Jańa agrarlyq baǵdarlamanyń buǵan deıin júzege asyrylǵan strategııalardan basty ereksheligi jeke, shaǵyn sharýa qojalyqtary men fermerlik sharýashylyqtardyń áleýetin arttyrý úshin, olardy kooperatıvterge biriktirip, osy arqyly aýyldaǵy áleýmettik ómir deńgeıin joǵarylatý bolyp tabylady. AО́K-ti damytý baǵdarlamasynyń negizgi maqsattarynyń biri shaǵyn jáne orta sharýashylyqtardy aýylsharýashylyq kooperasııasyna tartý.
Osy kúni aýylsharýashylyq óniminiń 80%-dan astamy jeke qosalqy qojalyqtarda shyǵarylyp, alaıda, óńdeý ónerkásipterine deıin bul ónim jetpeı jatady. Kooperatıvterge biriktirý arqyly sheshiletin negizgi másele – logıstıka.
Qazaqstan jyl saıyn, suıyq maı, irimshik, jemis konservileri, qant jáne t.b. azyq-túlik ónimderin ımporttaıdy.
Kooperasııa sheńberinde aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshiler óz taýaryn óndirip, al, kooperatıvter ony qala nemese kásiporynǵa deıin jetkizip turady. Bul óte mańyzdy.
Jalpy, memlekettik saıasat aýylsharýashylyq kooperatıvteriniń qyzmetine jan-jaqty qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan. Sharýashylyqty osy turpatta júrgizý úshin salyq tóleý, nesıeleý men qarjy resýrstarymen qamtamasyz etý maqsatynda barlyq jaǵdaı qarastyrylǵan.
Aýylsharýashylyq ónimin shyǵarýshynyń shekken shyǵyndaryn óteý turǵysynda memleket mal sharýashylyǵyna jáne asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýǵa; tuqym sharýashylyǵyna; óńdeý kásiporyndarynyń aýylsharýashylyq ónimin satyp alyp, mal sharýashylyǵy men ósimdik sharýashylyǵyndaǵy ónimdi tereń óńdeýge; ósimdik sharýashylyǵyndaǵy saqtandyrýǵa; ınvestısııalyq salym shyǵynynyń bir bóligin óteýge, kepildi jáne saqtandyrý nesıelerine; qosymsha qun salyǵynyń eseptelgen salyǵynyń sheginde bıýdjetke tólengen qosymsha qun salyǵynyń somasyna; qarjylyq turǵydan jaqsartý maqsatynda bólinetin nesıe men lızıngtik mindettemelerdiń paıyzdyq jarnasyna; nesıe bo-ıynsha syıaqy jarnalaryna jáne tehnologııalyq qondyrǵylar men aýylsharýashylyq tehnıkasyna lızıng boıynsha; aýylsharýashylyq kooperatıvteriniń revızııalyq odaqtarynyń aýylsharýashylyq kooperatıvteriniń ishki aýdıtin ótkizý shyǵynyna; kóktemgi egis naýqanyn nesıeleýge sýbsıdııa bóledi.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi joǵaryda kórsetilgen basym baǵyttardyń jańartylǵan erejelerin, ónimdi jumyspen qamtý men jappaı kásipkerlikti qoldaý baǵdarlamasynyń sheńberinde mıkroqarjy uıymdary men nesıe seriktestikteriniń aýyldy jerler men shaǵyn qalalarda beretin mıkronesıege kepildik berilip, mıkroqarjylyq uıymdardyń operasııalyq shyǵyndaryn sýbsıdııalaý erejelerin bekitti.
Negizgi jańalyqtardyń qatarynda atap óterimiz, aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerden túsken ótinishti qarastyrǵan kezde, jergilikti atqarýshy organdar tarapynan aýylsharýashylyq kooperatıvterin qarjylandyrý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý men áleýeti zor AО́K baǵytyndaǵy máseleler, aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa bólinetin bıýdjettik qarajatty bólý jaıy birinshi kezekte qarastyrylatyn bolady.
2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette 2017-2021 jyldary Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin, shamamen 571,3 mlrd teńge bólinip otyr. Onyń ishinde, 2017 jyly – 226,9 mlrd teńge, onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý barysynda qosymsha 41,6 mlrd teńge bólindi. 2018 jyly – 178,5 mlrd teńge, 2019 jyly 165,9 mlrd teńge qarastyrylyp otyr.
Turǵyndardy ónikti jumyspen qamtyp, azamattardy kásipkerlikpen shuǵyldanýǵa tartý úshin, 2017-2019 jyldary ónikti jumyspen qamtý men jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasynyń sheńberinde, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi 2017-2019 jyldarǵa 7 jyl merzimge 18 mln teńgege deıin jeńildetilgen nesıe berýi úshin respýblıkalyq bıýdjetten 84,1 mlrd teńge bólinip otyr, onyń ishinde 2017 jyly – 27,1 mlrd teńge; 2018 jyly – 28,4 mlrd teńge; 2019 jyly – 28,6 mlrd teńge.
Aýyldyq jerler men shaǵyn qalalardyń turǵyndaryna mıkronesıeler «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ jáne «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylyq qoldaý qory» AQ tarapynan qarjylandyrylatyn mıkroqarjylyq uıymdar men nesıe seriktestikteri arqyly beriledi.
2017-2019 jyldary ónikti jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020»-nyń ornyn basty. Osy baǵdarlama aıasynda aýylda óndiristik kooperatıvter qurý kózdelip otyr. Sonymen qatar, olarǵa memlekettik qoldaýdyń túrli sharalary jasalyp, sonyń arqasynda aýyldy jerlerde jumys oryndary paıda bolady.
Agrarlyq salanyń jańa maqsattaryn júzege asyrý arqyly el damýynyń turaqtylyǵy qamtamasyz etilip, eńbek ónimdiligi artady, sóıtip, turǵyndardyń basym kópshiliginiń áleýmettik ómir deńgeıi joǵarylaı túsedi.
Qosalqy sharýashylyqpen aınalysatyn aýyl turǵyndary óz ónimin kooperasııa arqyly taýar óndirisine tarta alady, sóıtip, elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge zor úlesin qosady.
О́z kezeginde, el Úkimeti Qazaqstandaǵy agroónerkásip keshenin qalyptastyrýǵa, AО́K eksportty agrarlyq ónimdi shyǵarý jóninen álemdegi iri keshenderdiń biri bolatyndaı barlyq jaǵdaıdy jasap otyr.
Almagúl MAJRENOVA, Qarjy mınıstrligi Agroónerkásiptik keshen, tabıǵı resýrstar, qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bıýdjeti departamentiniń dırektory