Konferensııa barysynda birinshi bolyp sóz alǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev kompanııany 20 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, jıyn taqyrybynyń EKSPO-2017 kórmesine arqaý bolǵan bolashaq energııasy trendine oraılastyrylǵanyn erekshe atap ótti. «Jahandaný dáýirinde elektr energetıkasynyń bizdiń aldymyzǵa qoıatyn mindetteri kóp. Osy oraıda, shetelderden kelgen mamandardyń bir alańda tájirıbelerimen bólisip, pikir almasýy óte mańyzdy», deı kele mınıstr keshe ǵana qurylǵan úrdisterdiń erteń qozǵaýshy kúshke aınalýy múmkin ekenin aıtty. «Jańa tehnologııalardyń damý jyldamdyǵyna kóz ilestirý múmkin bolmaı barady. Jaqynda Energetıka mınıstrligi 139 memleket boıynsha 6 mln aqparattyq málimetterdi eskere otyryp, álemdik jáne otandyq sarapshylardyń qatysýymen zertteý júrgizdi. Onyń nátıjesine súıenetin bolsaq, jaqynda energııa tıimdiliginiń, jańartylatyn energııa kózderiniń máni arta túspek. Mysaly, 2050 jyly álem boıynsha energııa tutyný 2015 jylmen salystyrǵanda 3 paıyzǵa tómendeıtinin aıtýǵa bolady», dedi Qanat Bozymbaev. Onyń aıtýynsha, 2050 jylǵa deıin gaz ben munaı kózderin tutyný álem boıynsha eń joǵary kórsetkishke jetedi. Al Qazaqstanda 2050 jyly elektr energııasyn qoldaný bıylǵy jylmen salystyrǵanda 1,3 ese kóp bolmaq. Osy rette mınıstr Halyqaralyq ınjenerlik qaýymdastyqpen baılanys ornata otyryp energetıka tehnologııasyn odan ári damytýdy qolǵa alýǵa bolatynyn aıtty. «Energııanyń qaýipsizdigi, qoljetimdiligi men ekologııaǵa qaýip tıgizbeýi basty nazarda bolýy kerek. Sonymen qatar, ıntellektýaldy júıege, energııany saqtaý men taratýǵa, áleýmettik ómirdi ekologııalyq qaýipsiz etýge qajetti tehnologııalar jasaý úshin ǵylymı zertteýler júrgizýdi qolǵa alǵan jón», deı kele mınıstr atalǵan jumystardy atqarý barysynda KEGOS kompanııasynyń róli zor ekenin erekshe atap ótti. «KEGOS tek jelilik kompanııa ǵana emes, ol bizdiń jelilik operatorymyz», dedi mınıstr.
Odan keıin sóz alǵan «KEGOS» AQ Basqarma tóraǵasy Baqytjan Qajıev kompanııanyń 20 jylda atqarǵan jumystary men jetken jetistikterine toqtaldy. «Osy jyldar aralyǵynda kompanııa úlken belesterden ótti. Ulttyq elektr jelilerin jańartý úshin kóp jumys atqaryp, qýaty 500-220 kV bolatyn 3 myń km-den astam jeli saldy. Búgingi tańda kompanııamyz jańa tehnologııamen jabdyqtalǵan. Sonymen qatar, qyzmetkerlerimizdiń basym kópshiligi Eýropa oqý ortalyqtarynda bilimin jetildirgen mamandar», deı kele Basqarma tóraǵasy tehnıka, ekonomıka, qoǵamnyń damýymen energetıka salasyna talaptar kóbeıip ári kúsheıip kele jatqanyn aıtty. Baqytjan Qajıevtiń aıtýynsha, bolashaqta elektr energııasynyń damýy úsh baǵytta órbıtin bolady. Onyń birinshisi – jańǵyrmaly energııa kózderi damyp, óndiristiń energııalyq tıimdiligi artady. «Qazir ekologııa álemniń basty nazarynda tur. Energııany tıimdi paıdalaný máselesi de kópshilikti alańdatady. Sondyqtan, ekologııalyq qaýip elektr energııasyn damytý úshin jańa joldardy tabýǵa ıtermeleıdi», degen kompanııa basshysy damýdyń ekinshi baǵytynda elektr energııasynyń ıntellektýaldylyǵyna mán berý kerektigine nazar aýdardy. «Basqarýdyń jańa IT-tehnologııalaryna baılanysty energetıkalyq kompanııalarmen baılanys ornatatyn belsendi tutynýshylar artady. Iаǵnı, elektr energııasy júıesi kúrdelene túsedi. Álemdik elektr energetıkasyn damytý jolynda osy máseleni sheshý úshin ınnovasııalyq damý tujyrymdamasy jasaldy. Ol «Smart Grid» dep atalatyn ıntellektýaldy elektr júıesi», deı kele Baqytjan Qajıev Qazaqstannyń otandyq júıesinde ıntellektýaldy sıpattaǵy elektr júıesi elementteri engizilgenin atap ótti. Mysaly, SCADA dıspetcherlik basqarý júıesi, kommersııalyq esep júıesi, basqarylatyn tuıyqtaǵysh reatkorlar jáne t.b. Al elektr energııasy damýynyń úshinshi baǵyty – elektr energııasy júıeleriniń halyqaralyq ıntegrasııasy. Oǵan mysal retinde, AQSh-tyń jeke shtattarynyń elektr júıelerin biriktire otyryp ortaq júıe qurǵanyn, onyń jalpy qýaty myńdaǵan gıgavattan artqanyn aıta ketýge bolady. «Bul baǵytta halyqaralyq energetıkalyq birlestikter qurýǵa bolady. Biraq sondaı jobalardy júzege asyrý úshin tehnologııalyq mindetter kóp. Sebebi, júıelerdiń aýqymy artqan saıyn ony basqarý da qıyndaı beredi», deıdi Basqarma tóraǵasy.
Osyǵan uqsas pikirdi Fransııadaǵy RTE kompanııasynyń ókili Paskal Bertolını de aıtty. Ol «Irlandııa, Ispanııa, Portýgalııa, Italııa sekildi Eýropanyń basqa da memleketterimen baılanysqan. Bul memlekettermen baılanys ornata otyryp, biz búkil Eýropa boıynsha energııa almasa alamyz», dese, Grýzııadan kelgen S.Zýmbýrıdze óz eliniń jazda elektr energııasyn gıdroresýrstar arqasynda eksportqa kóptep shyǵarsa, qysta, kerisinshe, onyń ornyn toltyrý úshin jylý elektr stansalaryna júginetinin aıtty. Al «Rossetı» AQ bas dırektorynyń orynbasary Konstantın Petýhovtyń aıtýynsha, atalǵan kompanııada 11 memlekettiń elektr júıelerimen baılanysatyn 140 jeli bar. «Memleketterdiń atalǵan salada tyǵyz baılanys ornatýy elektr energııasynyń tepe-teńdigine qol jetkizýge sep bola alady. Sebebi, aldaǵy 5-7 jylda álem boıynsha elektr energııasyn tutyný 5 paıyzǵa artady dep boljanýda», deıdi Konstantın Petýhov.
Konferensııa barysynda basqa da sarapshylar baıandama jasap, «Elektr energetıkasynyń damýy men basqarýdaǵy úzdik tájirıbeler» jáne «Jańǵyrmaly energııa kózderin damytýdyń mańyzdy máseleleri» atty dóńgelek ústel ótti.
Gúlnur QÝANYShBEKQYZY, «Egemen Qazaqstan»