otyr. Sonymen qatar balabaqsha janynan úsh tilde bilim beretin arnaıy ortalyq pen gúl satatyn dúken ashylypty. Bul dúken qazirgi ýaqytta aýyl jurtshylyǵyn ǵana emes, búkil Tarbaǵataı óńirin gúlmen qamtamasyz etip otyrǵan kórinedi. Satylymǵa shyǵarylatyn gúlderdiń barlyǵy osy jerde ósiriledi eken.
Osynda 35 jyldan beri talmaı eńbek etip kele jatqan balabaqsha meńgerýshisi Almagúl Qusaıynova jyl on eki aı jumys isteıtin jylyjaıda jylyna 7-8 márte ónim alynatynyn, tárbıe orny aýmaǵynda tigin sehy da bar ekenin, aldaǵy ýaqytta munda aýdan ákimdiginiń qoldaýymen qus fabrıkasyn ashýdy josparlap otyrǵandaryn aıtty. «Qudaıǵa shúkir, sońǵy jyldary aýdanymyzda buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy jumystar atqarylyp jatyr. Barqytbel baýraıynda Elbasynyń «Balapan» baǵdarlamasy 100 paıyzǵa oryndalyp jatyr deýge bolady. Barlyq aýylda balabaqsha jumys isteıdi», - deıdi balabaqsha meńgerýshisi.
Sonymen qatar Aqjarda belgili jýrnalıst, qalamger, uzaq jyldar oblystyq «Rýdnyı Altaı» gazetinde qyzmet atqarǵan Shákerhan Ázmuhanbetovtiń «Úkili naıza ustaǵan úsh Baıjigit» atty kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti. «Altaı-Tarbaǵataı – qasıet qonyp, qut daryǵan óńir. Bul aımaq óziniń el ómirindegi rýhanı rólin eshýaqytta tómendetken emes. Tarbaǵataı – jońǵar shapqynshylyǵy kezinde el men jerge qalqan bolǵan ólke. Osyndaı tarıhty qaǵaz betine túsirý, tasqa bastyrý – óte jaýapty is. Bul eńbekti Tarbaǵataı óńiriniń ǵylymı ensıklopedııasy deýge de bolady», - dedi kitaptyń tusaýkeserinde sóz alǵan belgili saıasattanýshy, osy óńirdiń týmasy Erlan Saıyrov.
Shara sońynda aýdan ákimi D.Orazbaev kitap avtoryna «Tarbaǵataı aýdanynyń Qurmetti azamaty» ataǵyn saltanatty túrde tabys etti.
Dál osy kúni Mańyraq aýylynda da birqatar ıgi sharalar ótti. Sharanyń eń úlkeni - Qarakereı Qabanbaıdyń nemere inisi, ári úzeńgiles serigi bolǵan, Jetisý, Tarbaǵataı, Altaı ólkelerin jońǵarlardan azat etý joryqtarynda erligimen kózge túsken Dáýletbaı batyr men bahadúrdiń urpaǵy, aqyn Árimjan Januzaqulyna eńseli eskertkishtiń qoıylýy. «Týǵan jerge - taǵzym» aksııasy aıasynda boı kótergen qos eskertkishtiń ashylý saltanatyna aýdannyń zııaly qaýym ókilderi, elge syıly aqsaqaldar qatysty. «Búgin Mańyraq aýylynda úlken qýanysh. Aqyn babalarymyzǵa, batyr babalarymyzǵa eskertkish qoıylyp jatyr. Bul - keler urpaqqa qajet dúnıe. Ultqa kerek ulaǵatty is. Eskertkish qoıyp, eńse kóterip otyrǵanymyz - eldiktiń, egemendiktiń arqasy», - dedi biri qarýymen, biri qalamymen elge qamqor bolǵan tulǵalardyń músininiń ashylý saltanatyna qatysqan Tarbaǵataı aýdanynyń Qurmetti azamaty, «Eńbek Qyzyl Tý» ordeniniń eki márte ıegeri Baǵdáýlet Qaısanov aqsaqal.
Budan keıin bereke-birligi jarasqan Mańyraq aýylynda jeke menshik-memlekettik áriptestik aıasynda boı kótergen 100 oryndyq balabaqshanyń ashylý saltanaty ótti. Tárbıe oshaǵyn salýǵa 20 mıllıon teńge qarjysyn jumsaǵan osy aýyldyń týmasy Qaırat Raqyshev balabaqsha áýelde 30 oryndyq bolǵanyn, keıinnen keńeıtýge sheshim qabyldaǵanyn, qazir bul jerde 20 adamnyń jumyspen qamtylǵanyn aıtty.
Qazirgi ýaqytta Tarbaǵataı aýdanynyń 55 aýylynyń barlyǵynda balabaqsha bar. Mektepterdiń janynda 20-dan astam shaǵyn ortalyq jumys isteıtin kórinedi. Aýdan ákimi Dildábek Orazbaev keleshekte memlekettik «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda aýdandaǵy shaǵyn ortalyqtardy azaıtyp, mektepter janyndaǵy jylyjaılar sanyn arttyrýdy josparlap otyrǵandaryn jetkizdi. Qazirgi ýaqytta aýdanda 15 jylyjaı bolsa, keler jyly mektepter janynan taǵy da 4-5 jylyjaı ashý josparlanǵan. Jylyjaı birinshiden, balalar men oqýshylardy qysy-jazy kókónispen tegin qamtamasyz etse, ekinshiden, mekteptiń ózi de tabys tabady. Tapqan qarajat mekteptiń qajetine jumsalady.
«Búgin ózderińiz kórdińizder, buryn aýdan ortalyǵy bolǵan Aqjar óńirinde bir emes, úsh birdeı eskertkish, eki jylyjaı, bir balabaqsha ashyldy. Bul jumystardyń barlyǵy Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda kórsetilgen mindetterdi júzege asyrý aıasynda atqarylyp jatyr. Memleket basshysynyń bul maqalasy shyn máninde eldegi azamattardyń jigerin janyp, úlken serpin berdi. Týǵan jerge degen qurmetin arttyrdy. Bıyldyń ózinde aýdanymyzǵa 200 mıllıon teńgeden astam jeke menshik ınvestısııa salyndy. Keshe ǵana Ekpin aýylynda kásipker Dýlat Tastekeev 15 mıllıon teńgege bir kósheni tolyqtaı asfalttap berdi. Bir kásipker kósheni jaryqtandyryp beremin, endi bir azamat mekteptiń tóbesin jóndeımin dep jatyr» degen aýdan basshysy jaqyn kúnderi Aqsýatta «Týǵan jerge týyńdy tik» atty halyqaralyq aıtys uıymdastyrylyp, Sasan bı men Tana myrzaǵa eskertkish qoıylatynyn aıtty.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany
Sýretterdi túsirgen avtor